Uzasadnienie
Decyzją z dnia […] maja 1998 r. znak […] Wojewoda Warszawski, na podstawie art.104 Kodeksu, postępowania administracyjnego (DZ.U z 1980 r. Nr 9, poz.26) w zw..z art.142 ustawy o gospodarce nieruchomościami (DZ.U. z 1997 r. Nr 115, poz.741), po rozpatrzeniu. wniosku B.T. i A.L.B., odmówił przyznania odszkodowania na rzecz następców prawnych byłego właściciela wywłaszczonej nieruchomości oznaczonej dawniej na mapie kastralnej Nr […] jako działki […] i […], obecnie działki” o numerach […] i […], zabudowanej budynkiem mieszczącym kino […].
Organ I instancji ustalił, że orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. z dnia 6 lipca 1956 r., na podstawie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu nieruchomości zajętych na cele użyteczności publicznej W okresie wojny (DZ.U. Nr 20, poz.138) oraz na podstawie art.22 i następnych rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1934 r. - Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym (DZ.URP nr 86 poz.776), wywłaszczono na rzecz Przedsiębiorstwa Państwowego […] w Warszawie, na cele użyteczności publicznej część nieruchomości położonej w G. przy ul.[…], stanowiącej własność G. S., oznaczonej, jak opisano wyżej. W orzeczeniu tym ustalono ponadto, iż odjęcie prawa własności następuje z dniem 9 maja 1945 r., a o odszkodowaniu należy orzec w oddzielnym postępowaniu.
Organ wskazał, że art.4 pkt 6 cyt. dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. przewidywał, że odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość ustalane jest na wniosek właściciela. Wskazał też, że w Archiwum Urzędu Wojewódzkiego w G. brak jest dowodów na to, że toczyło się postępowanie odszkodowawcze w sprawie przedmiotowej nieruchomości, po dacie wywłaszczenia tj.6 lipca 1950 r., a także, iż strony niniejszego postępowania nie posiadają takiego dowodu, a właściciel wywłaszczonej nieruchomości nie wystąpił z wnioskiem o odszkodowanie.
Organ I instancji wskazał również, że dochodzenie roszczeń odszkodowawczych w okresie wydania orzeczenia o wywłaszczeniu, prowadzone było na podstawie dekretu z 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych do realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz.U.z 1952 r. Nr 9, poz.3l) „ a w świetle art.39 ust.1 tego dekretu roszczenia odszkodowawcze przedawniają się po upływie lat trzech od dnia, w którym orzeczenie o wywłaszczeniu stało się ostateczne.
Ponieważ wniosek stron o odszkodowanie, według ustaleń organu złożony został dnia 5 sierpnia 1996 r., a więc po upływie wyżej wskazanego okresu, roszczenie o odszkodowanie następców prawnych właściciela wywłaszczonej nieruchomości, uległo przedawnieniu.
Odwołanie od powyższej decyzji złożyli B.T. i A.L.B.- następcy prawni właściciela wywłaszczonej nieruchomości.
Odwołujący wnosili o uchylenie zaskarżonej decyzji. Wskazali, że z orzeczenia Prezydium WRN z 6 lipca 1950 r. wynika, iż sprawa odszkodowania była rozważana w postępowaniu wywłaszczeniowym, choć odszkodowanie miało być orzeczone w oddzielnym postępowaniu, które nie zostało przeprowadzone z nieznanych im przyczyn.
Po rozpatrzeniu powyższego odwołania decyzją z dnia […] października 1998 r., znak […], Prezes Urzędu Mieszkalnictwa Rozwoju Miast działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. Nr 9 z 1980 r., poz.26 z późn. zm.) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Wojewody G. z dnia 15 maja 1998 r.
Organ odwoławczy w całej rozciągłości podzielił stanowisko organu I instancji co do podstawy prawnej rozstrzygania wniosków o odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość. w czasie wydania orzeczenia o odszkodowaniu w przedmiotowej sprawie, jak i faktu, że były właściciel wywłaszczonej nieruchomości nie złożył w odpowiednim terminie wniosku o odszkodowanie, o którym stanowi przepis art.4 ust.6 wyżej cytowanego dekretu z 7 kwietnia 1948 r. Podzielił też pogląd, iż w niniejszej sprawie ma zastosowanie przepis art.39 ust 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu nieruchomości niezbędnych do realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz.U.z 1952 r. Nr 4, poz.31) traktujący o trzyletnim okresie przedawnienia roszczeń o odszkodowanie.
Skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast złożyły B.T. i A.L.B.
