Uzasadnienie
Orzeczeniem Ministra Rolnictwa z dnia 2 października 1958 r. na podstawie art. 2, art. 9 ust. 2 oraz art. 16 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym stwierdzono, iż Przedsiębiorstwo "Hodowla Nasion Bracia H." w W. pod przymusowym zarządem państwowym ustanowionym zarządzeniem Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 8.11.1950 r. przeszło z mocy prawa na własność Państwa z dniem 8.03.1958 r.
Postanowieniem z dnia 3 maja 1971 r. wydanym z upoważnienia Ministra Rolnictwa na podstawie art. 105 par. 2 Kpa wyjaśniono, iż orzeczenie Ministra Rolnictwa z dnia 2.10.1958 r. dotyczyło nieruchomości o obszarze 16,4473 ha ujawnionej w księdze wieczystej na rzecz Wincentego P.-H. i Henryka P.-H. - pn. "Kolonia nr 1 we wsi Sz." - znajdującej się w Państwowym Biurze Notarialnym w W. Postanowieniem z dnia 16.06.1998 r. utrzymanym w mocy postanowieniem z dnia 28.07.1998 r. Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej po rozpoznaniu wniosku Marii Julii H. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia Ministra Rolnictwa z dnia 3.05.1971 r.
Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu skargi Marii Julii H., wyrokiem z dnia 8 kwietnia 1999 r. uchylił zaskarżone postanowienie Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 28.07.1998 r. i poprzedzające je postanowienie z dnia 16.06.1998 r.
W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi postanowieniem z dnia 22 lutego 2001 r., na podstawie art. 156 par. 1 Kpa odmówił stwierdzenia nieważności postanowienia Ministra Rolnictwa z dnia 3.05.1971 r.
Maria Julia H. i Julia Marta Elżbieta H.-K. wystąpiły do organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Postanowieniem z dnia 2 kwietnia 2001 r. wydanym z upoważnienia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na podstawie art. 127 par. 3 Kpa, po rozpatrzeniu powyższego wniosku utrzymano w mocy zaskarżone postanowienie z dnia 22.02.2001 r.
W uzasadnieniu powyższego postanowienia stwierdzono, iż postanowienie z dnia 3.05.1971 r. stanowiło wyjaśnienie do orzeczenia z dnia 2.10.1958 r. i postanowienie to było ostateczne. Zgodnie z art. 110 par. 3 Kpa obowiązującym w 1971 r. w zw. z art. 126 Kpa od orzeczenia naczelnego organu administracji wydanego w I instancji nie służyło odwołanie, czy jak w sprawie niniejszej zażalenie. W stanie prawnym obowiązującym w 1971 r. nie była też znana instytucja wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Postanowienie z dnia 3.05.1971 r. jako orzeczenie wyjaśniające stanowiło integralną część decyzji wyjaśnianej. Zważywszy na powyższe okoliczności w ocenie organu brak jest podstaw do stwierdzenia, iż postanowienie z dnia 3.05.1971 r. było nową decyzją administracyjną stanowiącą samodzielną podstawę przejęcia nieruchomości w tym postanowieniu opisanym. W tej sytuacji brak jest też podstaw do stwierdzenia, że postanowienie wydane zostało z rażącym naruszeniem prawa.
Wniesiona przez pełnomocnika Marii Julii H. i Julii Marty H. skarga do Naczelnego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję została postanowieniem Sądu odrzucona.
Postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w wyniku wniosku Julii Marty H.-K. przywrócono jej termin do uiszczenia należnej opłaty od wniesionej skargi.
Skarżąca wniosła o uchylenie postanowień Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 2.04.2001 i z dnia 22.02.2001 r. stwierdzając, iż postanowienie z dnia 3.05.1971 r. wydane zostało z rażącym naruszeniem prawa.
Zdaniem skarżącej wydanie postanowienie z dnia 3.05.1971 r. nastąpiło z naruszeniem obowiązującego wówczas przepisu art. 105 par. 2 Kpa, gdyż wydano je bez wniosku osoby uprawnionej, a z inicjatywy samego Ministra Rolnictwa. Ponadto postanowienie z dnia 3.05.1971 r. nie stanowi wyjaśnienia orzeczenia organu, ale zasadniczo zmienia jego treść, bowiem postanowieniem tym rozszerzono zasięg decyzji nacjonalizacyjnej na inne mienie, pierwotnie nią nie objęte.
