Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] stycznia 2002r. nr [...] Wojewoda [...] po rozpatrzeniu wniosku A. M., odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej, Wydział Rolnictwa i Leśnictwa w S. z dnia [...] lutego 1970r. orzekającej przejęcie na własność Państwa gospodarstwa rolnego położonego we wsi G. o pow. 7,45 ha. Jako podstawę prawną decyzji wskazał art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. i art. 157 k.p.a.
W uzasadnieniu ww. decyzji organ wojewódzki stwierdził, że kontrolowaną w trybie nadzoru decyzją przejęto na rzecz Państwa - w trybie art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. z 1957 r. Nr 39, poz. 174 i z 1961 r. Nr 32, poz. 161) - przedmiotowe gospodarstwo rolne.
W uzasadnieniu podano, że zgodnie z przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z 5 sierpnia 1961 r. - w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198 i z 1974 r. Nr 22, poz. 131) za gospodarstwo rolne opuszczone uważa się gospodarstwo, na którym nie zamieszkuje właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie jest w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę.
Organ wojewódzki podał, że z protokołu lustracyjnego sporządzonego w dniu 15 grudnia 1969r. wynika, iż przedmiotowe gospodarstwo zostało opuszczone przez właściciela w 1952r., a właściciel nie pozostawił na gospodarstwie nikogo z rodziny (małżonka, dzieci lub rodziców) zaś grunty nie były poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym w związku z czym przejęcie gospodarstwa na własność Państwa nastąpiło zgodnie z obowiązującymi przepisami.
Od powyższej decyzji A. M. wniósł odwołanie, w którym podniósł, że nie opuścił gospodarstwa w 1952 roku lecz w dalszym ciągu mieszkał z matką i prowadził gospodarstwo aż do 1961r. kiedy to wyjechał do B. lecz gospodarstwo przekazał w użytkowanie bratu, który prowadził gospodarstwo i zbierał plony a świadczenia na rzecz Skarbu Państwa były terminowo regulowane.
W odwołaniu podniesiono także, że ani właściciel gospodarstwa ani jego krewni nie zostali powiadomieni o przejęciu przez Państwo przedmiotowego gospodarstwa.
Decyzją z dnia [...] października 2003r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po rozpatrzeniu ww. odwołania utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy, uznając, iż przedmiotowe gospodarstwo spełniało kryteria gospodarstwa opuszczonego.
W uzasadnieniu decyzji Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi podzielił argumentację zaprezentowaną w rozstrzygnięciu organu I instancji i wskazał, że brak było podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej, Wydział Rolnictwa i Leśnictwa w S. z dnia [...] lutego 1970r.
Na powyższą decyzję skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł A. M., który podniósł, że nie opuścił gospodarstwa w 1952 roku lecz dopiero w roku 1961 kiedy to wyjechał do B. lecz gospodarstwo przekazał w użytkowanie bratu, który prowadził gospodarstwo i zbierał plony a świadczenia na rzecz Skarbu Państwa były terminowo regulowane.
Skarżący podał, że gospodarstwo nie było opuszczone ponieważ razem z nim zamieszkiwała matka E. M. a z zabudowań należących do matki korzystał zarówno on jak też jego brat.
W skardze zarzucono, że sprawa nie została wyjaśniona w stopniu umożliwiającym jej rozstrzygnięcie zgodne z prawem. W szczególności nie wyjaśniono, na jakiej podstawie przyjęte zostało, że omawiane gospodarstwo rolne było w znacznej części nieużytkowane skoro brat skarżącego uprawiał ziemie.
W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko z zaskarżonej decyzji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga jest zasadna.
Decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. z dnia [...] lutego 1970r. wydana została w powołaniu na art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. z 1957 r. Nr 39, poz. 174) oraz § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198).
W myśl tych przepisów gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli mogły być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, przy czym -"za gospodarstwo rolne opuszczone uważa się gospodarstwo, na którym nie zamieszkuje właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie jest w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela albo dzierżawcę" (§ 1 ust. 1 rozporządzenia).
W swym wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. z dnia [...] lutego 1970r. orzekającej przejęcie na własność Państwa gospodarstwa rolnego, A. M. podnosił, że wyjeżdżając w 1961r. do B. swoje gospodarstwo przekazał w użytkowanie bratu, który je uprawiał i stosował zabiegi agrotechniczne.
Orzekające w sprawie organy obu instancji nie wyjaśniły jednak tej kwestii.
W aktach sprawy brak jest jakichkolwiek ustaleń dotyczących tego, czy gospodarstwo nie było użytkowane przez brata właściciela, i czy użytkownik nie poddawał użytków rolnych właściwym zabiegom agrotechnicznym.
Należy również wskazać, że podstawą do orzeczenia o przejęciu na własność Państwa omawianego gospodarstwa mogło być tylko ustalenie, że gospodarstwo to nie było w większej części uprawiane i poddawane zabiegom agrotechnicznym.
Organ nadzoru dokonując oceny, czy wydana w 1970r. decyzja o przejęciu gospodarstwa jako opuszczonego nie jest dotknięta wadą nieważności przeoczył, że w tej kwestii organ orzekający o przejęciu gospodarstwa nie dokonał żadnych ustaleń.
W protokóle z dnia 15 grudnia 1969r. nie oznaczono precyzyjnie powierzchni przejmowanego gospodarstwa, określając ją jedynie w przybliżeniu na 7,45 ha.
Co więcej - bez ustalenia, jaką część gospodarstwa stanowiły nieużytki - nie istniała możliwość dokonania oceny, czy istotnie gospodarstwo było w większej części nieuprawiane -jak tego wymagał przepis § 1 ust. 1 cyt. rozporządzenia.
Okoliczności tych nie poddano ocenie w postępowaniu nadzorczym, mimo iż miały one istotny wpływ na wynik tego postępowania.
Z tych względów uznać należało, iż zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji wydane zostały z istotnym naruszeniem art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 kpa.
Biorąc powyższe pod uwagę, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) orzeczono jak w sentencji.