Uzasadnienie
M.K. wystąpił do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z wnioskiem o uchylenie decyzji Naczelnika Gminy w K. z dnia [...] października 1979 r. którą orzeczono o przejęciu na własność Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego stanowiącego własność jego babki J.M.
Po rozpatrzeniu wniosku Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] września 2002 r. powołując się na art. 105 kpa umorzył postępowanie.
W uzasadnieniu decyzji wskazano, że przejęcie gospodarstwa rolnego J.M. nastąpiło z urzędu za rentę na podstawie decyzji Naczelnika Gminy w K. z dnia [...].10.1979 r. opartej o przepis art. 9 ust 2 ustawy z dnia 29.05.1974 r. o przekazaniu gospodarstw rolnych na własność państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. 74.21.118) oraz art. 77 ust. 2 ustawy z dnia 27.10.1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin. Podmiotem tego postępowania w ocenie organu była tylko J. M. od której przejęto gospodarstwo. Z tego tytułu pobierała rentę od [...].11.1979 do [...].03.1983 r. tj. do czasu śmierci. Skarżący choć jest spadkobiercą J.M. nie jest stroną postępowania dotyczącego zwrotu gospodarstwa przejętego za rentę.
Nie ma on interesu prawnego w sprawie gospodarstwa przejętego za rentę od J.M., jest natomiast faktycznie zainteresowany zwrotem gospodarstwa, co nie daje podstaw do uznania go za stronę. Z tego powodu zdaniem organu postępowanie jako bezprzedmiotowe należało umorzyć.
Po ponownym rozpoznaniu sprawy na wniosek M.K., Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] lutego 2003 r. umorzył postępowanie z art. 127 § 3 kpa.
W uzasadnieniu decyzji organ podtrzymał dotychczasową argumentację, że M. K. nie ma przymiotu strony gdyż nie ma interesu prawnego w sprawie uchylenia decyzji o przejęciu gospodarstwa a tylko interes faktyczny.
Skargę na powyższą decyzję do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł M.K..
W skardze zarzuca, że rozpoznający sprawę organ nie wziął pod uwagę, że decyzja Naczelnika Gminy w K. z dnia [...].10.1979 r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa tj. ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym rolników z dnia 27.10.1977 r. W czasie kiedy zapadła kwestionowana decyzja gospodarstwo rolne prowadziła J.M. wraz z synem A.M., któremu zamierzała przekazać gospodarstwo. Przekazując gospodarstwo synowi nabyłaby prawo do emerytury. Przejęcie gospodarstwa z urzędu na rzecz państwa nastąpiło z powodu rzekomo niskiej produkcyjności, co nie znajduje potwierdzenia w opiniach osób znających to gospodarstwo. Zdaniem skarżącego wykorzystano przepisy ustawy do pozbawienia J.M. jej własności. Rozstrzygnięcie o umorzeniu postępowania uważa za unikanie merytorycznej oceny decyzji w sytuacji gdy zachodzą podstawy do stwierdzenia jej nieważność bądź też uchylenia.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga jest zasadna.
Skarżący wniósł o uchylenie ostatecznej decyzji Naczelnika Gminy w K. z dnia [...].10.1979 r. o przejęciu na własność Skarbu Państwa za rentę gospodarstwa rolnego będącego własnością jego babki J.M. wskazując na wadliwości tej decyzji. O tym jaki ma charakter wniesione pismo decyduje jego merytoryczna treść.
Organ był więc zobligowany do oceny charakteru tego pisma. Z uzasadnienia decyzji wynika, że organ zakwalifikował pismo skarżącego jako wniosek o zwrot gospodarstwa rolnego przejętego za rentę.
Ocena powyższa nie znajduje uzasadnienia w treści pisma a ponadto organ nie wskazał przepisów prawa umożliwiających rozstrzygnięcie takiego wniosku w drodze decyzji administracyjnej. Uszło też uwadze organu, że roszczenie o zwrot gospodarstwa przejętego na własność Skarbu Państwa może być dochodzone tylko przed sądem powszechnym. Dokonując oceny wniosku skarżącego organ nie wziął pod uwagę, że kontrola legalności decyzji ostatecznej może być dokonana w jednym z trybów nadzwyczajnych przewidzianych w kpa tj. w postępowaniu nieważnościowym lub wznowieniowym.
Skarżący przed sądem wyjaśnił, że intencją jego wniosku z dnia 23 lipca 2002 r. było wszczęcie postępowania nieważnościowego gdyż w jego ocenie kwestionowana decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa. W świetle powyższego jako nieprawidłowe należy ocenić stanowisko organu, że skarżący nie ma przymiotu strony w tym postępowaniu. Przytoczony w uzasadnieniu decyzji umarzającej postępowanie argument, że skoro nie był stroną postępowania zakończonego decyzją z dnia [...].10.1979 r. o przejęciu gospodarstwa, to nie ma również przymiotu strony w postępowaniu w sprawie kontroli legalności tej decyzji jest nietrafny.
