Uzasadnienie
Wojewoda decyzją z dnia 16 czerwca 1998 r., wydaną na podstawie art. 142 w związku z art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz.U. nr 115 poz. 741 ze zm./, orzekł o zbędności działki nr 480/1 o powierzchni 0.0620 ha, położonej w S., ze względu na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w R. z dnia 4 listopada 1967 r. oraz o zwrocie tej działki na rzecz następcy prawnego poprzedniego właściciela, tj. Tadeusza P., za jednoczesnym zwrotem zwaloryzowanego odszkodowania w kwocie 102 zł. W uzasadnieniu podniesiono, że wywłaszczenie nieruchomości nastąpiło z przeznaczeniem pod budowę zapory wodnej. Inwestycja ta została zrealizowana. Obecnie działka nr 480/1 jest wolna od zabudowy, porośnięta drzewami i krzewami. Według mapy ewidencji gruntów działka znajduje się poza linią zalewową zbiornika wodnego, na terenach przeznaczonych w miejscowym ogólnym planie zagospodarowania przestrzennego gminy S., na usługi. Działka faktycznie znajduje się w posiadaniu Zespołu Elektrowni Wodnej S. SA, który nie posiada tytułu prawnego do nieruchomości. Postępowanie administracyjne o stwierdzenie nabycia z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego nieruchomości przez Zespół Elektrowni Wodnych S. SA zostało zawieszone z uwagi na prowadzone postępowanie w przedmiocie zwrotu działki. W związku z powyższym Wojewoda uznał, że zostały spełnione warunki uzasadniające zwrot nieruchomości.
W odwołaniu od decyzji Wojewody Zespół Elektrowni Wodnych S. SA w S. wniósł o jej uchylenie i odmowę zwrotu wywłaszczonej nieruchomości na rzecz następcy prawnego jej poprzedniego właściciela bądź o przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Odwołujący się wskazał, że nieruchomość, o której zwrocie orzeczono, jest związana z eksploatacją zapory i wchodzi w skład infrastruktury towarzyszącej zaporze, niezbędnej do prawidłowego i bezpiecznego jej funkcjonowania.
Wojewoda pominął specyficzny charakter obiektu, jakim jest zapora wodna w S., i konieczność zapewnienia pełnego bezpieczeństwa jej funkcjonowania. Organ I instancji orzekając o zwrocie nieruchomości nie zbadał, w jaki sposób jest ona wykorzystywana. Z uwagi na specyfikę zagadnienia organ orzekający powinien był przeprowadzić dowód z opinią biegłego, zgodnie z art. 84 Kpa. Zdaniem odwołującego się, decyzja z dnia 16 czerwca 1998 r. została wydana bez dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a więc z naruszeniem art. 7 Kpa i art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami.
Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia 9 października 1998 r. uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody z dnia 16 czerwca 1998 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Organ II instancji wskazał w uzasadnieniu, że Wojewoda nie wyjaśnił w sposób wystarczający, czy nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Nie zbadano, czy nieruchomość nie tworzy pasa ochronnego zapory wodnej, bez którego nie może ona funkcjonować. Organ I instancji nie odniósł się także do twierdzeń odwołującego się, że na działce nigdy nie zamierzano realizować inwestycji budowlanych, lecz zamierzano wykorzystać ją na cele związane z tworzeniem strefy ochronno-izolacyjnej dla budowy hydrogeologicznej. Wyjaśnienia wymaga również charakter strategiczno-obronny zespołu elektrowni wraz ze zbiornikiem wody i związana z tym konieczność zapewnienia prawidłowego funkcjonowania elektrowni. W konsekwencji, zdaniem organu II instancji, nie można, bez uzupełnienia postępowania we wskazanym zakresie, w szczególności zaś bez przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego, stwierdzić o istnieniu przesłanek do orzeczenia o zwrocie nieruchomości.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Tadeusz P. wniósł o uchylenie decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast, podnosząc, że organ ten powinien był uzupełnić postępowanie dowodowe, zamiast uchylać decyzję organu I instancji. Skarżący polemizuje z uzasadnieniem zaskarżonej decyzji, w szczególności zaś z potrzebą powołania biegłego, który, jego zdaniem, mógłby wypowiadać się jedynie w wypadku sporów powstałych na tle rozliczeń związanych ze zwrotem nieruchomości.
Zdaniem Tadeusza P., skoro zakończono budowę zapory wodnej, a działka nr 480/1 znalazła się poza linią zalewaną zbiornika wodnego, to stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, zwłaszcza że w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego gminy S. teren, na którym się ona znajduje, oznaczony jest symbolem AU C "teren usług".
W odpowiedzi na skargę Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zasada prawdy obiektywnej, wyrażona w art. 7 Kpa, jest naczelną zasadą postępowania administracyjnego. Z zasady tej wynika obowiązek organu administracji publicznej wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, tak by prawidłowo mogły być zastosowane przepisy prawa materialnego.
Zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, podmiot wymieniony w tym przepisie może żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeśli stosownie do art. 137 stała się zbędna na cele określone w decyzji o wywłaszczeniu. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że zasadniczym zadaniem postępowania administracyjnego w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest ustalenie, czy w stosunku do nieruchomości objętej żądaniem zachodzą przesłanki określone w art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Organ prowadzący takie postępowanie jest obowiązany do podejmowania wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia powyższej kwestii oraz do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego, istotnego w tej mierze, materiału dowodowego.
W zaskarżonej decyzji Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast, prawidłowo przyjął, że w postępowaniu przed organem I instancji nie zostały w sposób dostateczny wyjaśnione okoliczności sprawy. Wojewoda nie zbadał zasadności podnoszonych przez Zespół Elektrowni Wodnych S. SA w S. zarzutów dotyczących zbędności nieruchomości na cele określone w decyzji o wywłaszczeniu.
Zasadnie organ II instancji uchylił zakwestionowaną w odwołaniu decyzję i polecił uzupełnienie postępowania dowodowego. W sprawie konieczne jest bowiem przeprowadzenie postępowania dowodowego, które pozwoli na dokładne wyjaśnienie, czy nieruchomość, której dotyczy żądanie zwrotu, stała się zbędna na cel określony w decyzji o jej wywłaszczeniu. Słusznie organ II instancji przyjął, że z uwagi na specyfikę celu wywłaszczenia określenie, czy nieruchomość stała się z uwagi na ów cel zbędna, wymaga przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego. Biorąc pod uwagę przeprowadzone dotychczas postępowanie przez organ I instancji uznać należy, że uzupełnienie we wskazanym zakresie postępowania oznacza jego uzupełnienie w znacznej części. W tej sytuacji Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast był zobligowany do uchylenia zaskarżonej decyzji. Przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w zakresie badania zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, przez organ II instancji było niedopuszczalne, gdyż naruszałoby to zasadę dwuinstancyjności, której istota polega na dwukrotnym rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu sprawy. W sytuacji wyżej wskazanej, wbrew twierdzeniom skarżącego, wobec konieczności przeprowadzenia, przed rozstrzygnięciem sprawy, postępowania wyjaśniającego w znacznej części rozstrzygnięcie organu II instancji było prawidłowe..
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./, orzekł jak w sentencji.