Wyrok WSA w Warszawie z 24 czerwca 2004 r., IV SA 3196/03

Sąd

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie

Rozpoznanie

w dniu 24 czerwca 2004 r.

Sprawa

sprawy ze skargi M. B. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lipca 2003 r. Nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania administracyjnego I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające go postanowienie pierwszej instancji; II. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącej M. B. kwotę 10 zł (dziesięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania

Skład

Przewodniczący sędzia NSA Barbara Gorczycka-Muszyńska, Sędziowie sędzia WSA Wojciech Mazur, asesor WSA Wanda Zielińska – Baran (spr.)
Dominik Niewirowski protokolant

Uzasadnienie

Wnioskiem z dnia 23 lipca 1991r. M. B., spadkobierczyni M. i A. małż. C., byłych właścicieli nieruchomości, położonej w R. przy ul. [...], wystąpiła do Wojewody [...] o zwrot nieruchomości przejętej na Skarb Państwa.

Kierownik Urzędu Rejonowego w R. decyzją z dnia [...] listopada 1991r., po rozpatrzeniu tego wniosku, na podstawie art. 149 § 3 w zw. z art.145 kpa odmówił wznowienia postępowania zakończonego ostatecznymi decyzjami Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w R. z dnia [...] października 1963r. oraz z dnia [...] grudnia 1966 r. W uzasadnieniu podano, że połowa ww. nieruchomości w trybie art. 2 dekretu z dnia 8 marca 1946r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich została przejęta na Skarb Państwa, ponieważ jej właściciel M. C. w czasie wojny wyjechał do N. i do kraju nie powrócił. Druga połowa tej nieruchomości pozostała jako własność jego żony A. C. W następnym wniosku z dnia 14 lipca 1992r., skierowanym do Wojewody [...], M. B. wystąpiła o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Miejskiej Rady Narodowej z dnia [...] grudnia 1996r.

Decyzją z dnia [...] stycznia 1993r. Wojewoda [...] na podstawie art. 157 § 1 i 3 kpa jednocześnie odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ww. decyzji Prezydium Miejskiej Rady Narodowej oraz wyżej wskazanej decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego z dnia [...] listopada 1991r., odmawiającej wznowienia postępowania w sprawie zwrotu omawianej nieruchomości. W uzasadnieniu decyzji, podano, że obie decyzje są prawidłowe, gdyż podstawą przejęcia połowy przedmiotowej nieruchomości stał się fakt utraty praw obywatelskich przez M. C. Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej decyzją z dnia [...] września 1966 roku, po rozpatrzeniu odwołania M. B., wydaną na podstawie art. 138 § 2 kpa, uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu tej decyzji wskazano na konieczność uzupełnienia materiału dowodowego, sprecyzowania żądania strony oraz przeprowadzenia postępowania z udziałem wszystkich zainteresowanych stron.

Kolejnym wnioskiem z dnia 25.09.1999r. M. B. oraz E. B., spadkobierczynie byłych właścicieli przedmiotowej nieruchomości, wystąpiły o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w R. z dnia [...] listopada 1963r. oraz wymienionej powyżej decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego z dnia [...] listopada 1991r.

Wojewoda [...] postanowieniem z dnia [...] listopada 2000r., wydanym na podstawie art. 97 § 1 pkt 4, art. 100 § 1 i art. 101 kpa, zawiesił postępowanie administracyjne w sprawie, do czasu ustalenia przez sąd zagadnienia wstępnego dotyczącego ustalenia, czy przedmiotowa nieruchomość została opuszczona przez M. C. Jednocześnie wezwano M. B. do wystąpienia do sądu powszechnego o dokonanie tego ustalenia.

W zażaleniu na to postanowienie M. B. podniosła, że jej ojciec M. C. był obywatelem niemieckim i w latach 1916-1969 był pracownikiem niemieckiej firmy H. W 1945 roku jako pracownik tej firmy wyjechał do E. Przedmiotową nieruchomością, stanowiącą współwłasność małżeńską, administrowała matka A. C. Zdaniem skarżącej, skoro ojciec jej wyjechał z firmą, to nie mógł porzucić kraju, którego nie był obywatelem. W tych okolicznościach zbędne jest ustalanie przez sąd okoliczności opuszczenia nieruchomości przez jej ojca M. C. i narażanie jej na ponoszenie kosztów postępowania sądowego w tej sprawie.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po rozpatrzeniu zażalenia, postanowieniem z dnia [...] lipca 2003r. w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 kpa w związku z art. 97 § 1 pkt 4 oraz art. 101 § 3 kpa utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy, uznając, że rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy zależy od ustalenia czy nieruchomość została opuszczona przez byłego właściciela M. C., obywatela niemieckiego, czy też nie. Kwestia ta, w uznaniu organu odwoławczego, jest zagadnieniem wstępnym, do którego rozstrzygnięcia jest właściwy sąd powszechny.

