Uzasadnienie
Na podstawie art. 2 ust. 1 lit b dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 4 poz. 17 z 1944 r.) przejęta została na własność Skarbu Państwa jako poniemiecka nieruchomość ziemska zabudowana położona w K. pow. B. i na podstawie stosownego zaświadczenia wpisano do KW jako właściciela - Skarb Państwa w miejsce dotychczasowej właścicielki M.M.
W dniu [...] września 1947 r. część tej nieruchomości (0,3919 ha) obejmująca budynek mieszkalny, garaż i altanę nadana została na własność S.F.
Ponieważ postanowieniem Sądu Grodzkiego z dnia [...] grudnia 1945 r. sygn. akt [...] uznano, że M.M, posiada pełnię praw obywatelskich - a tym samym - przejęcie nieruchomości utraciło podstawę prawną, była właścicielka wystąpiła o zwrot w całości wymienionej nieruchomości. Ostateczną decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] czerwca 1951 r. organ ten odmówił zwrotu nieruchomości. Następnie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. orzeczeniem z dnia [...] grudnia 1956 r. działając w powołaniu na art. 99 rozporządzenia z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym oraz na podstawie art. 4 pkt 4 i art. 4 i 5 dekretu z dnia 28 listopada 1945 r. o przejęciu niektórych nieruchomości na cele reformy rolnej i osadnictwa (Dz. U. Nr 57 poz. 321) działając z urzędu uchyliło decyzję Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...] czerwca 1951 r. i utrzymaną nią w mocy decyzję Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. z dnia [...] maja 1951 r. o odmowie zwrotu omawianej nieruchomości i orzekło o zwrocie na rzecz M.M. parceli gruntowej o pow. 1800 m2, 0,18 ha bez zabudowań, natomiast odmówiło zwrotu pozostałej części nieruchomości z zabudowaniami o pow. 1,1432 ha i orzekło o przejęciu tej części nieruchomości na własność Skarbu Państwa.
W uzasadnieniu tego orzeczenia podano., że z uwagi na fakt, iż zabudowana część nieruchomości została rozdysponowana przed dniem 1 sierpnia 1945 r. w trybie dekretu o reformie rolnej, to podlega przejęciu na własność Państwa na podstawie art. 1 pkt 4 dekretu z dnia 28 listopada 1945 r. i nie może być zwrócona, M.M. przysługuje zaś - z mocy art. 2 ust. 1 pow. dekretu prawo otrzymania działki zamiennej.
W dniu 11 marca 1991r, I.J., córka i spadkobierczyni M.M. wystąpiła do Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...] grudnia 1956 r. i nakazanie zwrotu na jej rzecz omawianej nieruchomości w całości. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] maja 2000 r. odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...] grudnia 1956 r.
W uzasadnieniu tej decyzji podano, że zaskarżonym orzeczeniem prawidłowo i zgodnie z obowiązującym wówczas dekretem z dnia 28 listopada 1945 r. orzeczono, że nieruchomość ta nie może być zwrócona i podlega przejęciu na rzecz Państwa bowiem przed dniem 1 sierpnia 1945 r. faktycznie rozdysponowana została przez nadanie jej na własność S.F.. Przepis zaś art. 1 ust. 4 pow. dekretu jednoznacznie stanowił, że na cele reformy rolnej podlegały przejęciu wszelkie nieruchomości ziemskie, które w toku przeprowadzenia reformy rolnej zostały w terminie do dnia 1 sierpnia 1945 r. faktycznie rozparcelowane.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy w trybie art. 127 § 3 kpa - Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] marca 2003 r. utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] maja 2000 r.
Skargę na tę decyzję wniosła do Naczelnego Sądu Administracyjnego I. J.. W skardze zarzucono, że skoro jest w sprawie bezsporne, że nieruchomość nie podlegała przejęciu na własność Państwa w trybie dekretu o reformie rolnej jako poniemiecka, jednoznacznie bowiem Sąd Grodzki w grudniu 1945 r. zrehabilitował właścicielkę a tym samym odpadła podstawa do przejęcia nieruchomości - to nieruchomość ta powinna być zwrócona w całości i orzeczenie z 1956 r. odmawiające zwrotu części tej nieruchomości było wadliwe. Zakładając jednak nawet, że część nieruchomości została rozdysponowana poprzez nadanie jej na własność osadnikowi wojskowemu, to obowiązkiem Ministra było rozważenie, czy nie zachodzą podstawy do wydania decyzji na podstawie art. 156 § 2 kpa w związku z art. 158 § 2 kpa. W odpowiedzi na skargę organ naczelny wniósł ojej oddalenie. Skarga jest zasadna z przyczyn, które nie zostały w niej podniesione, a które Sąd obowiązany był uwzględnić z urzędu.
Organ nadzoru dokonując w trybie stwierdzenia nieważności, oceny orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] grudnia 1956 r. nie rozważył i nie ocenił okoliczności istotnych dla wyniku sprawy.
Przede wszystkim organ nadzoru przeoczył, że decyzja ta zastała wydana w powołaniu na dekret z dnia 28 listopada 1945 r. o przejęciu niektórych nieruchomości na cele reformy rolnej i osadnictwa (Dz. U. Nr 57, poz. 321), który nie upoważniał organów administracji do wydawania decyzji w sprawach uregulowanych tym aktem. Zgodnie z art. 1 ust. 4 pow. dekretu - na cele reformy rolnej i osadnictwa mogły być przejęte nieruchomości ziemskie, które w toku przeprowadzenia reformy rolnej zostały w terminie do dnia 1 sierpnia 1945 r. faktycznie rozparcelowane, jednakże zgodnie z art. 3 tego dekretu przejęcie tych nieruchomości nastąpić miało na podstawie zarządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych, a nie na podstawie decyzji administracyjnych. O ile więc pkt 1 sentencji orzeczenia z dnia [...] grudnia 1956 r., w którym uchylono z urzędu decyzję Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia [...] maja 195 lr. było prawidłowe - (ustawa z dnia 20 lipca 1950 r. o zniesieniu sankcji i ograniczeń w stosunku do obywateli którzy zgłosili swą przynależność do narodowości niemieckiej Dz. U. Nr 29, poz. 270) nie miała zastosowania w odniesieniu do M.M., która postanowieniem Sądu Grodzkiego z dnia [...] grudnia 1945 r. została uznana za posiadającą pełnię praw obywatelskich, a jej majątek został zwolniony spod zajęcia, nadzoru i zarządu), to rozstrzygnięcie zawarte w punkcie 2 i 3 tego orzeczenia dotknięte jest wadą wskazaną w art. 156 § 1 pkt 2 kpa jako wydane bez podstawy prawnej.
Na marginesie jedynie należy wskazać, iż organ nadzoru przytaczając w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji okoliczność nadania ziemi S.F. - jako, w ocenie organu, okoliczność potwierdzającą fakt rozparcelowania nieruchomości przed dniem 1 sierpnia 1945 r. - przeoczył, że akt nadania ziemi wydany został w dniu [...] września 1947 r., a więc po dniu 1 sierpnia 1945 r.