Wyrok WSA w Warszawie z 5 października 2004 r., IV SA 3166/03

Sąd

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie,

Rozpoznanie

na rozprawie w dniu 5 października 2004 r.

Sprawa

sprawy ze skargi S. P. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2003 r. nr [...] w przedmiocie przejęcia gospodarstwa rolnego na rzecz Państwa w zamian za rentę uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji.

Skład

Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska przewodniczący
Sędzia WSA Krystyna Napiórkowska Asesor WSA Jakub Linkowski przewodniczący, sprawozdawca
Andrzej Malinowski protokolant

Uzasadnienie

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] kwietnia 2003r. nr [...] utrzymał w mocy, zakwestionowaną w odwołaniu S. P. decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 1998r. nr [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy W. z dnia [...] maja 1978r. nr [...] o przejęciu na własność Państwa za rentę gospodarstwa rolnego wraz z zabudowaniami o pow. 1,05 ha, położonego we wsi R., stanowiącego własność B. P. W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że przedmiotowe gospodarstwo rolne zostało przejęte na rzecz Państwa na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 października 1977r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz.U. Nr 32, poz. 140). Podkreślono, że gospodarstwo zostało przejęte na wniosek właścicielki B. P. w zamian za świadczenia emerytalne oraz, że przejęciu w tym trybie podlegały wszystkie nieruchomości wchodzące w skład gospodarstwa w tym również działka leśna.

Na powyższą decyzję skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł S. P., który podniósł, że jego matka nie zamierzała oddać za rentę całego gospodarstwa. Nie wiedziała, że zostanie jej zabrana również działka leśna o pow. 30 arów. Działka leśna jest niewykorzystana zaś dla skarżącego ma ona wartość rodzinną i dlatego chciałby ją odzyskać.

W odpowiedzi na skargę organ naczelny wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko z zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, lecz z innych przyczyn niż w niej wskazano. W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że działające w sprawie organy obu instancji nie ustaliły kręgu osób będących stronami w sprawie.

Z wniosku S. P. podanego do protokółu w dniu 5 maja 1998r. o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy W. z dnia [...] maja 1978r. wynika, że B. P. zmarła we wrześniu 1997r. Organy administracyjne obu instancji nie ustaliły jednak, czy S. P. jest prawnym następcą B. P. a jeżeli tak czy jest jej jedynym następcą prawnym.

Należy podkreślić, że według art. 157 § 2 k.p.a. postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Stosownie zaś do art. 61 § 4 k.p.a. o wszczęciu każdego postępowania administracyjnego z urzędu lub na żądanie strony organ obowiązany jest zawiadomić wszystkie osoby będące stronami w sprawie.

W myśl art. 28 k.p.a. stroną jest nie tylko ten, kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek, lecz także każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie. Te zasady określone w przepisach art. 61 § 4 i art. 28 k.p.a. obowiązują również w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji, o której mowa w art. 157 k.p.a.

Z powyższych przepisów wynika, że stroną postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest nie tylko strona postępowania zakończonego wydaniem kwestionowanej decyzji, lecz również każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczyć mogą skutki ewentualnego stwierdzenia nieważności decyzji.

Będąca przedmiotem rozważań w niniejszej sprawie decyzja Naczelnika Gminy W. z dnia [...] maja 1978r. nr [...] o przejęciu na własność Państwa za rentę gospodarstwa rolnego - skierowana była do właścicielki tego gospodarstwa tj. B. P., która zmarła w 1997r.

Wobec powyższego w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji o przejęciu na własność Państwa za rentę gospodarstwa rolnego należącego do B. P. powinni brać udział wszyscy jej następcy prawni.

W niniejszej sprawie obie wydane w postępowaniu nadzorczym decyzje skierowano jedynie do S. P., bez ustalenia, czy jest on prawnym następcą B. P. Nieustalenie i w konsekwencji niepowiadomienie wszystkich następców prawnych B. P. o wszczęciu postępowania nadzorczego i niedoręczenie im wydanych w tym postępowaniu decyzji może stanowić przesłankę do wznowienia postępowania.

