Uzasadnienie
Decyzją z dnia 7 lutego 1995 r., wydaną z upoważnienia Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z powołaniem się na przepisy art. 156 par. 1 pkt 2 i art. 157 par. 1 i 2 Kpa, stwierdzono z urzędu nieważność decyzji Wojewody (...) z dnia 9 kwietnia 1993 r. w sprawie ustalenia Przedsiębiorstwu Wodociągów i Kanalizacji w P. opłat za odprowadzanie ścieków do wód powierzchniowych w II półroczu 1992 r. W uzasadnieniu decyzji Ministra podano, że decyzja Wojewody jest dotknięta wadą nieważności, gdyż wysokość opłat ustalono niezgodnie z obowiązującymi przepisami. Nie została bowiem doliczona, zgodnie z par. 7 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 1991 r. w sprawie opłat za szczególne korzystanie z wód i urządzeń wodnych /Dz.U. nr 125 poz. 556/, opłata za sumę metali ciężkich i fenole lotne, mimo że strona w swej informacji za II półrocze 1992 r. podała przeciętne stężenie zanieczyszczeń. Okoliczność ta uzasadnia ocenę, iż decyzja Wojewody (...) zawiera wadę w rozumieniu art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa, co prowadzi do stwierdzenia jej nieważności.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję Ministra Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji w P. domagało się jej uchylenia, jako niezgodnej z prawem. Według twierdzeń skarżącego Przedsiębiorstwa złożyło ono wymaganą przez prawo informację o ilości, rodzaju i przeciętnym składzie wprowadzanych do wód ścieków i ich stężeniu, która obejmowała II półrocze 1992 r. Nie może ono ponosić w 1995 r. skutków prawnych i finansowych błędnego naliczenia opłat. Ustalenie opłat w sposób niewłaściwy nie stanowi rażącego naruszenia prawa. Ponadto, w ocenie skarżącego Przedsiębiorstwa, stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody spowoduje nieodwracalne skutki prawne w Przedsiębiorstwie, co rzutowałoby znacznie na podniesienie opłat za wodę i ścieki, a to z kolei byłoby społecznie nieuzasadnione.
W odpowiedzi na skargę Minister Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko o rażącym naruszeniu prawa, polegającym na wadliwym obliczeniu opłat.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zarzutom i wywodom skargi nie można odmówić słuszności, gdy wykazują, iż za błędne naliczenie opłat przez organ nie może ponosić odpowiedzialności podmiot zobowiązany do uiszczenia opłat. Poza tym z urzędu należało wziąć pod uwagę, na podstawie art. 206 Kpa w związku z art. 68 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./, że zaskarżona decyzja została wydana przed wyjaśnieniem wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy.
Najkrócej rzecz ujmując, zaskarżona decyzja wynika z założenia, iż ostateczna decyzja Wojewody (...) jest dotknięta wadą nieważności, albowiem "(...) wydana została z rażącym naruszeniem prawa (...) nie doliczona została (...) opłata za sumę metali ciężkich (...)". Ograniczając się do takiego stwierdzenia, organ wyższego stopnia uznał w istocie, że sam fakt błędnego /wadliwego/ naliczenia opłat daje podstawę do stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji.
Tego rodzaju założenie jest oczywiście wadliwe i stanowi błędną wykładnię przepisu art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa /pominąwszy hipotetyczne rozważania, czy takie założenie samo nie stanowi rażącego naruszenia prawa, uzasadniającego stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji/. Przyjęcie bowiem takiego założenia oznaczałoby w istocie, że każde błędne obliczenie opłaty, samo w sobie, daje podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie ustalenia opłat.
Oczywiście tego rodzaju założenie nie znajduje uzasadnienia w regułach interpretacyjnych. Jeżeli bowiem strona dostarcza organowi wszelkich niezbędnych informacji, na podstawie których można ustalić prawidłową wysokość opłaty, to rzeczą organu jest ustalenie prawidłowej wysokości tej opłaty. Jeżeli zdarzy się, że organ popełni błąd w obliczeniach, błąd ten w żadnym razie nie może obciążać strony działającej w dobrej wierze i w zaufaniu do organów państwa, przekonanej, że wymierzono opłatę w prawidłowej wysokości. Odmienne stanowisko oznaczałoby przerzucenie błędu organu na podmiot zobowiązany do uiszczenia opłat, to zaś z kolei prowadziłoby do prostej konstatacji, iż wszelkie błędy organu "obciążają" stronę. Oczywiście nie na tym polega rażące naruszenie prawa.
Już tylko z tego względu zaskarżona decyzja podlega uchyleniu na podstawie art. 207 par. 2 pkt 1 Kpa w związku z art. 68 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./.
Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy rzeczą organu będzie przyjęcie założenia, iż błąd organu w obliczeniu wysokości opłaty za odprowadzanie ścieków do wód powierzchniowych nie stanowi podstawy do stwierdzenia nieważności takiej decyzji, jeżeli nie zostanie wykazane, iż podmiot zobowiązany do uiszczenia opłat przyczynił się do powstania błędu. Innymi słowy, jeżeli podmiot zobowiązany do uiszczenia opłat podał wszelkie dane pozwalające na ustalenie opłat, a organ mimo posiadania tych danych popełnił błąd w wyliczeniu opłaty, to w żadnym razie błąd ten nie może obciążać zobowiązanego podmiotu i nie stanowi podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji mimo wadliwego obliczenia wysokości opłaty. Oznacza to m.in., że w razie błędnego obliczenia wysokości opłaty należy zbadać i poczynić stosowne ustalenia, czy do powstania błędu nie przyczynił się podmiot zobowiązany do uiszczenia opłaty. W tym zaś zakresie brak jest jakichkolwiek ustaleń w zaskarżonej decyzji, co wymaga uzupełnienia postępowania dowodowego.
W tym stanie rzeczy z mocy powołanego przepisu art. 207 par. 2 pkt 1 i art. 208 Kpa należało orzec jak w sentencji.