Uzasadnienie
Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej decyzją z dnia 19 marca 1997 r. odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 4 sierpnia 1948 r. utrzymującego w mocy orzeczenie Urzędu Wojewódzkiego W. z dnia 23 marca 1948 r. uznające że nieruchomość ziemska uregulowana w dwóch oddzielnych księgach hipotecznych p.n. "Dobra K. lit. A" i "Grunta oddzielone od majątku K." o powierzchni ogólnej 67 ha 3.200 m2, w tym użytków rolnych 66 ha 6.200 m2, położona w woj. warszawskim, stanowiąca b. współwłasność Felicji Heleny D. i spadkobierców Franciszka D., podlega przejęciu na cele reformy rolnej na podstawie art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej /Dz.U. RP nr 10 poz. 51/.
Ten sam organ, po rozpatrzeniu wniosku Marii C. o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia 28 maja 1997 r., opartą na przepisach art. 127 par. 3 w związku z art. 156 par. 1 pkt 2 i art. 158 par. 1 Kpa, odmówił uchylenia własnej decyzji z dnia 19 marca 1997 r. W motywach obu decyzji zostało podniesione, iż z akt sprawy wynika bezspornie, że na dzień 13 września 1944 r. powierzchnia użytków rolnych przejętej nieruchomości wynosiła 66 ha 6.200 m2, a więc powyżej normy 50 ha. Nieruchomość ta uregulowana była w dwóch księgach hipotecznych p.n. "Dobra K. lit. A" i "Grunty oddzielone od majątku K.". Współwłaścicielami w częściach niepodzielnych nieruchomości byli Felicja D. i spadkobiercy Franciszka D. Zarzuty skarżącej o podziale prawnym nieruchomości nie znajdują potwierdzenia w materiale dowodowym. Skarżąca nie przedłożyła również dokumentu potwierdzającego taki podział. Z pisma Państwowego Biura Notarialnego o przekazaniu przez PBN w G. w 1976 r. do PBN w W. ksiąg wieczystych K. A nr 1 Folwark - 2 tomy, K. A Dobra nie wynika - wbrew twierdzeniom skarżącej - aby księgi te dotyczyły nieruchomości ziemskiej stanowiącej współwłasność Felicji D. i spadkobierców Franciszka D. Z ustaleń dokonanych przez Urząd Wojewódzki w W. - Wydział Geodezji i Gospodarki Gruntami wynika, ze księga wieczysta p.n. "Dobra K. lit. A" jest zniszczona, a księga wieczysta p.n. "Grunta oddzielone od majątku K., nie figuruje w spisie ksiąg Archiwum Sądu Rejonowego dla W.-M. Potwierdzeniem tego są zaświadczenia tego Sądu z dnia 16 września 1996 r. (...). Poza tym w dacie wydania orzeczenia Urzędu Wojewódzkiego W. z dnia 23 marca 1948 r. również nie odnaleziono księgi wieczystej p.n.: "Grunta oddzielone od majątku K.". Także z pisma adwokata Witolda D. z dnia 17 kwietnia 1945 r. - pełnomocnika byłych współwłaścicieli spornej nieruchomości, w tym również skarżącej, w tym również skarżącej, wynika, że majątek K. uregulowany został w dwóch księgach wieczystych "Dobra Ziemskie K. lit. A" "Grunta oddzielone od majątku K.". Potwierdza to również pismo Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w W. z dnia 24 kwietnia 1945 r.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego na tę decyzję Maria C. domagała się jej uchylenia. Skarżąca zarzuciła, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, w szczególności art. 7 Kpa, na skutek niedostatecznego wyjaśnienia zarzutu skarżącej o tym, iż między Felicją D. a spadkobiercami Franciszka D. nastąpił prawny podział nieruchomości, jeszcze przed wejściem w życie przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Potwierdzeniem takiego podziału, zdaniem skarżącej, jest fakt istnienia trzech ksiąg wieczystych obejmujących przejęte dobra, a fakt ten potwierdza pismo Urzędu Gminy w T. z dnia 27 czerwca 1991 r. Pismo skierowane do adwokata Witolda D. i pismo jego autorstwa, na które powołuje się organ orzekający nie zaprzeczają twierdzeniom skarżącej. Zwłaszcza, że już w roku 1942 spadkobiercy Franciszka D. ujawnili swoje prawa do nieruchomości wnioskiem z dnia 27 kwietnia 1942 r. (...), co wskazuje na wyrażenie przez nich woli dokonania podziału prawnego nieruchomości. Zdaniem skarżącej nienależycie też została oceniona przez organ orzekający kwestia wielkości użytków rolnych przejętych nieruchomości, bez uwzględnienia, ze w skład przejmowanych dóbr wchodziły kilkunasto hektarowe stawy hodowlane z groblą i kanałem oraz młyn napędzany siłą wody, a także łąki, których łączny obszar mógł przekraczać 17 ha, a w związku z tym były podstawy do wyłączenia posiadłości spod działania dekretu.