Na to postanowienie M. B. złożyła skargę, która sprowadza się do podniesienia zarzutu naruszenia art. 75 § 1 kpa, art. 77 § 1 kpa, art. 80 kpa oraz art. 97 § 1 pkt 4 kpa. Skarżąca zarzuca, że organy zamiast przeprowadzić postępowanie dowodowe we własnym zakresie, przerzucają na nią obowiązek uzyskania orzeczenia sądu, co do ustalenia faktu opuszczenia przez jej ojca M. C. współnależącej do niego połowy nieruchomości. Organ administracji powinien samodzielnie zdecydować w toku prowadzonego postępowania, czy zostały udowodnione lub uwiarygodnione warunki uzasadniające uwzględnienie żądania zgłoszonego we wniosku wszczynającym to postępowanie. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu pierwszej instancji.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

W myśl art. 97 § 1 pkt 4 kpa organ administracji zawiesza postępowanie jedynie wówczas, gdy bez uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd wydanie decyzji nie będzie możliwe.

Poprzez termin " zagadnienie wstępne" objęte wymienionym przepisem rozumie się problem prawny o charakterze materialnym, który wyłonił się w toku trwania sprawy administracyjnej, a jego rozstrzygnięcie przekracza kompetencje organu prowadzącego postępowanie, znajduje się natomiast we właściwości innego organu administracji publicznej lub sądu (por. wyrok NSA z dnia 11 stycznia 1996r., SA/Wr 2022/95, Fiskus, 1996 nr 9, str. 30).

W rozpatrywanej sprawie nie można stwierdzić, aby rozstrzygające organy wskazały na występowanie zagadnienia o charakterze prawnym, które wymagałoby rozstrzygnięcia przez sąd powszechny, a tym samym dawałoby podstawę do zawieszenia z urzędu postępowania w sprawie. Należy bowiem zauważyć, że skarżąca we wniosku z dnia 25 września 1999r. wystąpiła o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Miejskiej Rady Narodowej z [...].10.1963 roku, stwierdzającego, że nieruchomość położona w R. przy ul. [...] stanowiąca własność obywatela niemieckiego M. C. i jego żony A. – obywatelki polskiej, jako poniemiecka przeszła na własność Skarbu Państwa na podstawie art. 39 ust. 3 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 31, poz. 159), a we wcześniejszym wniosku z dnia 14 lipca 1992r. o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Miejskiej Radny Narodowej z dnia [...] grudnia 1966r. zmieniającej ww. orzeczenie z dnia [...] października 1963r. i orzekającej, że tylko XA przedmiotowej nieruchomości, przechodzi na własność Skarbu Państwa, gdyż tylko właściciel tej części, obywatel niemiecki M. C., w 1945 roku opuścił kraj i do niego nie powrócił. W myśl przepisu art. 39 ust. 3 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 31, poz. 159) nieruchomości stanowiące zgodnie cyt. wyżej art. 2 ust.l lit. b) dekretu dnia 8 marca 1946r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. Nr 13, poz. 87 z późn. zm.) własność osób, którym, wobec uzyskania przez nie stwierdzenia narodowości polskiej, służyło obywatelstwo polskie, przechodzą z samego prawa na własność Państwa, jeżeli osoby te w związku wyjazdem z kraju utraciły lub utracą obywatelstwo polskie. Z treści tego przepisu wynika, że odnosi się on do tych przypadków, gdy obywatel niemiecki, któremu służyło obywatelstwo polskie wobec stwierdzenia narodowości polskiej, utracił obywatelstwo polskie z powodu wyjazdu z kraju.

W niniejszej sprawie nie zachodzi taki przypadek, skoro z niekwestionowanych okoliczności faktycznych wynika, że po pierwsze – M. C. w 1945 roku wyjechał do Niemiec, a po drugie - był obywatelem niemieckim. W tych okolicznościach nie zachodziły żadne podstawy do ustalania faktu, czy przedmiotowa nieruchomość została porzucona przez ojca skarżącej, czy też nie.

To, na jakich zasadach na Skarb Państwa przechodził majątek obywateli niemieckich regulowały przepisy dekretu z dnia 8 marca 1946r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. Nr 13, poz. 87), który w art. 2 ust.ł lit. b) stanowił, iż z mocy samego prawa przechodził na własność Skarbu Państwa wszelki majątek obywateli Rzeszy Niemieckiej i byłego Wolnego Miasta Gdańsk z wyjątkiem osób narodowości polskiej lub innej przez Niemców prześladowanej.

Z tych wszystkich względów należało uznać, że w rozpoznawanej sprawie brak było podstaw do zawieszenia postępowania, o którym mowa w powołanym przepisie art. 97 § 1 pkt 4 kpa. Dlatego też, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 209 cyt. ustawy.