Uzasadnienie
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] listopada 2003 r. utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] października 2003 r. odmawiającą wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] stycznia 1950 r., stwierdzającego, że nieruchomość ziemska G. o powierzchni ponad 50 ha użytków rolnych, położona w gminie W., podlegała działaniu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ podniósł, że powierzchnia użytków rolnych nieruchomości ziemskiej G., stanowiącej poprzednio własność E. K., wynosiła ponad 50 ha. Wymieniona nieruchomość przeszła z mocy prawa, z dniem 13 września 1944 r., na własność Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Potwierdzeniem przejęcia było orzeczenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] stycznia 1950 r. Wniosek o stwierdzenie nieważności tego orzeczenia złożyła M. R. - następczyni prawna byłej właścicielki.
Zdaniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wnioskodawczyni nie udowodniła, że w dniu wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej E. K. była właścicielką nieruchomości ziemskiej o powierzchni poniżej 50 ha użytków rolnych. Przeciwnie z akt sprawy wynika, że w skład nieruchomości ziemskiej G. wchodziło powyżej 50 ha użytków rolnych. W związku z tym nieruchomość spełniała warunki określone w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Zgodnie z powołanym przepisem "na terenie Polski centralnej" na własność państwa przejmowane były nieruchomości ziemskie stanowiące własność osób fizycznych, jeżeli ich powierzchnia łączna przekraczała 100 ha, bądź obszar użytków rolnych przekraczał 50 ha.
Wobec powyższego Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie znalazł podstaw do zmiany swojej decyzji z dnia [...] października 2003 r., w której stwierdził, że nie występują przyczyny uzasadniające wzruszenie orzeczenia z dnia [...] stycznia 1950 r., co skutkowało odmową wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia jego nieważności.
Skargę na powyższą decyzję wniosła M. R. Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania - art. 157§3 k.p.a., podnosząc, że decyzja odmawiająca wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia z dnia [...] stycznia 1950 r., w istocie rozstrzyga o braku podstaw do stwierdzenia nieważności tego orzeczenia a nie o kwestiach formalnych, które mogłyby stanowić podstawę odmowy wszczęcia postępowania. Wskazując na powyższe uchybienie skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] października 2003 r.
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Sad administracyjny zważył, co następuje.
Skarga jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja z dnia [...] października 2003 r. zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalony jest pogląd, zgodnie z którym odmowa wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej może mieć miejsce, gdy wystąpi niedopuszczalność wszczęcia takiego postępowania z przyczyn przedmiotowych lub podmiotowych (por. wyrok NSA z dnia 8 listopada 1995 r., III SA 182/95, ONSA 1996, nr 4, poz. 167; wyrok NSA z dnia 19 marca 1997 r., III SA 1802/95 niepublikowany). Postępowanie wyjaśniające, poprzedzające odmowę wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, winno dotyczyć wyłącznie kwestii formalnych. Obowiązkiem organu nadzoru jest ustalenie, czy żądanie zostało wniesione przez uprawniony podmiot, mający zdolność do czynności prawnych i czy wszczęcie postępowania jest dopuszczalne z uwagi na przedmiot żądania.
Natomiast nie może ono dotyczyć wyjaśnienia kwestii, czy przyczyny nieważności rzeczywiście wystąpiły, gdyż powinno to być wyjaśnione w toku postępowania. Ustalenie przez organ, że w sprawie nie występują określone w art. 156§1 k.p.a. podstawy stwierdzenia nieważności decyzji, stanowi bowiem przesłankę wydania decyzji odmawiającej stwierdzenia nieważności kontrolowanego aktu nie zaś odmawiającej jego wszczęcia.
W rozpoznawanej sprawie organy orzekające odmówiły wszczęcia postępowania, nie wskazując przy tym żadnej przyczyny uzasadniającej takie stanowisko. Ustalony przez organy brak przesłanek do stwierdzenia nieważności decyzji mógł stanowić ewentualnie podstawę do odmowy stwierdzenia nieważności.
Na marginesie zauważyć należy, że powyższe ustalenie nastąpiło z naruszeniem przepisów postępowania, gdyż nie zostały wyjaśnione wszystkie istotne okoliczności sprawy. W szczególności organ nadzoru, z naruszeniem art. 7 i art. 77§1 k.p.a. nie zebrał i nie rozpatrzył całego materiału dowodowego istotnego dla rozstrzygnięcia sprawy. Przede wszystkim nie przeprowadzono analizy dokumentów dotyczących przejętej nieruchomości pod kątem spełnienia warunków określonych w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (tekst jednolity Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13).
Rozpoznając ponownie sprawę organ nadzoru uwzględni, że wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczenia z dnia [...] stycznia 1950 r. został złożony przez następcę prawnego byłego właściciela nieruchomości, a zatem jego złożenie zainicjowało postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności wymienionego orzeczenia. Prawidłowe rozpatrzenie sprawy wymagać będzie zgromadzenia i oceny dokumentów dotyczących przedmiotowej nieruchomości, pozwalających ocenić jaki istotnie był jej charakter i czy w związku z tym istniały podstawy do wydania kontrolowanego w postępowaniu nadzorczym orzeczenia.
Z podanych przyczyn, w ocenie Sądu, zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja z dnia [...] października 2003 r. zapadły z naruszeniem art. 157§3 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Mając to na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145§1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) w związku z art. 97 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), orzekł jak w sentencji.