Uzasadnienie
Minister Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa decyzją z dnia 12 sierpnia 1996 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody z dnia 29 września 1995 r. ustalającą opłatę za korzystanie przez Spółkę Węglową SA Kopalnia Węgla Kamiennego "J." - Ruchu Górniczego "J." w J. opłatę za szczególne korzystanie z wód w I półroczu 1995 r. w kwocie 1.894.626,12 zł.
W uzasadnieniu decyzji podniesiono, że opłata obejmuje wyprowadzenie wód kopalnianych poprzez kolektor O. wskazując, że nie został spełniony warunek odprowadzania tych wód za pośrednictwem zbiorników dozujących i wobec tego nie ma podstaw do zastosowania stawek opłat przewidzianych w par. 7 ust. 11 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1993 r. w sprawie opłat za szczególne korzystanie z wód i urządzeń wodnych /Dz.U. nr 133 poz. 637 ze zm./. W ocenie organu odwoławczego organ I instancji prawidłowo obliczył wysokość opłaty na podstawie informacji podanej przez stronę.
W skardze na powyższą decyzję Spółka Węglowa SA - Kopalnia Węgla Kamiennego "J." Ruch Górniczy "J." zarzuca sprzeczność ustaleń organu administracji ze zgromadzonym materiałem dowodowym sprawy, podnosząc, że wody kopalniane są odprowadzane przez kolektor Olza zaprojektowany i wykonany zgodnie z akceptacją władz administracyjnych i kolektor ten jest pośrednio odbiornikiem wód słonych z poszczególnych kopalń węgla kamiennego. Obecnie kopalnie przygotowują III etap budowy tego kolektora, który przez budowę kolejnego odcinka rurociągu wielkośrednicowego oraz dodatkowych zbiorników retencyjno-dozujących zapewni dochowanie wszelkich wymaganych warunków. W ocenie strony skarżącej niepodważalnym jest fakt, że eksploatowany aktualnie i udoskonalony w przyszłości system pozwoli zmniejszyć do minimum zagrożenie ekologiczne, a ostatecznie doprowadzi do tego, aby zrzut wód dołowych odbywał się z zachowaniem wszelkich rygorów prawnych. Uznanie, iż wprowadzanie wody "to wprowadzanie wód zasolonych za pomocą zbiorników dozujących /podstawa prawna par. 5 pkt 1, 2, 3 rozporządzenia MOSZNiL z dnia 5 listopada 1991 r. - Dz.U. nr 116 poz. 503/, pozwoli kopalni zebrać wymagane fundusze na realizację III etapu budowy kolektora "O.".
W uzupełnieniu skargi w piśmie procesowym z dnia 23 lipca 1998 r. strona skarżąca zarzuciła, że:
Zarówno organ pierwszej, jak i drugiej instancji w toku postępowania nie uwzględnił faktu, że kopalnia "J." R.J. nie odprowadza wód zasolonych do wód stanowiących własność państwa lub do ziemi, w myśl art. 56 ustawy z dnia 24 października 1974 r. - Prawo wodne /Dz.U. nr 38 poz. 230 ze zm./ i par. 5 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie opłat za szczególne korzystanie z wód i urządzeń wodnych /Dz.U. nr 133 poz. 637 ze zm./, lecz odprowadza je do zbiorczego kolektora stanowiącego własność Przedsiębiorstwa Rekultywacji i Gospodarki Wodno-Ściekowej. Taki sposób odprowadzania wód nie powinien podlegać opłatom w wymierzonej wysokości;
Organ administracji w toku postępowania przyjął błędną tezę, iż pomimo wykorzystania wszystkich zbiorników retencyjnych będących w eksploatacji kopalni i odprowadzaniu wód zasolonych w oparciu o wdrożoną w lutym 1994 r. przez kopalnie J. i R. Spółki Węglowej "Koncepcję optymalnego dozowania wód słonych (...)", nie jest spełniony warunek dla odprowadzania wód kopalnianych do wód powierzchniowych za pośrednictwem zbiorników dozujących;
Pominięto także fakt, iż użytkowany od początku lat osiemdziesiątych kolektor "O." był i jest w dalszym ciągu gwarantem ochrony zlewni rzeki Wisły i Odry w rejonie jastrzębsko-rybnickim;
Organ pierwszej, jak i drugiej instancji zastosował odpowiedzialność zbiorową, gdyż nie wykazał wpływu wód kopalni "J." R.J. na rzekę L., a kolektorem "O." odprowadzone są zbiorczo wody dołowe kilkunastu innych kopalń, w tym z kopalń spoza Spółki Węglowej.
Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.
Na rozprawie w dniu 19 sierpnia 1998 r. pełnomocnicy skarżącego i strony przeciwnej zgodnie przyznali, że skarżąca kopalnia odprowadza nadmiary dołowych zasolonych wód do zbiorczego kolektora systemu O. razem z innymi kopalniami. Kolektorem tym zawiaduje utworzone Przedsiębiorstwo Rekultywacji i Gospodarki Wodno-Ściekowej i ono decyduje, kiedy skarżąca kopalnia zrzuca wody dołowe do kolektora. Kopalnia gromadzi wody dołowe przed odprowadzeniem ich do kolektora w zbiorniku dozującym. W ocenie strony przeciwnej zbiornik ten nie spełnia jednak swej roli i do kolektora, a w konsekwencji do rzeki L., są odprowadzane wody dołowe o stężeniach przekraczających dopuszczalne stężenie jonów chlorków i siarczanów. Pełnomocnik strony przeciwnej podał, że próbki wody z rzeki L. pobierane są poniżej wprowadzania kolektorem O. wód dołowych.
Pełnomocnicy strony zgodnie przyznali, iż przy ustalaniu opłaty zastosowano par. 8 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1993 r. w sprawie opłat za szczególne korzystanie z wód i urządzeń wodnych /Dz.U. nr 133 poz. 637/ przewidujący podwyższenie opłat za ścieki w województwie katowickim o 100 procent.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W myśl art. 18 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 24 października 1974 r. - Prawo wodne /Dz.U. nr 38 poz. 230 ze zm./ przepisy ustawy dotyczące ścieków stosuje się odpowiednio do wód kopalnianych, co oznacza, że odprowadzenie takich wód do odbiorników wodnych wymaga pozwolenia wodnoprawnego /art. 53 ust. 2 pkt 3/, a korzystanie z tego pozwolenia pociąga za sobą obowiązek uiszczania opłat /art. 56 ust. 1/. Wymierzona stronie skarżącej zaskarżoną decyzją opłata dotyczy wprowadzania dołowych zasolonych wód kopalnianych do odbiornika wodnego, jakim jest rzeka L., przy czym jest okolicznością niesporną w sprawie, że wprowadzanie tych wód następuje za pośrednictwem kolektora, z którego korzystają również inne kopalnie. Zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1993 r. w sprawie opłat za szczególne korzystanie z wód i urządzeń wodnych opłaty ustala się przyjmując za podstawę dane złożone przez zakład prowadzący działalność gospodarczą, przy czym dane te winny zawierać wielkości dotyczące składu ścieków w miejscu wylotów tych ścieków z urządzeń oczyszczających lub kolektorów zakładu /par. 9/.
Z treści cytowanego art. 56 ust. 1, jak i wymienionego rozporządzenia jednoznacznie wynika, że opłaty za szczególne korzystanie z wód polegające na wprowadzaniu ścieków do wód lub ziemi ponosi zakład, który uzyskał pozwolenie wodnoprawne i prowadząc działalność gospodarczą wprowadza ścieki do wód lub ziemi. Stąd za nieuzasadniony należy uznać zarzut skarżącego zawarty w piśmie procesowym z dnia 23 lipca 1998 r., że nie jest w rozumieniu ustawy Prawo wodne zakładem wprowadzającym ścieki, gdyż nie wprowadza ich do wód, lecz do kolektora będącego własnością innego przedsiębiorstwa, bowiem okoliczność ta nie ma znaczenia przy ustalaniu opłat. Przytoczone wyżej rozporządzenie w par. 7 ust. 1 opłatę za wprowadzenie wód kopalnianych uzależnia od wielkości sumy jonów chlorków i siarczanów przewidując w par. 7 ust. 11 niższe opłaty za 1 kg ładunków wówczas, gdy wody kopalniane odprowadzane są za pośrednictwem zbiorników dozujących. W rozpoznawanej sprawie jest okolicznością niesporną, iż wody kopalniane strona skarżąca odprowadza za pośrednictwem zbiorników dozujących, a zatem słusznie strona skarżąca domaga się zastosowania przy ustalaniu opłat stawek wynikających z wymienionego przepisu.