Prowadzące postępowanie nieważnościowe organy nie powiadomiły o wszczęciu tego postępowania jak też nie doręczyły wydanych w toku tego postępowania decyzji także podmiotom będącym obecnie właścicielami nieruchomości, które wchodziły w skład przejętego przez Państwo gospodarstwa rolnego.

Jak wynika ze znajdujących się w aktach sprawy wypisów z ewidencji gruntów część dawnego gospodarstwa B. P. stanowi obecnie własność osób prywatnych tj. J. i U. G. zaś część znajduje się we władaniu Państwowego Gospodarstwa Leśnego - Nadleśnictwo [...].

Prowadzone postępowanie nadzorcze dotyczyło interesu prawnego tych osób i w związku z tym powinny one mieć możliwość wzięcia udziału w postępowaniu, czego organ naczelny nie wziął pod uwagę.

Przedstawione wyżej braki w zakresie określenia stron, które powinny brać udział w niniejszej sprawie, są takimi wadami postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu z urzędu na własność Państwa za rentę gospodarstwa rolnego, które same przez się prowadzą do konieczności uchylenia zaskarżonej decyzji organy naczelnego i poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...].

Zgodnie bowiem z przepisem art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, decyzja podlega uchyleniu, jeżeli Sąd stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. W myśl art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. okoliczność, że strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu, jest przesłanką wznowienia postępowania.

Niezależnie od wskazanej przyczyny obie wydane w niniejszej sprawie decyzje nie odpowiadają prawu, wydane bowiem zostały z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Organy obu instancji nie wyjaśniły wszystkich istotnych okoliczności sprawy, a szereg zawartych w tych decyzjach twierdzeń nie znalazło uzasadnienia w zebranym materiale dowodowym.

Organy obu instancji podały w swych decyzjach, że przedmiotowe gospodarstwo rolne zostało przejęte na rzecz Państwa na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 października 1977r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz.U. Nr 32, poz. 140) gdy tymczasem w badanej decyzji Naczelnika Gminy W. z dnia [...] maja 1978r. nr [...] jako podstawę prawną wskazano art. 9 i 31 ustawy z dnia 29 maja 1974r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz.U. nr 21, poz. 118 ze zm.), które to przepisy nie obowiązywały już w dniu 16 maja 1978r..

W decyzji Wojewody [...] (utrzymanej w mocy decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi) podano, że powołanie w decyzji Naczelnika Gminy W. z dnia [...] maja 1978r. błędnej podstawy prawnej nie miało praktycznego znaczenia, ponieważ, zasady dotyczące przejęcia gospodarstwa rolnego na wniosek osoby zainteresowanej były takie same w ustawie z dnia 27 października 1977r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin jak i w ustawie z dnia 29 maja 1974r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne.

Z twierdzeniem tym jednak nie można się zgodzić.

Stosownie do brzmienia art. 45 ustawy z dnia 27 października 1977r. "w razie braku następców lub gdy następca nie spełnia warunków do przejęcia gospodarstwa rolnego albo odmówił jego przejęcia, gospodarstwo rolne, na wniosek rolnika, przejmuje Państwo".

W niniejszej sprawie w ogóle nie prowadzono postępowania odnośnie ustalenia czy B. P. miała następców - w rozumieniu art. 75 ust. 1 pkt 2 cyt. ustawy.

Zauważyć w związku z powyższym należy, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie dostarcza podstaw do dokonywania tego rodzaju ustaleń.

Wskazać należy, że stosownie do brzmienie art. 45 cyt. ustawy Państwo przejmowało gospodarstwo rolne od rolników na ich wniosek tylko w razie braku następców lub, gdy następca nie spełniał warunków do przejęcia gospodarstwa rolnego albo odmówił jego przejęcia.

Wyjaśnienie ww. kwestii ma podstawowe znaczenie dla rozstrzygnięcia, czy badana w trybie nadzoru decyzja Naczelnika Gminy W. z dnia [...]maja 1978r. nr [...] wydana została zgodnie z przepisami cyt. wyżej ustawy, w szczególności art. 45.

Bez dokonania jednoznacznych ustaleń w tym zakresie organ nadzoru nie mógł prawidłowo ocenić zgodności z prawem kwestionowanej decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego.

Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę -Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) orzeczono jak w sentencji.