Uzasadnienie
Decyzją Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] nr [...] z dnia [...] maja 2003 r. nakazano K. J. rozebrać na długości 23, 5 m ogrodzenie zlokalizowane - bez stosownego zgłoszenia - na działce nr ew. [...] w W. od strony drogi powiatowej. Decyzję tę doręczono adresatowi w dniu 12 maja 2003 r., odwołanie zaś sporządzone w dniu 26 maja 2003 r. wpłynęło do organu I instancji w dniu 28 maja 2003 r. Po rozpatrzeniu tego odwołania [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2003 r. ([...]) utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W skardze wniesiono o uchylenie decyzji przytaczając obszerną argumentację co do niesłuszności orzeczenia organu I instancji.
Na podstawie art. 119 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 z późn. zm. zarządzono rozpoznanie niniejszej sprawy w trybie uproszczonym.
Na posiedzeniu tym Sąd skargę uwzględnił, lecz z przyczyn innych niż w niej podane. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył bowiem co następuje. Zgodnie z art. 134 § 1 powołanej wyżej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Z zestawienia daty doręczenia decyzji (12 maja 2003 r.) oraz daty przyjęcia przez organ odwołania (28 maja 2003 r.), a nadto z potwierdzenia przez organ I instancji przekroczenia terminu w piśmie przekazującym odwołanie wynika, że odwołanie złożono z dwudniowym przekroczeniem terminu określonego w art. 129 § 2 k.p.a. Strona wraz z opóźnionym środkiem odwoławczym nie złożyła wniosku o przywrócenie terminu do złożenia odwołania.
Zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego organ II instancji uzyskuje właściwość do rozpoznania sprawy dopiero wówczas, gdy przeprowadzi formalne badanie prawidłowości wpływu środka odwoławczego i stwierdzi, że środek wpłynął w zakreślonym przez prawo terminie. W innym przypadku organ odwoławczy winien na podstawie art. 134 k.p.a. stwierdzić jedynie uchybienie terminu oraz niedopuszczalność odwołania. Takie rozstrzygnięcie formalne przesądza o tym, że staje się ostateczne orzeczenie I instancji, a jego ewentualne wzruszenie może nastąpić w drodze procedur o charakterze nadzorczym. W żadnym zaś razie organ II instancji rozpoznając środek odwoławczy złożony z uchybieniem terminu, wobec którego niemożliwe było przeprowadzenie procedury przywrócenia tego terminu ze względu na brak stosownego wniosku, nie jest uprawniony do merytorycznego rozpoznania odwołania, gdyż w ogóle nie doszło do wszczęcia postępowania odwoławczego. Organ II instancji merytorycznie zaś rozpoznał odwołanie, do czego nie miał żadnego umocowania. O uzyskaniu właściwości do załatwienia sprawy przez organ odwoławczy decyduje bowiem ocena formalna złożonego środka odwoławczego, a przede wszystkim stwierdzenie, iż wnosząca je strona nie uchybiła zawitemu terminowi dla dokonania czynności procesowej. Tymczasem organ II instancji badania takiego nie przeprowadził, pominął też informację zawartą w piśmie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego wskazującego na przekroczenie terminu przez stronę i pomimo braku właściwości instancyjnej merytorycznie rozpoznał odwołanie.
Należy dodać, że organ odwoławczy nie może działać z urzędu, charakter organu odwoławczego w danej sprawie organ wyższego stopnia uzyskuje bowiem w wyniku prawidłowo złożonego odwołania. Skoro w niniejszej sprawie nie było prawidłowo wniesionego odwołania od decyzji organu I instancji, to organ wyższego stopnia nie uzyskał właściwości do rozpoznania merytorycznego sprawy w trybie odwoławczym.
Naruszenie zaś właściwości każdego rodzaju w postępowaniu administracyjnym, w tym przypadku z rażącym naruszeniem art. 129 § 2 k.p.a. oraz art. 16 § 1 k.p.a. skutkuje nieważnością decyzji niezależnie od jej treści czy słuszności. Stan taki wyczerpuje bowiem przesłankę określoną w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. czego skutkiem jest niewłaściwość instancyjna organu wyższego stopnia. Rażącość naruszenia prawa wynika z faktu, iż prawo dopuszcza do uruchomienia drugiej instancji tylko w przypadku terminowo złożonego środka odwoławczego, a w tym zaś przypadku postępowanie w II instancji przeprowadzono i decyzję wydano pomimo przekroczenia zawitego terminu do wniesienia odwołania.
W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 z późn. zm.) uwzględniając skargę na zaskarżoną decyzję stwierdził jej nieważność w całości.