Uzasadnienie
Okręgowa Rada Adwokacka w Z.G. na posiedzeniu w dniu 17 czerwca 1985 r. podjęła uchwałę, na mocy której odmówiła Stanisławowi Ż. wpisu na listę adwokatów. W uzasadnieniu uchwały podano, że wnioskodawca spełnia warunki formalne do ubiegania się o wpis na listę adwokatów, albowiem w latach 1974-1978 zajmował stanowisko sędziego Sądu Powiatowego w G.W. i z tej pracy został zwolniony na własną prośbę. W okresie od 1978 r. do maja 1981 r. Stanisław Ż. wykonywał zawód radcy prawnego w ZGS "Samopomoc Chłopska" w G.W., a od maja 1981 r. pracował w charakterze radcy prawnego w Zarządzie Regionu NSZZ "Solidarność". Stanisław Ż. przedstawił pozytywne o nim opinie i referencje, mimo to jednak brak było możliwości uwzględnienia jego wniosku, ponieważ:
- Rada Adwokacka jest związana planem rozmieszczenia adwokatów na terenie działania Izby,
- z treści wniosku Stanisława Ż. wynika, że po uzyskaniu wpisu pragnąłby wykonywać zawód adwokata w zespole w G.W., gdy tymczasem zarówno w G.W., jak i w innych zespołach województwa, brak jest wolnych miejsc,
- na terenie objętym działalnością Izby odbywa aplikację kilku młodych adeptów, którzy po pomyślnym zdaniu egzaminów adwokackich będą wpisywani do zespołów.
Stanisław Ż. odwołał się od powyższej uchwały, jednakże Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej na posiedzeniu w dniu 17 czerwca 1985 r. postanowiło pozostawić odwołanie bez uwzględnienia. W uzasadnieniu podano, że Okręgowa Rada Adwokacka słusznie wskazała, iż Stanisław Ż. nie korzysta z przywileju obligatoryjnego wpisu oraz że Rada ta jest zobowiązana do przestrzegania limitu adwokatów wykonujących zawód w zespołach, wynikającego z planu rozmieszczenia adwokatów.
Minister Sprawiedliwości decyzją nr Bar.I.810/433/85 z dnia 28 listopada 1985 r. nie uwzględnił odwołania Stanisława Ż. od uchwały Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej, podając w uzasadnieniu decyzji, że stanowisko organów samorządu adwokackiego jest słuszne, jeśli się zważy, iż brak jest wolnych miejsc na terenie działania Izby Adwokackiej oraz że Okręgowa Rada Adwokacka winna kierować się obowiązującym w danym roku planem rozmieszczenia.
Na powyższą decyzję Stanisław Ż. wniósł skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażając pogląd, iż brak miejsc nie może być przyczyną decyzji odmownej, przesłanki takiej decyzji bowiem zostały wymienione w art. 68 ust. 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze /Dz.U. nr 16 poz. 124 ze zm./ i nie dotyczą one jego przypadku.
W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie, wskazując, iż nie jest trafny argument Stanisława Ż., że brak wolnych miejsc na terenie Izby nie mógł dotyczyć kandydatów ubiegających się o wpis z mocy art. 66 ust. 2 prawa o adwokaturze. Pominięcie przy wydawaniu decyzji o wpisie okoliczności związanych z brakiem wolnych miejsc czyniłoby te wpisy czysto formalnymi, a z punktu widzenia praktycznych możliwości wykonywanie zawodu - fikcyjnymi. Nadto analiza całokształtu okoliczności składających się na sylwetkę Stanisława Ż. prowadzi do przekonania, że ewentualny jego wpis na listę adwokatów naruszałby warunki określone w art. 65 pkt 1 omawianej ustawy, Stanisław Ż. bowiem był swego czasu aktywnym działaczem byłego NSZZ "Solidarność", co doprowadziło do jego internowania w dniu 13 grudnia 1981 r. i zwolnienia dopiero z dniem 23 lipca 1982 r. Powyższy fakt musi rzutować na ocenę ogólnej sylwetki skarżącego i rodzić przekonanie, że swym dotychczasowym zachowaniem nie daje on rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata w PRL.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zaskarżona decyzja została wydana bez wyjaśnienia wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, co stanowi naruszenie art. 7, art. 75, art. 77 i art. 80 Kpa, mogące mieć wpływ na wynik sprawy.
