Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 31 marca 2000r. M. D. wystąpiła o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją Naczelnika Gminy G. z dnia [...] grudnia 1997r. o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego niezabudowanego o pow. 40,19 ha położonego we wsi O. gm. G., stanowiącego współwłasność F. K., J. K. i H. N. Jako przesłankę wniosku wskazała art. 145 § 1 pkt 4 kpa, ponieważ jako następczyni prawna F. K. bez własnej winy nie brała udziału w tym postępowaniu administracyjnym. Jako drugą przesłankę podała § ł pkt 1 art. 145 kpa, podnosząc, że dowody na których ustalono istotne dla sprawy okoliczności okazały się nieprawdziwe (fałszywe).
Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] września 2002r. wydaną na podstawie art. 149 § 3 kpa w związku z art. 146§ 1 kpa odmówił wznowienia postępowania. W uzasadnieniu decyzji podano, że przedmiotowe gospodarstwo rolne o pow. 40,19 ha zostało z urzędu przejęte na rzecz Skarbu Państwa decyzją Naczelnika Gminy G. z dnia [...] grudnia 1977r. w trybie art. 9 i art. 31 ustawy z dnia 29 maja 1974r, o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz.118). W ocenie organu w przedmiotowej sprawie nie występują żadne przesłanki do wznowienia postępowania, wynikające z art. 145 kpa, a nadto, że stosownie do art. 146 § 1 kpa nie byłoby możliwe uchylenie decyzji Naczelnika Gminy G. z dnia [...].12.1977r., albowiem od dnia jej ogłoszenia upłynęło dziesięć lat.
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po rozpatrzeniu odwołania M. D. oraz J. K., decyzją z dnia [...] stycznia 2002r. w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 kpa w związku z art. 149 § 3 kpa utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa z tym, że zdaniem organu odwoławczego, w przedmiotowej sprawie zachodzi niedopuszczalność wznowienia postępowania z przyczyn przedmiotowych. Skarżące bowiem swoje żądanie wznowienia postępowania opierają na przesłankach wyliczonych w art. 156 § 1 kpa, a w szczególności na rażącym naruszenia prawa, polegającym na wadliwym sporządzeniu protokołu z lustracji gospodarstwa, a który stanowił podstawę do przejęcia gospodarstwa z urzędu na rzecz Skarbu Państwa. W konkluzji stwierdzono, że skarżące mogą występować z wnioskiem o zbadanie zasadności decyzji Naczelnika w trybie art. 156 § 1 kpa.
Skargę na powyższą decyzję złożyły M. D. oraz J. K., w miejsce której obecnie wstąpiła Z. J., jako jej następczyni prawna. W skardze zarzucono, że organ odwoławczy nie wyjaśnił wszystkich okoliczności mających istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż nie wziął pod uwagę wszystkich dokumentów znajdujących się w aktach sprawy oraz nie rozważył, że decyzja Naczelnika została wydana w oparciu o wadliwie sporządzony protokół. Nadto wydanie tej decyzji powinno być poprzedzone postępowaniem spadkowym po śmierci F. K., który zmarł przed jej wydaniem. Ponadto skarżące podniosły, że zostały pozbawione prawa do dziedziczenia gospodarstwa, a rentę mogły uzyskać na podstawie obowiązującej od 1 stycznia 1978r. nowej ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin, która przewidywała przyznawanie tego świadczenia rolnikom przekazującym gospodarstwo następcom.
W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zwartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna.
Zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji podlegają uchyleniu, jako wydane z istotnym naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego.
Przede wszystkim należy podnieść, iż postępowanie wznowieniowe jest dwuetapowe, składa się z postępowania wstępnego i zasadniczego. Pierwsza faza postępowania wstępnego polega na zbadaniu, czy wniosek o wznowienie opiera się na przesłankach wymienionych w art. 145 § 1 kpa i czy został zachowany termin do złożenia wniosku przewidziany w art. 148 kpa. Na tym etapie postępowania organ administracji bada również, czy nie występują negatywne przesłanki przedmiotowe dla wznowienia postępowania, np. czy wniosek złożony w postępowaniu dotyczy decyzji ostatecznej. Na tym etapie organ bada także, czy wniosek pochodzi od podmiotu mającego przymiot strony w rozumieniu art. 28 kpa.
W przypadku gdy wniosek oparty jest o przesłankę z art. 145 § 1 pkt 4 kpa to weryfikacja twierdzenia strony, że bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu następuje w drugiej fazie postępowania zasadniczego prowadzonego po wydaniu postanowienia o wznowieniu postępowania w trybie art. 149 § 1 i § 2 kpa. Na tym etapie postępowania organ administracji może dopiero przeprowadzić merytoryczną ocenę materiału dowodowego sprawy i dokonać weryfikacji żądania wnoszącego podanie, iż przysługiwał mu przymiot strony w postępowaniu. Po przeprowadzeniu tego postępowania powinna zapaść decyzja stosownie do treści art. 151 kpa.
Tymczasem w rozpatrywanej sprawie z naruszeniem tych zasad organ pierwszej instancji wydał decyzję odmawiającą wznowienia postępowania, przyjmując błędnie już na etapie postępowania wstępnego, że brak jest przesłanek do wznowienia postępowania, wynikających z art. 145 § 1 kpa. Organ odwoławczy badając tę decyzję nie dostrzegł zarówno tej wadliwości decyzji organu pierwszej instancji, ale także nie dostrzegł, że organ ten błędnie na etapie postępowania wstępnego przyjął na podstawie art. 146 § 1 kpa, że brak jest podstaw wznowienia postępowania z powodu upływu dziesięciu lat od dnia ogłoszenia decyzji Naczelnika Gminy G. z dnia [...] grudnia 1977 roku. Odmowa uchylenia decyzji z tej przyczyny następuje także dopiero po wznowieniu postępowania, a nie w fazie ustalenia dopuszczalności wznowienia postępowania.
Wadliwe jest też stanowisko organu odwoławczego co do tego, że w sprawie zachodzi niedopuszczalność wznowienia postępowania z przyczyn przedmiotowych. Organ błędnie bowiem przyjął, iż żądanie skarżących opiera się na przesłankach z art. 156 § 1 kpa. Wniosek skarżących o wznowienie postępowania wyraźnie wskazuje na dwie przesłanki z art. 145 § 1 pkt 1 i pkt 4 kpa. Przesłanka z pkt 1 została bowiem oparta na zarzucie wydania decyzji w oparciu o dowody, które w ocenie skarżących były fałszywe, zaś przesłanka z pkt 4 na zarzucie pominięcia M. D. w postępowaniu o przejęciu gospodarstwajako następczyni prawnej współwłaściciela F. K. Zatem nie ulega wątpliwości, że wniosek skarżących podlegał rozpoznaniu w trybie wznowienia postępowania.
Mając na uwadze wskazane okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270). O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 209 cyt. ustawy.