Uzasadnienie
W sprawie IV SAB 38/92 Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 12.X.1992 r. zobowiązał Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej do wydania w terminie 14 dni decyzji rozstrzygającej wniosek Aliny S. o stwierdzenie nieważności zarządzenia nr 425 Ministra Skupu z 6.XII.1955 r.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Danuta Ch., następczyni prawna Aliny S., żądała wymierzenia Ministrowi Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej grzywny oraz stwierdzenia nieważności wskazanego wyżej zarządzenia nr 425 lub stwierdzenia, że zarządzenie to zostało wydane z naruszeniem prawa.
Z pismem z 23.IV.1998 r. została nadesłana decyzja Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z 22.IV.1998 r. odmawiająca stwierdzenia nieważności zarządzenia nr 425 Ministra Skupu z 6.XII.1955 r.
Rozpoznając tę skargę Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie ma jednolitości poglądów co do tego, czy należy orzekać o wymierzeniu organowi administracyjnemu grzywny na podstawie art. 31 ust. 1 ustawy o NSA, jeżeli w dacie orzekania przez Sąd organ ten wykonał już obowiązek wydania decyzji nałożony uprzednio wyrokiem. W postanowieniu z 3.II.1998 r. IV SA 234/97 Naczelny Sąd Administracyjny, wymierzając organowi administracyjnemu grzywnę, stwierdził, że takie rozstrzygnięcie znajduje uzasadnienie w treści art. 31 ust. 1 i 3 ustawy o NSA, gdyż decyzja, do której wydania organ został zobowiązany wyrokiem, została wydana po upływie ponad pięciu miesięcy od upływu terminu określonego w wyroku. W innej sprawie /IV SA 1631/95/ w wyroku z 23.X.1997 roku NSA stwierdził, że niezasadne było wymierzenie organowi grzywny przewidzianej w art. 31 ust. 1 ustawy o NSA w sytuacji istnienia w dacie orzekania decyzji, do której wydania organ administracyjny został uprzednio zobowiązany przez sąd administracyjny.
W ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie na aprobatę zasługuje pogląd wyrażony w uzasadnieniu wyroku z 23.X.1997 r. Jak słusznie podkreślono w tym uzasadnieniu, ratio legis art. 31 ust. 1 ustawy o NSA polega na przymuszaniu organu administracyjnego do wykonania orzeczenia sądu administracyjnego. Jest to więc środek przymusu, a nie środek represyjny. Jak wiadomo zaś stosowanie środków przymusu jest aktualne wówczas, gdy określony podmiot nie wykonał czynności, której wykonanie ma być przez stosowanie tego środka wymuszone. Decydujące znaczenie ma stan istniejący w dacie orzekania przez sąd administracyjny. Jeżeli w tej dacie istniała decyzja administracyjna, do której wydania organ administracyjny został przez ten sąd zobowiązany, nie ma postaw do wymierzenia organowi grzywny na podstawie przepisu art. 31 ust. 1 ustawy o NSA. Mogą przy tym występować dwie sytuacje. Pierwsza obejmuje przypadek, gdy w dacie wniesienia skargi z art. 31 ust. 3 ustawy o NSA nie upłynął jeszcze termin wykonania nałożonego przez sąd administracyjny obowiązku wydania decyzji.
Druga zaś dotyczy przypadku, gdy w dacie wniesienia skargi termin ten już upłynął. W pierwszym przypadku skarga jako nieuzasadniona podlega oddaleniu. W sytuacji natomiast, gdy w dacie wniesienia skargi upłynął już termin wykonania nałożonego przez sąd administracyjny obowiązku wydania decyzji, ale w dacie orzekania decyzja była wydana, postępowanie o wymierzenie organowi grzywny na podstawie art. 31 ust. 1 ustawy o NSA podlega umorzeniu.
Pojmując konstrukcję określoną w tym przepisie jako stosowanie środka przymusu, umorzenie postępowania następuje z powodu jego bezprzedmiotowości /art. 355 par. 1 Kpc stosowany odpowiednio w związku z art. 59 ustawy o NSA/.
W niniejszej sprawie decyzja odmawiająca stwierdzenia nieważności zarządzenia nr 425 Ministra Skupu z 6.XII.1955 r. została wydana 22.IV.1998 r. Skarga do NSA wpłynęła 25.VII. 1996 r. Z tego względu należało umorzyć postępowanie w części dotyczącej wymierzenia Ministrowi Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej grzywny. Umorzeniu podlega również postępowanie w pozostałej części, tj. w części dotyczącej stwierdzenia przez sąd administracyjny nieważności powołanego wyżej zarządzenia nr 425 lub orzeczenia, że zostało ono wydane z naruszeniem prawa.
Pomijając rozważania co do tego, czy art. 31 ust. 2 upoważnia NSA do wydania takiego rodzaju rozstrzygnięć oraz co do tego, czy przepis ten może być stosowany jedynie wówczas, gdy organowi administracyjnemu wymierzono grzywnę na podstawie ust. 1 tego artykułu, fakt istnienia decyzji administracyjnej z 22.IV.1998 r. przesądza o zbędności /w rozumieniu art. 355 par. 1 Kpc/ rozstrzygania w tym zakresie przez sąd administracyjny.
Z tego względu należało /w całości/ umorzyć postępowanie sądowe wszczęte wniesioną w tej sprawie skargą.