Właścicielka gospodarstwa przejętego z urzędu za rentę nie żyje. Skarżący legitymujący się postanowieniem Sądu o stwierdzeniu nabycia spadku po A. M.spadkobiercy właścicielki gospodarstwa J.M. jest jej następcą prawnym. Ponadto należy wskazać, że dotychczasowe orzecznictwo NSA jednoznacznie przyjmowało, że w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji stosuje się art. 28 kpa i 61 § 4 kpa a stroną tego postępowania jest nie tylko strona postępowania zwykłego zakończonego kwestionowaną decyzją, lecz każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku mogą dotyczyć skutki stwierdzenia nieważność. Jest to konsekwencją rozpoznania przez organ nadzoru nowej sprawy w stosunku do załatwianej kwestionowaną decyzją. Również w postępowaniu wznowieniowym wniosek o wznowienie postępowania może złożyć podmiot nie biorący bez swej winy udziału w postępowaniu zwykłym a mający interes prawny w sprawie.
Z akt sprawy wynika, że na wniosek A.M. organ wszczął postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy w K. o przejęciu gospodarstwa J.M. w zamian za rentę. Przymiot strony wnoszącego o wszczęcie tego postępowania nie był kwestionowany.
Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] sierpnia 1998r. odmówił stwierdzenia nieważności decyzji (w aktach sprawy brak jest powyższej decyzji). Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...].05.2002 r. umorzył postępowanie odwoławcze z powodu śmierci wnoszącego odwołanie A.M. i uznania postępowania za bezprzedmiotowe.
Rozstrzygnięcie to w ocenie Sądu zapadło z obrazą art. 97 § 1 kpa. Przepis ten stanowi, że organ zawiesza postępowanie w razie śmierci strony, jeżeli wezwanie spadkobierców zmarłej strony do udziału w postępowaniu nie jest możliwe i nie zachodzą okoliczności o których mowa w art. 30 § 5 kpa a postępowanie nie podlega umorzeniu jako bezprzedmiotowe. Tylko w przypadku gdy postępowanie toczy się w sprawie praw lub obowiązków osobistych, które nie przechodzą na następców prawnych bo są związane z określoną osobą i jej kwalifikacjami śmierć strony daje podstawę do umorzenia postępowania. Spadkobiercą A.M. jest skarżący M.K.. Jego organ winien był wezwać do udziału w postępowaniu i z jego udziałem kontynuować postępowanie odwoławcze, a w przypadku gdyby wezwanie było niemożliwe należało zwiesić postępowanie. Niezależnie od powyższego należy podnieść, że zaskarżona decyzja jest wadliwa i z tego też względu, że została wydana z obrazą art. 127 § 3 kpa.
Organ rozpoznający ponownie sprawę na wniosek strony działa jako organ odwoławczy i może wydać jedno z rozstrzygnięć wymienionych w art. 138 § 1 i 2 kpa. W przedmiotowej sprawie organ umorzył postępowanie odwoławcze. Rozstrzygnięcie takie (art. 138 § 1 pkt 3 kpa) może być wydane wówczas, gdy środek odwoławczy wnosi podmiot nie mający przymiotu strony.
Skarżący M.K. miał interes prawny w obaleniu decyzji z dnia [...].09.2002 r., co daje mu legitymacje do złożenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy.
W sytuacji gdy organ w wyniku wniosku strony rozpoznał ponownie sprawę i podzielił stanowisko zawarte w decyzji z dnia [...].09.2002 r. to taka ocena winna skutkować utrzymaniem zaskarżonej decyzji w mocy.
Rozważenia powyższe prowadzą do wniosku, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja z dnia [...].09.2002 r. a także decyzja z dnia [...].05.2002 r. zostały wydane w postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga. Dla prawidłowego załatwienia sprawy niezbędne jest wyeliminowanie z obrotu prawnego wszystkich tych decyzji jako naruszających prawo.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy wymaga wyjaśnienia czy kwestionowana decyzja była ostateczna. Skarżący na rozprawie oświadczył, że J.M. odwoływała się od decyzji organu pierwszej instancji do Urzędu Wojewódzkiego w P. Decyzji organu drugiej instancji nie posiada, gdyż według jego twierdzeń została zniszczona w czasie pożaru.
Z powyższych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 02.153.1270) orzeczono jak w sentencji.