Uzasadnienie
Minister Budownictwa, Gospodarki Przestrzennej i Komunalnej decyzją z dnia 15 września 1987 r. utrzymał w mocy decyzję Głównego Architekta Wojewódzkiego w G. z dnia 23 czerwca 1987 r., umarzającą postępowanie w przedmiocie przyznania Bogusławowi P. odszkodowania. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Minister ustalił. że Bogusław P. złożył wniosek o przyznanie mu na mocy art. 160 Kpa odszkodowania z uchybieniem 3-letniego terminu, o jakim mowa w par. 6 tego artykułu. Decyzja ostateczna, stwierdzająca nieważność pozwolenia na budowę, jakiego udzielono Bogusławowi P., stała się ostateczna w dniu jej wydania przez Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska, to jest w dniu 18 maja 1983 r., podczas gdy Bogusław P. złożył wniosek o przyznanie mu odszkodowania w dniu 8 czerwca 1987 r. W ocenie organu administracji, wniesienie przez Bogusława P. w dniu 21 maja 1986 r. powództwa do sądu powszechnego nie przerwało biegu przedawnienia, albowiem w tym dniu roszczenie skarżącego było już przedawnione. Zdaniem organu administracji, w sprawie brak jest dowodu wskazującego na dokonanie przed dniem 18 maja 1986 r. przez stronę lub organ administracji czynności prawnej, która przerwałaby bieg terminu przedawnienia w myśl art. 123 Kc.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego na decyzję Ministra Bogusław P. zarzuca naruszenie przepisów prawa, polegające na tym, że zostało rozstrzygnięte co do istoty sprawy jego żądania dotyczące odszkodowania, podczas gdy organ administracji w osobie Ministra Budownictwa, Gospodarki Przestrzennej i Komunalnej nie rozpoznał jego wniosku z dnia 1 lipca 1986 r. o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody G. z dnia 31 marca 1983 r., odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w S.G. z dnia 17 czerwca 1977 r., której mocą przekazano w użytkowanie teren zabudowany, położony w S.G. przy ul. L. nr 155, na rzecz Wojewódzkiej Spółdzielni Pracy Przemysłu Chemicznego w S. Ponadto skarżący wywodzi, że został przez niego złożony wniosek o nieważności decyzji Wojewody G. z dnia 13 grudnia 1983 r., a decyzja ostateczna w tej mierze została wydana dopiero w dniu 7 września 1987 r. i od niej skarżący wniósł skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W ocenie skarżącego powinno to spowodować zawieszenie postępowania administracyjnego w przedmiocie odszkodowania po myśli art. 97 par. 1 pkt 4 Kpa.
Odpowiadając na skargę, organ administracji wniósł o jej oddalenie podając, że w postępowaniu administracyjnym o odszkodowanie brak było podstaw prawnych do zawieszenia postępowania na podstawie art. 97 i 98 Kpa, gdyż decyzja w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o oddaniu terenu w użytkowanie wskazanej Spółdzielni nie pozostaje w związku z postępowaniem o odszkodowanie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Rozważenia wymaga przede wszystkim kwestia, czy Naczelny Sąd Administracyjny jest właściwy do rozpoznania niniejszej skargi, czy też na tle uregulowania zawartego w art. 160 par. 4 Kpa wyłączona jest w rozpoznawanej sprawie droga postępowania przed sądem administracyjnym.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego zostało przesądzone, że od decyzji odmawiającej przyznania odszkodowania przysługującego od organu administracji państwowej, jak również od decyzji przyznającej odszkodowanie - zdaniem strony - zbyt niskie nie przysługuje skarga do Naczelnego Sądu Administracyjnego, lecz powództwo do sądu powszechnego, stosownie do art. 160 par. 4 i 5 Kpa /postanowienie z dnia 17 kwietnia 1985 r. II SA 1952/84, Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego nr 1/985 poz. 20/.
W sprawie niniejszej organ administracji, powołując się na upływ terminu przedawnienia, nie orzekł co do istoty sprawy, lecz umorzył postępowanie w sprawie, a zatem nie wypowiedział się co do merytorycznej zasadności roszczenia skarżącego, wychodząc z błędnych przesłanek, iż upływ terminu przedawnienia jest przesłanką procesową, powodująca zbędność prowadzenia postępowania. Skoro jednak organ administracji umorzył postępowanie administracyjne w sprawie żądania skarżącego przyznania mu odszkodowania i nie wydał merytorycznej decyzji w przedmiocie tego żądania, od takiej decyzji, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, przysługuje skarga do sądu administracyjnego. Zgodnie z art. 160 par. 4 i 5 Kpa strona może wystąpić z powództwem do sądu powszechnego w przypadku odmowy przyznania jej odszkodowania /bądź przyznania, w jej ocenia, odszkodowania zbyt niskiego/, natomiast umorzenie postępowania administracyjnego nie otwiera stronie możliwości dochodzenia roszczenia przed sądem powszechnym. Wobec tego uznać należy, iż od decyzji umarzającej postępowanie w przedmiocie takiego odszkodowania przysługuje skarga do sądu administracyjnego.
Zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 206 Kpa Naczelny Sąd Administracyjny nie jest związany granicami skargi i badając legalność zaskarżonych decyzji ocenia ich zgodność z prawem niezależnie od zgłoszonych zarzutów skargi. Zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, nie mogą się ostać z przyczyn niżej podanych.
Umarzając postępowanie w sprawie, organ I instancji uznał, iż upływ przedawnienia, o jakim mowa w art. 160 par. 6 Kpa, czyni rozpoznanie sprawy bezprzedmiotowym, i umorzył postępowanie w sprawie z mocy art. 105 Kpa. Organ odwoławczy zaś utrzymał tę decyzję w mocy, podzielając stanowisko organu I instancji co do zasadności umorzenia postępowania.
Poglądu prezentowanego przez organy obu instancji nie można podzielić. Upływ przedawnienia jest przesłanką materialnoprawną, która może powodować odmowę przyznania odszkodowania, nie jest natomiast przesłanką procesową, prowadzącą do umorzenia postępowania administracyjnego w myśl art. 105 Kpa. Oceniając, że skarżący uchybił terminowi, o jakim mowa w art. 160 par. 6 Kpa, organy administracji błędnie uznały, iż jest to podstawa do umorzenia postępowania administracyjnego. Jednakże dokonane przez organy administracji ustalenie, że nastąpił upływ przedawnienia dla dochodzenia odszkodowania, nie mogło ich zwalniać od merytorycznego rozpoznania sprawy w sytuacji, gdy skarżący popierał swe żądania i nie występowały w sprawie okoliczności, które czyniły postępowanie bezprzedmiotowym w rozumieniu art. 105 par. 1 Kpa.
Na marginesie należy podnieść, że skarżący w toku postępowania podawał przyczyny, dla których nie zgłosił w terminie swego żądania, rzeczą organu zatem było ustalenie, czy podane przez skarżącego okoliczności mogą prowadzić do nieuwzględnienia upływu przedawnienia w myśl art. 117 par. 3 Kc.
Uznać zatem należy, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 105 Kpa, a naruszenie to ma ścisły związek z rozstrzygnięciem sprawy. W tej sytuacji na podstawie art. 206 i 207 par. 1 i 2 pkt 3 Kpa Naczelny Sąd Administracyjny orzekł o uchyleniu decyzji organów obu instancji.
O zwrocie kosztów postępowania, obejmujących zwrot uiszczonego wpisu sądowego i koszty zastępstwa prawnego, orzeczono na podstawie art. 208 Kpa.