Uzasadnienie
Decyzją z dnia 8 sierpnia 1995 r. nr G.7221-18/7/93/94/95, wydaną przez Kierownika Urzędu Rejonowego w M. na podstawie art. 69 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. 1991 nr 30,poz. 127 ze zm./, orzeczono o zwrocie na rzecz Wiesława i Jadwigi małżonków K. działki nr 4/6 o powierzchni 9,80 ha, położonej we wsi B. Cz., oraz działki nr 4/3 o powierzchni 0,95 ha, położonej we wsi B. M., odpowiadających części działek wykupionych od wnioskodawców w 1977 r. aktem notarialnym sporządzonym w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości /Dz.U. 1974 nr 10 poz. 64/ na rzecz Skarbu Państwa z przeznaczeniem dla Państwowego Gospodarstwa Rolnego w G. Tą samą decyzją /pkt III/ zobowiązano Wiesława i Jadwigę małżonków K. do zwrotu Skarbowi Państwa - Urzędowi Rejonowemu w M. wypłaconego odszkodowania, zwaloryzowanego na dzień 30 czerwca 1995 r., w wysokości 5 954,75 zł.
Kolejną decyzją z dnia 10 sierpnia 1995 r. nr G.7221-2/1/95, wydaną przez Kierownika Urzędu Rejonowego w M. na tej samej podstawie prawnej, orzeczono o zwrocie na rzecz Tadeusza P. działek nr 4/2 o powierzchni 3,10 ha, nr 4/3 o powierzchni 0,68 ha i nr 4/4 o powierzchni 1,29 ha, położonych we wsi B. Cz., odpowiadających części działek wykupionych w 1976 r. aktem notarialnym w trybie art. 6 cytowanej wyżej ustawy na rzecz Skarbu Państwa z przeznaczeniem także dla Państwowego Gospodarstwa Rolnego w G. Tą samą decyzją /pkt III/ zobowiązano Tadeusza P. do zwrotu Skarbowi Państwa - Urzędowi Rejonowemu w M. wypłaconego odszkodowania, zwaloryzowanego na dzień 30 czerwca 1995 r., w wysokości 6 014,07 zł.
Organ pierwszej instancji w jednobrzmiących uzasadnieniach wymienionych decyzji stwierdził, że na gruntach położonych po zachodniej stronie rzeki O. stanowiących obecnie własność Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa, które także zostały wykupione od wnioskodawców, występują łąki. Pozostała część wykupionych gruntów, na których położone są zwracane działki, to tereny zadrzewione i zakrzaczone, podobnie jak w dniu wykupu nieruchomości, a zatem grunty te kwalifikują się do zwrotu, nie zostały bowiem wykorzystane na użytki zielone. Na temat zwrotu wypłaconego odszkodowania po jego zwaloryzowaniu organ pierwszej instancji stwierdził, iż w rozstrzygniętych sprawach brak było podstaw prawnych do uwzględnienia wniosku Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa, aby zwrot odszkodowania nastąpił na jej rzecz, koszty nabycia nieruchomości bowiem były pokrywane ze środków budżetowych, co uzasadnia zwrot wypłaconego odszkodowania Skarbowi Państwa.
Od powyższych decyzji wniosła odwołanie Agencja Własności Rolnej Skarbu Państwa
- Oddział w (...), domagając się uchylenia obu decyzji w części dotyczącej zobowiązania wnioskodawców do zwrotu wypłaconego odszkodowania Skarbowi Państwa oraz orzeczenia tego zwrotu na rzecz Agencji, która z mocy art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa /Dz.U. 1995 nr 57 poz. 299/ objęła we władanie składniki mienia Skarbu Państwa, wstępując w prawa i obowiązki z nimi związane w stosunku do Skarbu Państwa i osób trzecich.
Wojewoda (...) dwoma decyzjami z dnia 9 października 1995 r. nr G.gg.nn.7221/24/95 i nr G.gg.nn.7221/22/95 utrzymał w mocy zaskarżone decyzje. W jednobrzmiących uzasadnieniach swoich decyzji stwierdził, że zgodnie z art. 69 ust. 2 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości decyzja o zwrocie nieruchomości powinna zawierać rozliczenia między Skarbem Państwa lub gminą, na których rzecz dokonano wywłaszczenia, a osobą, na której rzecz następuje zwrot nieruchomości. W rozpoznawanej sprawie powierzenie Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa wykonywania prawa własności wykazanych działek nie uzasadnia przyjęcia, aby Agencja, w związku ze zwrotem tych działek poprzednim właścicielom, nabyła prawo do zwrotu na jej rzecz wypłaconego właścicielom odszkodowania. Nie można bowiem utożsamiać Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa, która nie jest jednostką budżetową Skarbu Państwa, ze Skarbem Państwa, który pokrył ze środków budżetowych koszty nabycia nieruchomości od rolników. W konsekwencji zwrot odszkodowania powinien nastąpić na rzecz Skarbu Państwa.
