Uzasadnienie
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...]września 2003 r. utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...]lipca 2003 r., odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...]z dnia [...]lutego 1979 r. oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Naczelnika Gminy M. z dnia [...]stycznia 1979 r., stwierdzającej, że budynek mieszkalny, położony we wsi B. gmina M., stanowiący dożywotnio własność A. i J. małżonków L., z chwilą ich śmierci, stosownie do przepisów art. 11 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118), przeszedł na własność Skarbu Państwa. W uzasadnieniu organ nadzoru podniósł, że budynek mieszkalny wchodził w skład gospodarstwa rolnego o powierzchni [...]ha, położonego we wsi B. Gospodarstwo to jego właściciele A. i J. małżonkowie L., dobrowolnie przekazali na własność Państwa za świadczenie emerytalne.
Przejęcie gospodarstwa nastąpiło decyzją Naczelnika Gminy M. z dnia [...]grudnia 1974 r., wydaną na podstawie art. 9 i 31 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. Przekazując gospodarstwo za świadczenie emerytalne, małżonkowie L. wyłączyli do dożywotniego użytkowania budynek mieszkalny, jako odrębny od gruntu przedmiot własności, stosownie do art. 11 ust. 1 powołanej ustawy.
Właściciel nieruchomości stanowiącej odrębny od gruntu przedmiot własności mógł za swojego życia zbyć jej własność w drodze sprzedaży lub darowizny, przy czym Państwu przysługiwało odpowiednio prawo pierwokupu lub prawo wykupu. Z akt sprawy nie wynika, by małżonkowie L. za swojego życia rozporządzili przysługującym im prawem do budynku w sposób określony w ustawie.
Stosownie do regulacji art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. z chwilą śmierci rolnika i nie wcześniej niż z chwilą śmierci jego małżonka uprawnionego do renty w zamian za przekazane gospodarstwo, budynki przechodziły na własność Państwa. A. L. zmarła dnia 14 grudnia 1974 r., zaś J. L. 8 września 1977 r. Z chwilą śmierci J. L. budynek z mocy prawa przeszedł na własność Skarbu Państwa.
W związku z tym, zdaniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, decyzja Naczelnika Gminy M. z dnia [...]stycznia 1979 r., stwierdzająca przejście własności budynku na własność Skarbu Państwa stanowiła jedynie potwierdzenie zdarzenia, które nastąpiło z mocy samego prawa. Kontrolowana w postępowaniu nadzorczym decyzja nie jest dotknięta wadą określoną w art. 156§1 pkt 2 k.p.a., gdyż nie można uznać, że narusza ona prawo w sposób rażący.
Skargę na powyższą decyzję wniosła Z. M. – spadkobierczyni A. i J. małżonków L. Skarżąca zakwestionowała stanowisko Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, gdyż w jej ocenie istnieje podstawa stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu budynku na własność Skarbu Państwa, z uwagi na to, że J. L. za życia przekazał budynek skarżącej.
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga jest zasadna i podlega uwzględnieniu, lecz z innych przyczyn, niż zostały w niej wskazane.
Przede wszystkim stwierdzić należy, że w postępowaniu administracyjnym zakończonym wydaniem zaskarżonej decyzji nie brały udziału wszystkie osoby mające w tym postępowaniu przymiot strony. W sprawie, której przedmiotem jest stwierdzenie nieważności decyzji o przejęciu na własność państwa budynku stronami postępowania są wszyscy następcy prawni byłych właścicieli. Sprawa ta dotyczy bowiem ich interesu prawnego w rozumieniu art. 28 k.p.a.
Należy zwrócić uwagę, iż w aktach sprawy znajduje się postanowienie Sądu Rejonowego w O. z dnia [...]lipca 1978 r., z którego wynika, że spadek po J. L. nabyły na mocy ustawy dzieci spadkodawcy: E. L., I. L., W. L., L. R.z domu L. i Z. M. z domu L. - po 1/5 części każde z nich. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi pomimo tego, że dysponował danymi osobowymi wszystkich stron postępowania z niewyjaśnionych przyczyn pozbawił je udziału w postępowaniu.
Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...]z dnia [...]lutego 1979 r. wszczęte zostało wnioskiem Z. M. Pozostali spadkobiercy byłych właścicieli przejętego budynku, z naruszeniem art. 61§4 k.p.a. nie zostali przez organ zawiadomieni o wszczęciu tego postępowania. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 10§1 k.p.a., nie zapewnił tym osobom czynnego udziału w postępowaniu.
W związku z podanymi wyżej uchybieniami Sąd stwierdził, iż w rozpoznawanej sprawie doszło do naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego z przyczyny określonej w art. 145§1 pkt 4 k.p.a., co uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej na podstawie art. 145§1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) w związku z art. 97 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.).
Niezależnie od wskazanej uprzednio przyczyny uwzględnienia skargi podnieść należy, że odmawiając stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...]z dnia [...]lutego 1979 r. i utrzymanej nią w mocy decyzji organu pierwszej instancji, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie rozważył dostatecznie wszystkich okoliczności sprawy. Należy bowiem zauważyć, że stosownie do art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118), rolnik, który przekazał gospodarstwo rolne za rentę mógł zatrzymać budynki wchodzące w skład nieruchomości przekazywanych Państwu. Z chwilą przejęcia nieruchomości budynki stawały się odrębnym od gruntu przedmiotem własności. Rolnik mógł sprzedać te budynki lub przenieść ich własność w drodze darowizny. W takim wypadkowi Skarbowi Państwa przysługiwało odpowiednio prawo pierwokupu lub wykupu.
Jeżeli za życia rolnik nie rozporządził przedmiotem własności, zgodnie z art. 11 ust. 2 ustawy, z chwilą jego śmierci i nie wcześniej niż z chwilą śmierci jego małżonka uprawnionego do renty w zamian za przekazane gospodarstwo budynki przechodziły na własność Państwa. W ustawie o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne w rozdziale 4 określono tryb postępowania. Analiza powyższych przepisów prowadzi do wniosku, że ustawodawca nie przewidział, by w wypadku, o którym mowa w art. 11 ust. 2 ustawy istniała konieczność wydawania decyzji deklaratoryjnej, potwierdzającej przejście własności budynków na własność Państwa. Inaczej rzecz ujmując brak było podstawy prawnej do wydania tego rodzaju decyzji. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, z naruszeniem art. 107§3 k.p.a., nie rozważył należycie tej okoliczności w toku postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu budynków na własność Państwa. Wskazane naruszenie mogło mieć w ocenie Sądu istotny wpływ na wynik sprawy.
Odnosząc się z kolei do stanowiska skarżącej dotyczącego przeniesienia przez J.L., w drodze darowizny własności budynku, należy zauważyć, iż dla ważności takiej czynności wymagane jest zachowanie formy aktu notarialnego. W rozpoznawanej sprawie warunek ten nie został spełniony. W związku z tym brak jest podstaw do przyjęcia, że J. L. za swego życia skutecznie rozporządził prawem przysługującym mu do budynku.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145§1 pkt 1 lit. b i c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.
O kosztach postępowania orzeczono w oparciu o przepis art. 200 powołanej ustawy.