W odpowiedzi na skargę organ orzekający wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Nie sposób odmówić zasadności zarzutu skargi, iż zaskarżona decyzja nie w pełni czyni zadość zasadzie ogólnej prawdy obiektywnej zawartej w art. 7 Kpa. Z zasady tej wynika obowiązek organu orzekającego "wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą, aby w ten sposób stworzyć jej rzeczywisty obraz i uzyskać podstawę do trafnego zastosowania przepisu prawa /Dawidowicz, Ogólne postępowanie administracyjne, str. 108/. Otóż w sprawie niniejszej zasadniczą przesłanką do objęcia przedmiotowej nieruchomości, konsekwencją wynikającą z art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej było ustalenie powierzchni użytków rolnych tej nieruchomości. W tym zakresie wnikliwemu i wszechstronnemu rozważeniu przez organ orzekający winien zostać poddany zarzut skargi, iż spadkobiercy Franciszka D., będącego współwłaścicielem przedmiotowego majątku ziemskiego, umową z 1937 r. dokonali działu spadku po nim, co stosownie do art. 2 ust. 2 powołanego dekretu mogło mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. W kwestii tej organ orzekający ograniczył się do stwierdzenia, że: "Zarzuty skarżącej o podziale prawnym nieruchomości nie znajdują potwierdzenia w materiale dowodowym. Skarżąca nie przedłożyła również dokumentu potwierdzającego taki podział". Tymczasem w aktach administracyjnych o nr (...) na k. 3 załączona jest umowa z dnia 3 lutego 1937 r., zawarta pomiędzy Feliksą z J.-D., Marią z D.-S. i Romanem D. o podziale majątku spadkowego. Dokument ten, jak każdy inny dowód w sprawie, podlegał swobodnej ocenie organu orzekającego /art. 80 Kpa/. W szczególności winien zostać poddany ocenie zarówno w zakresie jego autentyczności jak i spełnienia przez niego wymogów formalnych obowiązujących w dacie jego sporządzenia. W tym rozważenia dopuszczalności działu spadku po Franciszku D. przed uprzednim zniesieniem wspólności małżeńskiej z jego żoną.
Za nieuzasadnione należało natomiast uznać pozostałe zarzuty skargi. Organ administracji, w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej, wszczyna postępowanie w nowej sprawie, w której nie orzeka co do istoty sprawy rozstrzygniętej w kontrolowanej decyzji, lecz orzeka jako organ kasacyjny. W związku z tym nie jest uprawniony - w przeciwieństwie do organu odwoławczego - do ponownego rozpoznania sprawy i rozstrzygnięcia jej co do istoty. Stąd zarzuty skargi, podniesione dopiero na etapie postępowania nadzorczego, odnośnie innych od ustalonych orzeczeniami merytorycznymi użytków rolnych i żądanie od organu o funkcji kasatoryjnej, dokonania w tym zakresie nowych ustaleń faktycznych, a co za tym idzie merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, nie znajduje oparcia prawnego.
Z tych przyczyn oraz z mocy art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o NSA /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ należało orzec jak w sentencji.