Zarzucając organowi II instancji naruszenie prawa materialnego: art.39 ust.1 cytowanego wyżej dekretu z 26 kwietnia 1949 r., i art.4 ust.6 wyżej powołanego dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r., przez uznanie ich roszczenia o odszkodowanie za przedawnienie; skarżące wnosiły o uchylenie zaskarżonej decyzji.
W skardze powtórzyły argumenty z odwołania od decyzji I instancji.
W odpowiedzi na skargę podtrzymano stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skardze nie można odmówić słuszności.
Wprawdzie zgodzić się trzeba ze stanowiskiem organów obu instancji, co do tego, że:
- zgodnie z art.4 ust.6 dekretu z 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 19391945 (Dz.U.Nr 20, poz.138), na podstawie którego wydane zostało przedmiotowe orzeczenia o wywłaszczeniu z 6 lipca 1950 r., ustalenie odszkodowania za wywłaszczony majątek dokonywane jest na wniosek właściciela,
- że zgodnie z unormowaniem zawartym w art. 7 ust.1 ustawy z dnia 29 grudnia 1951 r. zmieniającej dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, nie zakończone ostatecznie postępowanie co do wniosku o ustalenie odszkodowania w sprawach dotyczących wywłaszczanych nieruchomości na podstawie wyżej cytowanego dekretu z 7 kwietnia 1948 r., prowadzone jest nadal na zasadach określonych w dekrecie z 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz.U.Nr 27, poz.197 i Nr 55 poz.438), zarówno co do trybu jak i ustalenia odszkodowania.
To jednak wskazuje, że do przedawnienia roszczeń odszkodowawczych w sprawach, jak przedmiotowa, ma również zastosowanie przepis art.39 ust.1 powołanego dekretu z 26 kwietnia 1949 r., z tym że początek biegu przedawnienia terminu wskazanego w tym przepisie liczony winien być według zapisu art.9 cytowanej ustawy z 9 grudnia 1951 r.
Jednakże nie można przyjąć, że stanowisko organów obu instancji co do tego, że w sprawie niniejszej nastąpiło przedawnienie roszczenia o odszkodowanie w związku ze złożeniem przez następców prawnych właściciela wywłaszczonej nieruchomości wniosku o odszkodowanie dopiero w dniu 5 sierpnia 1996 r., oparte zostało na dokładnym wyjaśnieniu stanu faktycznego i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego.
Dla ustalenia, czy rzeczywiście roszczenie o przyznanie odszkodowania uległo przedawnieniu niezbędne było poczynienie ustaleń co do samego terminu złożenia wniosku. Tymczasem organy obu instancji w uzasadnieniach swych decyzji nie ustosunkowały się do treści samego orzeczenia o przedmiotowym wywłaszczeniu, która wskazuje, że organ orzekający o wywłaszczeniu nieruchomości musiał mieć świadomość wysuwania roszczeń odszkodowawczych przez właściciela nieruchomości już w czasie postępowania wywłaszczeniowego.
Organ zaś wydający zaskarżoną decyzję nie ustosunkował się do zarzutu zawartego w odwołaniu od decyzji organu I instancji, w którym podnoszono okoliczność, że treść orzeczenia o wywłaszczeniu wskazuje na wcześniejsze, niż przyjął organ, zgłoszenie w/w roszczeń.
Nie ustosunkował się też do uzasadnienia orzeczenia o wywłaszczeniu, w którym także znajduje się zapis dotyczący wniosku o odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość.
W tym stanie rzeczy, przyjęcie przez organ I instancji, iż wnioskiem o przedmiotowe odszkodowanie w sprawie niniejszej jest wniosek złożony przez następców prawnych właściciela wywłaszczonej nieruchomości, z 1996 roku, trudno uznać za trafny, a rozstrzygnięcie oparte na takim ustaleniu za niewadliwe. Podtrzymanie zaś stanowiska organu I instancji przez organ odwoławczy bez dokonania właściwych ustaleń dotyczących czasu złożenia wniosku o odszkodowanie, istotnych dla oceny ewentualnego przedawnienia roszczeń odszkodowawczych, czyni także wadliwą decyzję organu II instancji.
Mając powyższe na uwadze, uznając, że decyzje organów obu instancji wydane zostały z obrazą przepisu art.7 i 77 ust.1 Kodeksu postępowania administracyjnego, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji wyroku, na zasadzie art.22 ust.1 pkt 1 i ust.2 pkt 3 w zw. z art.29 ustawy z 11 maja 1995r o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U.Nr 74, poz.368).
O kosztach postępowania orzeczono na zasadzie art.55 ust.1 cytowanej ustawy o NSA.