Na powyższe decyzje skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła Agencja Własności Rolnej Skarbu Państwa - Oddział w (...), domagając się uchylenia zaskarżonych decyzji oraz poprzedzających je decyzji organu pierwszej instancji w części dotyczącej zobowiązania wnioskodawców do zwrotu na rzecz Skarbu Państwa - Urzędu Rejonowego w M. wypłaconego odszkodowania za nabycie nieruchomości, jako sprzecznych z prawem. Według strony skarżącej, skoro Agencja Własności Rolnej Skarbu Państwa zgodnie z art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa /Dz.U. 1995 nr 57 poz. 299/ objęła we władanie składniki mienia Skarbu Państwa oraz wstąpiła w prawa i obowiązki z nimi związane w stosunku do Skarbu Państwa i osób trzecich, to w związku ze zwrotem nieruchomości wnioskodawcy zobowiązani są do rozliczenia się z wypłaconego im odszkodowania z Agencją.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniach zaskarżonych decyzji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie. Twierdzenie zawarte w skardze Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa sprowadza się do zarzutu, że organy administracji orzekające o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości na rzecz Wiesława i Jadwigi małżonków K. oraz Tadeusza P. wadliwie zobowiązują ich do zwrotu wypłaconego odszkodowania na rzecz Skarbu Państwa, a nie na rzecz Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa - Oddziału w (...), której Skarb Państwa z mocy art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa /Dz.U. 1995 nr 57 poz. 299/ powierzył wykonywanie prawa własności i innych praw rzeczowych na jego rzecz w stosunku do mienia, o którym mowa w art. 1 i 2 tej ustawy. W myśl art. 5 ust. 2 tej ustawy, obejmując we władanie składniki mienia Skarbu Państwa, Agencja wstępuje w prawa i obowiązki z nimi związane w stosunku do Skarbu Państwa oraz osób trzecich.
Ustosunkowując się do tego zarzutu, należy najpierw przedstawić skutki powierzenia Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa przez Skarb Państwa wykonywania prawa własności w stosunku do nieruchomości rolnych, o których mowa w art. 1 i 2 ustawy. Zgodnie z art. 5 ust. 2 i 3 ustawy Agencja, obejmując we władanie składniki mienia Skarbu Państwa, wstępuje w prawa i obowiązki z nimi związane w stosunku do Skarbu Państwa oraz osób trzecich, w tym również wynikające z decyzji administracyjnych. Oznacza to, że mienie Skarbu Państwa, o którym mowa w art. 1 i 2 ustawy, przejęte w trybie tej ustawy przez Agencję Własności Rolnej Skarbu Państwa, tworzy Zasób Własności Rolnej Skarbu Państwa, którym Agencja samodzielnie gospodaruje /art. 12 ust. 1 i art. 24 ust. 1 ustawy/, między innymi w drodze sprzedaży. Według art. 20 ust. 1 i 3 ustawy Agencja Własności Rolnej Skarbu Państwa, prowadząc samodzielną - niezależną od budżetu Państwa - gospodarkę finansową, wszelkie uzyskiwane przez nią środki finansowe przeznacza na realizację zadań określonych w ustawie oraz na funkcjonowanie Agencji.
Przekazując zatem w imieniu Skarbu Państwa Agencji protokołem zdawczo-odbiorczym mienie oraz wierzytelności i zobowiązania według stanu na dzień wykreślenia przedsiębiorstwa z rejestru, organ założycielski utracił przysługujące mu dotychczas prawo wykonywania prawa własności w stosunku do nieruchomości nabytej w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości /Dz.U. 1974 nr 10 poz. 64/, a prawa i obowiązki dotyczące wykonywania własności takiej nieruchomości przeszły na Agencję.
Z powyższego wynika, iż ratio legis art. 5 ust. 1, 2 i 3 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa /Dz.U. 1995 nr 57 poz. 299/ polega na tym, że zobowiązania i wierzytelności Skarbu Państwa związane ze zwrotem byłemu właścicielowi w trybie art. 69 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. 1991 nr 30,poz. 127 ze zm./ wywłaszczonej nieruchomości, przekazanej następnie Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa, stają się zobowiązaniami i wierzytelnościami tej Agencji, co oznacza, iż rozliczenia obejmującego zwrot zwaloryzowanego odszkodowania dokonuje się między Agencją a osobą, na której rzecz następuje zwrot nieruchomości.
W świetle powyższego nie można podzielić stanowiska zajętego przez Wojewodę (...) jako organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonych decyzji, a także w odpowiedzi na skargę, że w sytuacji gdy nabycie zwracanej nieruchomości nastąpiło na rzecz Skarbu Państwa, to zwrot zwaloryzowanego odszkodowania powinien nastąpić także na rzecz Skarbu Państwa, który poniósł koszty tego nabycia.
W związku z tym, że przy wydaniu zaskarżonych decyzji nastąpiło naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 22 ust. 2 pkt 1 oraz art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368/ orzeczono jak w sentencji wyroku.