Jak wynika z treści zebranego w sprawie materiału, Stanisław Ż. zajmował przez ponad 3 lata stanowisko sędziego. Należy on zatem - stosownie do art. 68 ust. 2 prawa o adwokaturze - do kręgu osób, którym okręgowa rada adwokacka może odmówić wpisu tylko wówczas, gdyby pozytywne dla skarżącego rozstrzygnięcie naruszało przepisy art. 65 pkt 1-3 tej ustawy.
Podstawową kwestią, jaka powinna być rozstrzygnięta, jest ustalenie, czy Stanisław Ż. spełnia wymagania określone w art. 65 pkt 1-3 prawa o adwokaturze. Twierdząca odpowiedź na powyższe pytanie powodowałaby, iż skarżący, należąc do kręgu osób wymienionych w art. 66, byłby objęty obligatoryjnym wpisem na listę adwokatów /a contrario z art. 68 ust. 2 tej ustawy/, ponieważ negatywne przesłanki, uzasadniające odmowę wpisu na listę adwokatów osób wymienionych w art. 66 ustawy, zostały wyczerpująco określone w jej art. 68 ust. 2 i dotyczą tylko wymagań określonych w art. 65 pkt 1-3, nie obejmują zaś kwestii braku wolnych miejsc. Wprawdzie Naczelna Rada Adwokacka w uzasadnieniu swej uchwały przyjęła, że Stanisławowi Ż. nie przysługuje przywilej obligatoryjnego wpisu na listę adwokatów, jednakże stanowiska tego nie uzasadniła, powołując się w tej mierze na pogląd Okręgowej Rady Adwokackiej, choć pogląd taki nie był wyrażony w uzasadnieniu uchwały z dnia 17 czerwca 1985 r.
Z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, by skarżący nie spełniał wymagań, o których mowa w art. 65 pkt 1-3 prawa o adwokaturze. Nie wynika jednak także, by kwestia posiadania przez Stanisława Ż. omawianych cech, a zwłaszcza wymienionej w art. 65 pkt 1, była przez organy orzekające badana i oceniana, oraz by w tym zakresie został zebrany pełny materiał dowodowy. Posiadania cech, o których mowa w tym przepisie, to jest nieskazitelności charakteru oraz dawania swym dotychczasowym zachowaniem rękojmi co do prawidłowego wykonywania zawodu adwokata w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej nie można domniemywać.
W uchwałach podjętych przez organy samorządowe, jak i w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, nie ustosunkowano się do powyższej kwestii. Braku tego nie uzupełnia stwierdzenie zawarte w odpowiedzi na skargę, że Stanisław Ż. nie daje rękojmi co do prawidłowego wykonywania zawodu adwokata, ponieważ - jako aktywny działacz NSZZ "Solidarność" - był internowany w okresie od 13 grudnia 1981 r. do 23 lipca 1982 r. Przyczyną takiej oceny sądu jest nie tylko to, że brak jest przesłanek do oceny, iż okoliczność nie mająca odzwierciedlenia w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji legła u jej podstaw, lecz przede wszystkim to, że sam fakt internowania, bez szczegółowej i wnikliwej oceny całego dotychczasowego zachowania kandydata, nie jest wystarczający dla wysnucia prawidłowych wniosków co do spełniania przez niego warunku rękojmi należytego wykonywania zawodu adwokata. Oceną taką bowiem powinien być objęty zarówno okres poprzedzający internowanie, jak i okres po zwolnieniu Stanisława Ż. z internowania.
W świetle powyższego, skoro nie została wyjaśniona tak istotna dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczność, skargę należało uznać za uzasadnioną i uchylić zaskarżoną decyzję na podstawie art. 207 par. 2 pkt 3 Kpa. O kosztach orzeczono na podstawie art. 208 Kpa.