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko, a nadto stwierdzając, iż kwestionowanym postanowieniem organ naczelny wyjaśnił jedynie treść decyzji. W ocenie organu błędne jest stanowisko skarżącej, iż postanowienie z dnia 3.05.1971 r. stanowiło nową merytoryczną decyzję w sprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga jest zasadna.
Istotnym dla rozpoznania wniesionej skargi jest fakt, że wydanie zaskarżonego postanowienia nastąpiło w wyniku powtórnego rozstrzygnięcia sprawy przez organ administracji.
Stosownie do przepisu art. 30 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, który ma charakter bezwzględnie obowiązujący, ani organ administracji publicznej, ani Naczelny Sąd Administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie nie mogą pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu Sądu, gdyż ocena ta wiąże je w sprawie. Związanie wynikające z tego przepisu przestaje obowiązywać jedynie w przypadku zmiany stanu prawnego lub zmiany stanu faktycznego. Uchybienie dyspozycji przepisu art. 30 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym stanowi rażące naruszenie prawa i wyczerpuje przesłankę nieważności orzeczenia przewidzianą w art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa.
Taka sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie, bowiem organ administracji ponownie rozpoznając sprawę nie uwzględnił oceny prawnej postanowienia Ministra Rolnictwa z dnia 3.07.1971 r. wyrażonej w wyroku Sądu z dnia 8.04.1999 r. W wydanym w mniejszej sprawie wyroku z dnia 8.04.1999 r. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał między innymi na konieczność merytorycznej oceny aktu z 3.05.1971 r. przy uwzględnieniu treści innych dokumentów znajdujących się w aktach sprawy.
Za trafny uznać należy wywód strony skarżącej zmierzający do wykazania, iż treść, a nie forma przesądza o tym, czy dany akt jest decyzją administracyjną, czy jest to rozstrzygnięcie merytoryczne, czy też mieści się w granicach określonych dawnym przepisem art. 105 par. 2 Kpa. Pogląd taki można uznać za ugruntowany w orzecznictwie sądowoadministracyjnym /por. wyroki NSA z dnia 22 września 1981 r. /SA 791/81 - ONSA 1981 Nr 2 poz. 91/, wyrok z dnia 16 lipca 1982 r. /SA/Wr 220/82 - ONSA 1982 Nr 2 poz. 72/, wyrok z dnia 8 lutego 1983 r. /SA/Wr 559/82 - ONSA 1983 Nr 1 poz. 3/.
Stosownie do przepisu art. 105 par. 2 Kpa w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania badanego postanowienia z dnia 3.05.1971 r., organ, który wydał decyzję, wyjaśnia w drodze postanowienia na żądanie organu egzekucyjnego lub strony wątpliwości co do treści decyzji.
Oczywistym jest fakt, że wyjaśnienie wątpliwości co do treści decyzji na podstawie wskazanego wyżej przepisu art. 105 par. 2 Kpa /obecnie jest to art. 113 par. 2 Kpa/ nie może prowadzić do zmiany treści merytorycznej tegoż aktu. Nie ma bowiem możliwości zmiany decyzji w trybie wyjaśnienia powstałych wątpliwości co do j ej treści, gdyż prowadziłoby to do naruszenia zasady trwałości ostatecznej prawomocnej decyzji.
Aby dokonać prawidłowej oceny tego, czy postanowienie z dnia 3.05.1971 r. stanowi wyjaśnienie powstałych wątpliwości co do treści orzeczenia z dnia 2.10.1958 r., czy też jest to w istocie nowa decyzja administracyjna, należy zestawić treść postanowienia z dnia 3.05.1971 r. z treścią orzeczenia z dnia 2.10.1958 r.
Tymczasem organ administracji wydając zaskarżone postanowienie przeprowadził analizę treści dawnego art. 105 par. 2 Kpa, przypisując równocześnie aktowi z dnia 3.05.1971 r. treść jaką powinien on mieć, a nie taką jaka wynika wprost z jego brzmienia, pomijając przy tym całkowicie wskazania zawarte w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8.04.1999 r.
Uznać należy, iż pominięcie przez organ administracji oceny prawnej wyrażonej w wyroku Sądu powoduje, iż wydanie zaskarżonego postanowienia i postanowienia go poprzedzającego z dnia 22.02.2001 r. nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa tj. art. 30 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, co wyczerpuje dyspozycję przepisu art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa.
Mając powyższe okoliczności na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 2 w zw. z ust. 3 i art. 29 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ stwierdził nieważność zaskarżonego postanowienia i postanowienia go poprzedzającego z dnia 22.02.2001 r. Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. O kosztach orzeczono na podstawie art. 55 ust. 1 ustawy o NSA.