Wyrok WSA w Warszawie z 3 listopada 2004 r., IV SA 2483/03

Sąd

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie,

Rozpoznanie

na rozprawie w dniu 3 listopada 2004 r.

Sprawa

sprawy ze skargi M.B. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2003 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego na własność Państwa stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.

Skład

Przewodniczący Sędzia NSA Maria Rzążewska Sędzia WSA Wojciech Mazur Asesor WSA Wanda Zielińska - Baran (spr.)
Agata Krysztofiak protokolant

Uzasadnienie

Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w W. orzeczeniem z dnia [...] maja 1952r., wydanym na podstawie art. 1 dekretu z dnia 27 lipca 1949 roku o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz. U. Nr 46, poz. 339) przejęło na własność Państwa gospodarstwo rolne o pow. 5,30 ha, położone w W., Gm. S., stanowiące własność S. B.. W uzasadnieniu orzeczenia podano, że wskazane gospodarstwo podlegało z urzędu przejęciu na rzecz Państwa, ponieważ od dnia 1 sierpnia 1947r. nie było w faktycznym władaniu właściciela, nie było przez niego osobiście uprawiane, ani użytkowane, a nadto właściciel w nim nie zamieszkiwał.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lutego 2002r., po rozpatrzeniu wniosku M. B.- spadkobiercy S.B., na podstawie art. 156 § 1 pkt 2, art. 157 § 1 ti 2 oraz art. 158 § 1 kpa odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w W. z dnia [...] maja 1952r. o przejęciu gospodarstwa rolnego o pow. 5,3o ha położonego w W.. W uzasadnieniu decyzji m. in. podano, że przedmiotowe gospodarstwo rolne zostało przejęte zgodnie z obowiązującymi ówcześnie przepisami prawa i wobec tego brak jest podstaw do zastosowania art. 156 § 1 pkt 2 kpa i stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej. Ponadto dodano, że S.B. po powrocie w 1956r. za przejęte gospodarstwo otrzymał w zamian gospodarstwo o pow. 5,21 ha, położone w M., które w 1976 roku przekazał Państwu za świadczenia emerytalne.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] maja 2003r., wydaną na podstawie art. 138§ 1 pkt 1 oraz art. 156 § 1 pkt 2 kpa, po rozpatrzeniu odwołania

M. B.. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Wojewody [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w W. z dnia [...] maja 1952r. o przejęciu gospodarstwa rolnego. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy stwierdził, że Wojewoda [...] w oparciu o ustalony stan faktyczny i prawny prawidłowo przyjął, że w przypadku S.B. został}' spełnione ustawowe przesłanki do przejęcia z urzędu gospodarstwa rolnego, a zatem prawidłowo uznał, że nie zachodzą przesłanki z art. 156 § 1 pkt 2 kpa do stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia Prezydium Powiatowej.

W skardze na powyższą decyzję M.B. wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa, podnosząc, że przejęcie gospodarstwa nastąpiło z naruszeniem przepisów prawa procesowego i prawa materialnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. ł ustawy z dnia 25 sierpnia 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonych aktów, przy czym stosownie do treści art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) nie jest związany zarzutami i granicami skargi. Oznacza to, że Sąd dokonując kontroli zaskarżonego aktu administracyjnego z urzędu bierze pod uwagę także okoliczności nie podniesione w skardze.

Zgodnie z utrwalonym w doktrynie jak i w orzecznictwie stanowiskiem właściwość rzeczową organu do stwierdzenia nieważności ocenia się według przepisów prawa materialnego, które stanowiły podstawę ustalenia właściwości organu przy wydawaniu kwestionowanej decyzji (por. postanowienie NSA z dnia 3.01.2003r. sygn. I SA 3120/01, LEX nr 81672). W przypadku zmian strukturze administracji publicznej ustala się najpierw organ, na który przeszła właściwość organu w danych sprawach, a dopiero potem na podstawie art. 17 kpa określa się organ wyższego stopnia (B. Adamiak / J. Borkowski - Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wydaw. C.H. Beck. Warszawa 1996, str.732).

W niniejszej sprawie, kontrolowane w postępowaniu o stwierdzenie nieważności orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w W. z dnia [...] maja 1952r. zostało wydane na podstawie art.l dekretu z dnia 27 lipca 1949r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województw: białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz. U. Nr 46, poz. 339), który utracił moc z chwilą wejścia w życie ustawy z dnia 26 października 1971r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250), a która została uchylona ustawą z dnia 26 marca 1982r, o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz o uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 11, poz. 81). Powołane akty prawne nie zawierają żadnych uregulowań, które przesądziłyby o właściwości organów prowadzących postępowanie nadzorcze w odniesieniu do orzeczeń wydawanych na podstawie wskazanego powyżej dekretu, a w obowiązującym systemie prawnym nie ma uregulowań.pozwalających na przejmowanie przez Państwo z urzędu mocą decyzji administracyjnych gospodarstw rolnych. W związku z przeprowadzonymi reformami strukturalnymi w systemie organów administracji nie ma też prezydiów powiatowych rad narodowych. Ten stan prawny niewątpliwie powoduje trudności w ustaleniu organu właściwego do stwierdzenia nieważności orzeczenia z dnia [...] maja 1952r. wydanego przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w W..

Stosownie do treści art. 157 § 1 kpa w brzmieniu obwiązującym od dnia 27 maja 1990r., nadanym ustawą z dnia 24 maja 1990r. o zmianie ustawy- Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. Nr 43, poz., 201) właściwym organem do stwierdzenia nieważności decyzji był organ wyższego stopnia, a gdy decyzja wydana została przez naczelny organ administracji państwowej - ten organ.

O tym, jakie były wówczas organy wyższego stopnia przesądzał przepis art. 17 kpa. Jednak z jego treści nie można było wprost ustalić właściwości organu wyższego stopnia wobec nie istnienia już w obowiązującym systemie prawnym organu, który wydał orzeczenie (decyzję) w pierwszej instancji i równocześnie nie istniały podstawy materialnoprawne na jakich orzeczenie (decyzja) Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w W. zostało oparte. W takim przypadku jako kryterium właściwości należało przyjąć domniemanie kompetencji gminy wynikające z art. 1 ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U Nr 34, poz. 198)- w myśl którego do właściwości organów gminy przeszły-jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej- jako zadania własne, określone w ustawach zadania i odpowiadające im kompetencje należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego. Oznacza to, że organem wyższego stopnia do rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia wydanego przez prezydium powiatowej rady narodowej jest samorządowe kolegium odwoławcze, bowiem brak jest przepisu, stanowiącego o właściwości w tych sprawach wojewody, jako organu wyższego stopnia.

W świetle powyższego godzi się zauważyć, że Wojewoda [...] nie był organem właściwym do rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w W. w pierwszej instancji, a w drugiej instancji Minister Rolnictwa i Rozwoju. Oznacza to, że postępowanie nadzorcze przeprowadziły organy niewłaściwie rzeczowo, a to sprawia, iż zaskarżona decyzja organu naczelnego oraz utrzymana nią w mocy decyzja Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2002r. są dotknięte wadą nieważności przewidzianą w art. 156 § 1 pkt 1 kpa.

Zważywszy na podane powyżej przyczyny Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na zasadzie art. 145 § 1 pkt 2 w związku z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153. poz. 1271) - orzekł jak w sentencji.