Podnieść należy, iż cytowany par. 7 ust. 11 rozporządzenia przewiduje generalne stosowanie przewidzianej w nim stawki wówczas, gdy wody dołowe są odprowadzane za pośrednictwem zbiorników dozujących, nie uzależniając stosowania tego przepisu od poziomu zasolenia. Powoływany przez stronę przeciwną par. 5 ust. 2 rozporządzenia Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z dnia 5 listopada 1991 r. w sprawie klasyfikacji wód oraz warunków, jakim powinny odpowiadać ścieki wprowadzane do wód lub do ziemi /Dz.U. nr 116 poz. 503/, generalnie określa warunki wprowadzania wód zasolonych za pośrednictwem zbiorników dozujących. Zwrócić należy przy tym uwagę, że w myśl ust. 3 par. 5 istnieje możliwość odstąpienia od warunków zawartych w par. 5 ust. 1 i 2, jeżeli nie powoduje to szkód w środowisku wodnym i nie utrudni wykorzystania wód przez innych użytkowników. Niedochowanie warunków zawartych w par. 5 ust. 1 i 2 wymienionego rozporządzenia może prowadzić do cofnięcia pozwolenia wodnoprawnego bądź do wymierzenia kar za niezachowanie warunków pozwolenia wodnoprawnego, nie może natomiast być przesłanką do ustalania opłat za szczególne korzystanie z wód. Jeśli zatem kopalnia odprowadza wody kopalniane za pośrednictwem zbiorników dozujących, to przypadające od niej opłaty z tytułu pozwolenia wodnoprawnego za szczególne korzystanie z wód winny być ustalone na podstawie par. 7 ust. 11 rozporządzenia w sprawie opłat za szczególne korzystanie z wód i urządzeń wodnych. Ustalenie w zaskarżonej decyzji opłat na podstawie par. 7 ust. 10 nastąpiło z naruszeniem uregulowań zawartych z pierwszych wymienionych przepisów. Podzielić w związku z tym należy zarzut skargi, iż zaskarżona decyzja zapadła z naruszeniem prawa.
Niezależnie od zarzutów skargi Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zaskarżona decyzja wadliwie zastosowała w stosunku do wprowadzanych wód dołowych par. 8 przywołanego rozporządzenia. O czym była mowa na wstępie, przepisy dotyczące ścieków w stosunku do wód kopalnianych w myśl art. 18 ust. 2 pkt 3 ustawy Prawo wodne stosuje się tylko odpowiednio. W rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1993 r. w sprawie opłat za szczególne korzystanie z wód i urządzeń wodnych w par. 7 expressis verbis wyróżnione zostały opłaty za ścieki, wody kopalniane, wody chłodnicze. Wprowadzone zostały też w tym par. 7 mnożniki korygujące dla ścieków w zależności od podmiotu wprowadzającego te ścieki, a dla wód kopalnianych przewidziano różne stawki w zależności od tego, czy wody te wprowadzane są do wód bezpośrednio czy za pośrednictwem zbiorników dozujących, jak miało to miejsce w rozpoznawanej sprawie. Omawiana regulacja wyraźnie przy ustalaniu stawek opłat wyróżnia ścieki, wody kopalniane i wody chłodnicze, stąd w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego stosowanie par. 8 rozporządzenia dla zakładów położonych na obszarze województwa k. dotyczy wyłącznie ścieków, a nie wód kopalnianych, dla których w myśl art. 18 ust. 2 pkt 3 Prawa wodnego przepisy o ściekach stosuje się wyłącznie odpowiednio, a nie wprost.
Wadliwe w związku z tym było ustalenie opłaty za szczególne korzystanie z wód, polegające na odprowadzaniu wód kopalnianych stronie skarżącej przy zastosowaniu mnożnika określonego w par. 8 rozporządzenia z 27 grudnia 1993 r. Ujawnione naruszenie przepisów prawa materialnego powoduje uchylenie decyzji obu instancji na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./. O kosztach orzeczono na podstawie art. 55 ust. 1 tej ustawy.