Wyrok WSA w Warszawie z 26 lutego 2004 r., IV SA 2919/01

Sąd

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie

Rozpoznanie

w dniu 26 lutego 2004 r. na rozprawie

Sprawa

sprawy ze skargi M. H. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lipca 2001 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji i decyzji utrzymanej nią w mocy II. zasądza od Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego na rzecz skarżącego M. H. kwotę 10 zł (dziesięć złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Skład

Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Gliniecki (spr.), Sędziowie WSA Izabela Ostrowska, As. WSA Grzegorz Czerwiński
Monika Pietruszewska protokolant

Uzasadnienie

Pismem z dnia 15.02.2001 r. skierowanym do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, M. H. wystąpił o uchylenie decyzji Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 1998 r. ([...]), utrzymującej w mocy decyzję z dnia [...] października 1997 r. ([...]), którą Kierownik Urzędu Rejonowego w W., na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 71 ust. 3 Prawa budowlanego, nakazał "M. H. przywrócenie obiektu wiaty realizowanej na działce nr [...] w W. przy ul. [...] samowolnie użytkowanej jako warsztat naprawy samochodów do stanu poprzedniego sposobu użytkowania (jako wiaty) w terminie do dnia [...] kwietnia 1998 r.".

W uzasadnieniu w/w pisma skarżący podnosi, iż postępowanie w sprawie zostało wszczęte po upływie ponad sześciu lat od zakończenia budowy i rozpoczęcia użytkowania budynku-wiaty, która została wybudowana w 1990 r. na podstawie pozwolenia na budowę. Organ w pozwoleniu na budowę, nie określił sposobu użytkowania wiaty, która od początku była użytkowana jako pomieszczenie do naprawy samochodów, zgodnie z jej przeznaczeniem. Wszystkie inne twierdzenia zawarte w decyzjach są nieprawdziwe i tendencyjne. Skarżący w dalszej części pisma, kwestionuje decyzję z dnia [...] października 1997 r. i polemizuje z ustaleniami organów w tej sprawie.

Powyższe pismo zgodnie z właściwością zostało przesłane do Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego, który pismem z dnia [...].05.2001 r. zawiadomił o wszczęciu na wniosek M. H. postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 1998 r.

Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego decyzją z dnia [...] czerwca 2001 r. ([...]) odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 1998 r.

W uzasadnieniu decyzji organ nadzorczy wyjaśnił, iż wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Białymstoku z dnia 9 grudnia 1998 r. (sygn. akt II SA/BK 234/98) Sąd oddalił skargę M. H. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 1998 r., co oznacza że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. "Sprawa zgodności decyzji z prawem nie może być wobec tego ponownie badana ani przez organ administracji, ani przez sąd administracyjny, a ciążący na organie administracji obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu może być wyłączony tylko w drodze kasacji. Wynikający bowiem z wyroku sądu przymiot "prawomocności" zamyka organom administracji możliwość badania zgodności z prawem decyzji, w świetle art. 156 § 1 co do której skarga została przez Sąd oddalona".

M. H. na podstawie art. 127 § 3 kpa wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy, gdyż nie podziela oceny prawnej Sądu, co do zgodności z prawem kwestionowanej decyzji, ponieważ "Sąd został wprowadzony w błąd".

Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego po rozpatrzeniu wniosku M. H., decyzją z dnia [...] lipca 2001 r. ([...]) utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] czerwca 2001 r., uzasadniając podobnie jak wcześniej.

M. H. pismem z dnia 25.08.2001 r. złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższą decyzję, podnosząc podobnie jak wcześniej, różne okoliczności sprawy, jego zdaniem, mające wskazywać, że kwestionowane decyzje zostały oparte na nieprawdziwych i tendencyjnych stwierdzeniach.

Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego w odpowiedzi na skargę, podtrzymuje stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji i wnosi o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Niniejsza sprawa podlega rozpoznaniu przez w/w Sąd pierwszej instancji na podstawie art. 97 ust. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1271 z późn. zm.).

Bezspornym jest, że decyzja Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 1998 r., w sprawie stwierdzenia nieważności, w której wszczęto postępowanie i została wydana zaskarżona decyzja, wcześniej była zaskarżona do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Białymstoku i wyrokiem tego Sądu z dnia 9 grudnia 1998 r. (sygn. akt II SA/Bk 234/98) skarga została oddalona.

Zgodnie z art. 57 ust 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. nr 74, poz. 368 z późn. zm.), dalej zwaną ustawą o NSA (obowiązującej w dacie wydania zaskarżonej decyzji), orzeczenia Sądu były prawomocne i uchylenie ich było możliwe tylko w drodze rewizji nadzwyczajnej bądź wznowienia postępowania sądowo-administracyjnego (postanowienie SN z dnia 19.02.1997 r. III AO 2/97 nie publikowane). Żaden z tych środków nadzwyczajnych w niniejszej sprawie nie został uruchomiony. Konsekwencje prawne prawomocności orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego wynikają z przepisów art. 30 ustawy o NSA oraz art. 365 i 366 k.p.c., które to przepisy stosuje się odpowiednio (art. 59 ustawy o NSA).

Orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i Sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe (art. 365 k.p.c.). Zakres tego związania jest różny w zależności od rozstrzygnięcia jakie zapadło w orzeczeniu Sądu. W przypadku wyroku oddalającego skargę, prawomocność orzeczenia wyłącza dalsze postępowanie w sprawie i oznacza ostateczne zakończenie postępowania sądowego i administracyjnego a ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Sądu, wiąże w sprawie ten Sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia (por. glosa A. Zielińskiego do postanowienia NSA z dnia 27 stycznia 1983 r., SAO/Kr 392/82, OSP i KA 1984, nr 2, poz. 23, s. 62). Natomiast w przypadku kiedy Sąd uwzględni skargę i wyda wyrok w oparciu o jeden z przepisów art. 22 ustawy o NSA, co prawda prawomocność tego orzeczenia nie wyłącza dalszego postępowania w sprawie i nie oznacza ostatecznego zakończenia postępowania to jednak organ administracji publicznej (podobnie jak i Sąd) w dalszym postępowaniu, jest związany oceną prawną Sądu na mocy art. 30 ustawy o NSA (wyrok SN z dnia 25.02.1998 r. III RN 130/97 i glosa OSP 1999 nr 5, poz. 101). Uchylenie zaskarżonej decyzji lub stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, powoduje automatycznie powrót sprawy do etapu odwoławczego postępowania administracyjnego i konieczności wydania decyzji, uwzględniającej ocenę prawną wyrażoną w orzeczeniu Sądu. Podobnie kiedy Sąd uchyli lub stwierdzi nieważność decyzji zaskarżonej oraz decyzji ją poprzedzającej – sprawa automatycznie wraca do pierwszej instancji.

Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, decyzji ją poprzedzającej i odpowiedzi na skargę, powyższe zasady są znane organowi orzekającemu w sprawie skoro, jak sam wywodzi: "przymiot prawomocności (wyroku) zamyka organom administracji możliwość badania zgodności z prawem decyzji". Sprzeczne jednak z tym uzasadnieniem, jest samo rozstrzygniecie zawarte w decyzji z dnia [...] czerwca 2001 r. i utrzymane w mocy decyzją z dnia [...] lipca 2001 r. Bowiem odmawiając stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 1998 r., na podstawie art. 158 § 1 w związku z art. 156 § 1 pkt 2 kpa, organ wbrew temu co twierdzi w uzasadnieniu decyzji, orzekł merytorycznie (co do istoty sprawy). Odmowa stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej, jest następstwem oceny, że dana decyzja nie jest dotknięta żadną z wad wymienionych w art. 156 § 1 kpa, a takiej oceny przecież organ administracji publicznej nie mógł w tym przypadku dokonywać, gdyż jak sam stwierdza, wcześniej wydany prawomocny wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego nie pozwala na ponowne badanie takiego aktu.

Negatywnym skutkiem prawomocności orzeczenia sądowego, jest zakaz jakiegokolwiek ponownego rozpoznania tej samej sprawy, a nie tylko zakaz odmiennego rozstrzygnięcia (przeszkoda procesowa ne bis in idem). Zakaz ten należy rozumieć również jako niemożność wszczęcia i kontynuowania postępowania administracyjnego, jaki bowiem miałoby sens i cel ponowne postępowanie, które musi się zakończyć takim samym rozstrzygnięciem, co wynika z brzmienia art. 30 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym.

Mając na uwadze powyżej omówione uwarunkowania prawne, obowiązujące do dnia 31 grudnia 2003 r., organ w rozpoznawanej sprawie powinien na podstawie art. 157 § 3 kpa odmówić wszczęcia postępowania w sprawie nieważności decyzji, gdyż zachodziła przeszkoda natury przedmiotowej w postaci prawomocnego orzeczenia Sądu, ewentualnie wszczęte postępowanie powinien umorzyć na podstawie art. 105 § 1 kpa.

W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja zostały wydane z rażącym naruszeniem art. 138 § 1 pkt 1, art. 158 § 1 kpa w związku z art. 57 ust. 1 wcześniej powołanej ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym. W związku z powyższym, argumenty podnoszone w skardze i wcześniej w innych pismach nie mogły być rozpatrzone.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270) orzekł, jak w sentencji.

O kosztach sądowych orzeczono na podstawie art. 200 w/w ustawy w związku z art. 97 § 2 ustawy – Przepisy wprowadzające, powołanej na wstępie.