Uzasadnienie
Wojewoda (...) decyzją nr G. II. 7221-1/15A/91/92 z dnia 19 listopada 1992 r. utrzymał w mocy zakwestionowaną w odwołaniu Ireny A. decyzję Kierownika Urzędu Rejonowego w A. z dnia 6 października 1992 r., orzekającą na podstawie art. 69 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. 1991 nr 30 poz. 127 ze zm./ zwrot na rzecz Ireny A. nieruchomości położonych w A. w granicach ulic S. i P., oznaczonych numerami geod. działek: 1342/1, 1342/2, 1342/3 i 1342/4, o łącznej powierzchni 1474 m2, i jednocześnie odmawiającą zwrotu nieruchomości położonych w A. przy ul. M. /25 działek o powierzchni 5875 m2/. W uzasadnieniu tej decyzji stwierdzono, że na podstawie zarządzenia Naczelnika Miasta A. nr 4/78 z dnia 17 czerwca 1978 r. w sprawie ustalenia terenu budowlanego i jego podziału na działki budowlane w A. w dzielnicy B. II przejęto od Ireny A. na rzecz Państwa grunty o powierzchni 4, 3818 ha.
Działki przy ul. M. zostały oddane w użytkowanie wieczyste Młodzieżowej Spółdzielni Mieszkaniowej decyzją z dnia 23 maja 1990 r., na podstawie której zawarto akt notarialny z dnia 6 grudnia 1991 r. Ponieważ grunty przy ul. M. zostały trwale rozdysponowane jako działki budowlane, a więc zgodnie z celem, na który je wywłaszczono, nie zachodzą w tym wypadku przesłanki ich zwrotu. Natomiast 4 działki budowlane położone w granicach ulic S. i P. pozostają dotychczas, mimo upływu 14 lat, nie rozdysponowane. W związku z tym grunty te stały się zbędne na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu i podlegają zwrotowi na rzecz poprzedniego właściciela.
Skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego na tę decyzję złożyli Burmistrz Miasta A. /w części dotyczącej zwrotu nieruchomości/ oraz Irena A. /w części dotyczącej odmowy zwrotu nieruchomości/. Według stanowiska Burmistrza w sprawie nie wystąpiły przesłanki przewidziane w art. 69 ust. 1 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości do zwrotu jakiejkolwiek części nieruchomości, ponieważ cel, na jaki nieruchomość została wywłaszczona, nie uległ zmianie i nieruchomość ta nie stała się zbędna. Fakt niezagospodarowania zgodnie z przeznaczeniem nie świadczy o zbędności nieruchomości. Samorządy zostały powołane z dniem 27 maja 1990 r. i od tej pory mogą rozporządzać otrzymanym majątkiem i o zaspokajać zbiorowe potrzeby lokalnej społeczności. Wymienione grunty zostały uchwałą Rady Miejskiej przeznaczone do sprzedaży i tym samym realizowany jest cel, na jaki zostały wywłaszczone.
Z kolei Irena A. zarzuciła, że wniosek o zwrot nieruchomości złożyła w Urzędzie Rejonowym w dniu 24 października 1990 r., natomiast nieruchomość ta została oddana Spółdzielni w wieczyste użytkowanie w dniu 6 grudnia 1991 r. i do chwili obecnej nie rozpoczęto na nieruchomości żadnej budowy. Ponieważ działki przez 15 lat nie zostały zagospodarowane, przeto podlegają one w całości zwrotowi na rzecz skarżącej.
W odpowiedzi na skargi organ odwoławczy wniósł o ich oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Obie skargi nie zasługują na uwzględnienie. Jeśli chodzi o skargę Burmistrza Miasta A., to jest ona całkowicie bezzasadna, skoro jest bezsporne, że w ciągu 16 lat od przejęcia spornej nieruchomości zarządzeniem Naczelnika Miasta A. nie została ona wykorzystana zgodnie z celem określonym w ustawie z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach /Dz.U. nr 27 poz. 192 ze zm./. Ustawa ta, będąc podstawą zarządzenia o przejęciu nieruchomości, obligowała właściwy organ do natychmiastowego zadysponowania nieruchomością pod stosowną zabudowę /art. 11/, a dysponenta działki - do przystąpienia do zabudowy działki w ciągu dwóch lat i zakończenia budowy w ciągu czterech lat /art. 12/. Miało to stanowić konieczną gwarancję przeciwdziałania niegospodarności przy wykorzystywaniu terenów na cele inwestycyjne. Także późniejsze uregulowania prawne zawierają dyspozycje mające na celu wymuszanie oszczędnego i racjonalnego korzystania z nieruchomości.
Odnosi się to zwłaszcza do ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska /Dz.U. nr 3 poz. 6 ze zm./ oraz do ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych /Dz.U. nr 11 poz. 79 ze zm./.
Z niegospodarnym wykorzystaniem gruntów na cele inwestycyjne mamy do czynienia także wtedy, gdy na dany cel przeznacza się i przejmuje grunty, których rzeczywiste wykorzystanie na ten cel rozkłada się na wiele lat, lub gdy przesuwa się termin tego wykorzystania na czas bliżej nie oznaczony. Efektem takich działań jest godzące w interes zarówno byłego właściciela, jak i w interes społeczny przedwczesne przejęcie gruntów od dotychczasowego właściciela i w konsekwencji utrata korzyści społecznych bądź gospodarczych, które by można było z tych gruntów uzyskać do czasu ich użycia na cel zamierzony przez inwestora.
Należy przy tym zauważyć, że dla bytu prawnego art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. 1991 nr 30 poz. 127 ze zm./ bez znaczenia są przyczyny niewykorzystania nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu; wystarczającą przesłanką jest stwierdzenie sytuacji faktycznej, która wskazuje na niezrealizowanie celu określonego w decyzji o wywłaszczeniu w dniu złożenia przez byłego właściciela wniosku o zwrot wywłaszczonej /przejętej/ nieruchomości. Dlatego nie mógł mieć żadnego znaczenia w sprawie argument powołany w skardze Burmistrza na temat daty reorganizacji struktur administracji państwowej.
Jeżeli natomiast chodzi o skargę Ireny A., to przede wszystkim należy podnieść, iż nie polega na prawdzie zarzut, że wniosek jej o zwrot nieruchomości z dnia 24 października 1990 r. wyprzedził datę oddania tej nieruchomości w użytkowanie wieczyste Młodzieżowej Spółdzielni Mieszkaniowej w A. Decyzja Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miejskiego w A. o oddaniu opisanej nieruchomości w użytkowanie wieczyste została wydana w dniu 23 maja 1990 r. Prawną konsekwencją tej decyzji była utrata władania nieruchomością przez Skarb Państwa. W takiej sytuacji, stosownie do uchwały Sądu Najwyższego z dnia 23 września 1993 r. II AZP 13/93, organ administracji rządowej nie mógł orzec o zwrocie nieruchomości na podstawie art. 69 ust. 1 omawianej ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.
Z przytoczonych względów oraz z mocy art. 207 par. 5 Kpa Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.