Uzasadnienie
Komendant Rejonowy Państwowej Straży Pożarnej w (...) po przeprowadzeniu kontroli w zakresie ochrony przeciwpożarowej na Dworcu PKP w (...) wydał decyzję zobowiązującą zawiadowcę stacji PKP do wykonania szeregu obowiązków a w tym do opracowania i uzgodnienia z Komendantem Rejonowym Państwowej Straży Pożarnej planu /sposobów/ postępowania na wypadek zagrożenia pożarowego i innego miejscowego zagrożenia dla stacji węzłowej PKP. Jako podstawę prawną nałożenia tego obowiązku wskazano par. 9 ust. 1 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 22 stycznia 1993 r. w sprawie szczegółowych zasad przeciwpożarowego zaopatrzenia wodnego, ratownictwa technicznego, chemicznego i ekologicznego oraz warunków, którym powinny odpowiadać drogi pożarowe.
Zobowiązany zwrócił się o przesunięcie terminu nałożonego obowiązku zaś Komendant Wojewódzki Państwowej Straży Pożarnej w (...) postanowieniem stwierdził, iż pismo to stanowi odwołanie, które zostało wniesione z uchybieniem terminu. Następnie w trakcie kontroli stacji PKP zawiadowca stacji wyjaśnił, iż nie ma kompetencji kierownika zakładu pracy ani też uprawnień zlecania wykonania nałożonych decyzją obowiązków przez właściwe jednostki przedsiębiorstwa. Po uwzględnieniu powyższych wyjaśnień Komendant Rejonowy PSP w (...) wydał postanowienie o ukaraniu grzywną w celu przymuszenia naczelnika stacji PKP w (...). Adresat ww. postanowienia złożył do Komendanta Wojewódzkiego PSP w (...) wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji organu I instancji o nałożeniu obowiązku, wskazując organ przedsiębiorstwa, do którego powinna być skierowana kwestionowana decyzja.
Orzekający w postępowaniu nadzorczym organ odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności kwestionowanej decyzji, zaś organ odwoławczy utrzymał w mocy tą decyzję, powołując się na art. 4 pkt. 5 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej, który nakłada na właściciela, zarządcę lub użytkownika obiektu lub terenu obowiązek zapewnienia jego ochrony przeciwpożarowej poprzez ustalenie sposobów postępowania na wypadek pożaru, klęski żywiołowej lub innego miejscowego zagrożenia, wskazując jednocześnie, że rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych powołane w kwestionowanej decyzji jest aktem wykonawczym wydanym z upoważnienia art. 13 ww. ustawy. W ocenie organu nie ma błędu co do osoby zobowiązanego, bowiem naczelnik stacji PKP jest zarządcą stacji i odpowiada za całość obiektów stacji i procesów tam zachodzących.
Skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego na ww. decyzję wniósł naczelnik stacji PKP w (...).
Naczelny Sąd Administracyjny zważył:
Skarga jest zasadną.
W pierwszym rzędzie Sąd stwierdził, iż orzeczenie o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności kwestionowanej decyzji jest w niniejszej sprawie wadliwe, bowiem stosownie do treści art. 157 par. 3 Kpa orzeczenie takie może zapaść tylko wtedy, gdy żądanie zostało wniesione przez podmiot nie będący stroną w sprawie, albo gdy wniosła je strona nie mająca zdolności do czynności prawnych, a w przekonaniu organu nie ma podstaw do wszczęcia postępowania z urzędu. Z porównania treści art. 157 par. 1 i 3 Kpa wynika, że organ nie może odmówić wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności motywując odmowę brakiem podstaw prawnych do tego stwierdzenia. Organ może wykazać brak podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji określonych w art. 156 par. 1 Kpa dopiero po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, a więc w decyzji odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji, wydanej po rozpatrzeniu sprawy /Polskie postępowanie administracyjne i sądowoadministracyjne - B.Adamiak i J.Borkowski Wyd.
Prawnicze PWN W-wa 1996 r. str. 236/. Nie została ponadto wyjaśniona kwestia, kto jest stroną w niniejszym postępowaniu. Wydana w postępowaniu administracyjnym ogólnym decyzja organu I instancji była adresowana do zawiadowcy stacji PKP w (...). On też otrzymał upomnienie za nie wykonanie obowiązków określonych w decyzji. Dopiero w czasie kolejnej kontroli wobec oświadczenia zawiadowcy stacji, że nie ma on kompetencji kierownika zakładu, dalsze postępowanie egzekucyjne było prowadzone już wobec naczelnika stacji rejonowej PKP w (...), mimo, iż w stosunku do niego nie została wydana żadna decyzja.
Naczelny Sąd Administracyjny nie kwestionując podstaw prawnych w przepisach prawa materialnego powołanych przez organ do orzeczenia o przedmiotowym obowiązku uznał jednak za konieczne uchylenie zaskarżonej decyzji również i z tego powodu, że kwestionowana w postępowaniu nieważnościowym decyzja została wydana bez szczegółowego wyjaśnienia podmiotu będącego stroną postępowania. Jako oczywiste naruszenie prawa Sąd potraktował ponadto rozstrzygnięcie organu odwoławczego, który nie tylko utrzymał w mocy decyzję pierwszoinstancyjną orzekającą o odmowie wszczęcia postępowania nieważnościowego ale jednocześnie odmówił stwierdzenia nieważności kwestionowanej decyzji.