Wyrok NSA w Warszawie (przed reformą) z 23 czerwca 1987 r., IV SA 216/87

Teza

Jeżeli postępowanie wywłaszczeniowe wszczęte przed dniem 1 września 1939 r. na podstawie rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1934 r. - Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym /Dz.U. R.P. nr 86 poz. 776 ze zm./ nie zostało dotychczas zakończone, nieruchomości, których dotyczyło, przeszły na własność Państwa z mocy prawa; ich byłym właścicielom przysługuje obecnie odszkodowanie na zasadzie art. 96 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. nr 22 poz. 99/.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny uznał zasadność skargi Bolesława i Róży małżonków K. na decyzję Ministra Budownictwa, Gospodarki Przestrzennej i Komunalnej z dnia 15 stycznia 1987 r. w przedmiocie stwierdzenia przejścia nieruchomości na własność Państwa i na podstawie art. 207 par. 1 i 2 pkt 1 Kpa uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Głównego Geodety Wojewódzkiego w K., a także - zgodnie z art. 208 Kpa - zasądził od Ministra Budownictwa, Gospodarki Przestrzennej i Komunalnej kwotę dwa tysiące złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania na rzecz skarżących.

Uzasadnienie

Decyzją z dnia 15 stycznia 1987 nr GW. 0-027/708/86 Minister Budownictwa, Gospodarki Przestrzennej i Komunalnej utrzymał w mocy decyzję Głównego Geodety Wojewódzkiego w K. z dnia 21 sierpnia 1986 nr G. II-6-8256/3/86 stwierdzającą przejęcie z dniem 18 marca 1958 r. na rzecz Skarbu Państwa działki nr 16 o pow. 1.240 m2, położonej w K. przy ul. K. i działki nr 27 o powierzchni 275 m2, położonej w K. przy ul. D.U., stanowiących własność Róży i Bolesława małżonków K. W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że spełnione zostały warunki określone w art. 17 ust. 2 lit. b ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym /Dz.U. nr 11 poz. 37/, gdyż na działkach tych w okresie przed II wojną światową zostały wybudowane drogi lokalne /ul. K. i ul. D.U./, w związku z czym działki te od 1937 r. i 1938 r. znajdują się w faktycznym władaniu państwowej jednostki organizacyjnej. Dotychczasowi ich właściciele zatem utracili władanie tymi nieruchomościami przed dniem 31 grudnia 1954 r., a więc nie zachodzą przesłanki do przyznania im odszkodowania, gdyż w myśl art. 19 cytowanej ustawy odszkodowanie przysługuje jedynie w przypadku przejęcia na podstawie tej ustawy na własność Państwa domu jednorodzinnego, działki pod budowę takiego domu bądź innego mienia osobistego.

W skardze na powyższą decyzję Bolesław i Róża małżonkowie K. wnieśli o uchylenie tej decyzji i o spowodowanie wykupienia tych działek na własność Państwa za odszkodowaniem.

W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonej decyzji z prawem, zważył, co następuje:

Zaskarżona decyzja i utrzymana przez nią w mocy decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego, mającym wpływ na wynik sprawy.

W sprawie jest bezsporne, że przed dniem 1 września 1939 r. zostało wszczęte i toczyło się postępowanie wywłaszczeniowe w stosunku do działek objętych zaskarżoną decyzją. Wynika to z kopii pisma Zarządu Drogowego i Mierniczego Magistratu miasta K. z dnia 28 grudnia 1937 r.

1. dz. XXII A/3/983/37, skierowanego do spadkobierców K., w którym informuje się, że Urząd Wojewódzki Śląski reskryptem z dnia 15 grudnia 1937 r. poruczył Magistratowi załatwić sprawę nabycia gruntów zajętych pod budowę drogi państwowej K.-K. i w tym celu Magistrat - po ustaleniu przez korporacje miejskie stawki odszkodowawczej za te grunty - podejmie z właścicielami odnośnych nieruchomości pertraktacje w sprawie wykupienia tych gruntów.

Sprawa ta nie została załatwiona do dnia 1 września 1939 r. i po wyzwoleniu Bolesław K. interweniował wielokrotnie w organach administracji państwowej, w tym pismem z dnia 21 lutego 1955 r. skierowanym do Wydziału Ulic, Placów i Terenów ówczesnego Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w S., domagając się przyznania działek zamiennych. Postępowanie to nie zostało zakończone ani do dnia 8 marca 1958 r., to jest do dnia wejścia w życie ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym /Dz.U. nr 11 poz. 37/, ani do dnia 5 kwietnia 1958 r., to jest do dnia wejścia w życie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości /Dz.U. nr 17 poz. 70/.

Stosownie do art. 41 ust. 1 pierwotnego brzmienia dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych /Dz.U. nr 27 poz. 197/ i obwieszczenia Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z dnia 26 stycznia 1952 r. o ogłoszeniu jednolitego tekstu tego dekretu /Dz.U. nr 4 poz. 31/, obowiązującego w dniu wejścia w życie wymienionej ustawy z dnia 25 lutego 1958 r., postępowanie wywłaszczeniowe wszczęte przed dniem wejścia w życie tego dekretu prowadzi się dalej na zasadach w nim przewidzianych. Według zaś art. 17 pkt 2 lit. b /a contrario/ powołanej ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. przepisów tej ustawy nie stosuje się do przedsiębiorstw, a także do mienia innego, jeżeli władanie tym mieniem przez państwowe jednostki organizacyjne opiera się na tytule prawnym wynikającym z przepisów szczególnych innych aniżeli dekret z dnia 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego /Dz.Pr. P.P. nr 21 poz. 67 ze zm./ lub ustawa z dnia 4 lipca 1947 r. o planowej gospodarce energetycznej /Dz.U. nr 52 poz. 271/.

Jest niewątpliwe w sprawie niniejszej, że władanie państwowych jednostek organizacyjnych omawianymi działkami skarżących nie opierało się na żadnym z wymienionych aktów prawnych, lecz wywodziło się z przepisów rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1934 r. - Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym /Dz.U. R.P. nr 86 poz. 776 ze zm./. Z tych względów do działek tych nie miały zastosowania przepisy ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym /Dz.U. nr 11 poz. 37/. Miał natomiast do nich zastosowanie art. 46 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości /Dz.U. nr 17 poz. 70/, w myśl którego nieruchomości będące w dniu wejścia w życie tej ustawy we władaniu Państwa, w stosunku do których wszczęte przed dniem 1 września 1939 r. postępowanie wywłaszczeniowe nie zostało dotychczas zakończone, przeszły wprawdzie z mocy prawa na własność Państwa, lecz właścicielom tych nieruchomości przysługuje na ich wniosek stosowne odszkodowanie. W stanie prawnym obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji jest to odszkodowanie przewidziane w ustawie z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. nr 22 poz. 99/, gdyż według jej art. 96 ust. 1 sprawy wszczęte, lecz nie zakończone decyzją ostateczną o odszkodowaniu przed dniem wejścia w życie tej ustawy, prowadzi się na podstawie jej przepisów.

W tym stanie rzeczy decyzja zaskarżona i utrzymana przez nią w mocy decyzja organu I instancji podlegały uchyleniu przez Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 207 par. 1 i 2 pkt 2 Kpa, z zasądzeniem kosztów postępowania na rzecz skarżących w myśl art. 208 Kpa.