Uzasadnienie
Janina L. zwróciła się w 1989 r. do Prezydenta Miasta O. o zwrot nieruchomości wykupionej przez Skarb Państwa aktem notarialnym z dnia 25 kwietnia 1975 r. przy zagrożeniu wywłaszczeniem, z przeznaczeniem pod rozbudowę ulicy B.W. w O. Wniosek o zwrot nieruchomości umotywowano tym, że przynajmniej część nieruchomości, na której znajdują się budynki mieszkalne, stała się dla nabywcy zbędna. Rozbudowa ulicy B.W. została zakończona, a budynki pozostały poza pasem drogowym.
Kierownik Urzędu Rejonowego w O. decyzją z dnia 19 lutego 1991 r. odmówił stwierdzenia, że działki oznaczone numerami geodezyjnymi 2490/1, 2490/2, 2490/3 o łącznej powierzchni 5.498 m2, położone przy ul. A.W.P. nr 38 w O., wykupione aktem notarialnym przez Skarb Państwa, są zbędne na cel uzasadniający ich nabycie.
Janina L. odwołała się od tej decyzji, jednakże Wojewoda O-ki odwołania nie uwzględnił i decyzją z dnia 16 kwietnia 1991 r. nr G.IV-7221/36/91 utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Uzasadniając swoją decyzję, Wojewoda O-ki stwierdził, że zgodnie z decyzją zatwierdzającą plan realizacyjny z dnia 29 marca 1973 r. nr GPN-II-440/6/73 grunty nabyte w trybie art. 6 ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r. weszły w skład terenu, na którym zlokalizowano ulicę B.W. Organ przyznaje, że wykupiona nieruchomość nie została zagospodarowana zgodnie z celem jej nabycia. Obowiązujący jednak miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego miasta O. nadal przewiduje realizację tej ulicy. Zdaniem organu orzekającego, przejęta nieruchomość nie stała się zbędna na cel uzasadniający jej nabycie.
Janina L. zaskarżyła decyzję Wojewody O-kiego z dnia 16 kwietnia 1991 r. do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Jej zdaniem, plan miejscowy, na który powołuje się organ orzekający, stał się, już nieaktualny. Podkreśla ona, że niewykorzystanie nieruchomości nabytej przez Państwo 16 lat temu, skoro ulicę B.W. już zbudowano, może oznaczać tylko zbędność tej nieruchomości do budowy omawianej ulicy. Skarżąca wyraża wątpliwość, czy ulica ta mogłaby mieć 100 m szerokości, a taką szerokość ma wykupiona nieruchomość. Zaznaczyła, że chodzi jej jedynie o teren wykupionej nieruchomości, który nie został użyty pod budowę omawianej ulicy.
Odpowiadając na skargę, organ orzekający nie znalazł przesłanek do jej uwzględnienia. Organ ten raz jeszcze przyznał, że nieruchomość, o której zwrot ubiega się Janina L., do chwili obecnej nie została zainwestowana zgodnie z celem jej nabycia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Artykuł 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /w brzmieniu tekstu jednolitego - Dz.U. 1991 nr 30 poz. 127/ stanowi, że nieruchomość wywłaszczona lub jej część podlega zwrotowi na rzecz poprzedniego właściciela lub następcy prawnego, na jego wniosek, jeżeli stała się jednak na cel określony w orzeczeniu o wywłaszczeniu. Zasada ta dotyczy również nieruchomości nabytych w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości /Dz.U. 1974 nr 10 poz. 64/, na co wskazują uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 20 lutego 1985 r. III AZP 8/84 i z dnia 27 stycznia 1988 r. III AZP 11/87, opublikowane w Orzecznictwie Sądu Najwyższego - Izba Cywilna i Administracyjna oraz Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 1985 nr 10 poz. 145 i z 1988 nr 11 poz. 7.
Nieruchomość, której zwrotu domaga się Janina L., została nabyta przez Państwo w 1975 r. z przeznaczeniem pod budowę ulicy B.W. Wojewoda O-ki zarówno w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, jak i w odpowiedzi na skargę przyznał, że grunty nabytej nieruchomości nie zostały zagospodarowane zgodnie z celem ich nabycia. Na rozprawie skarżąca złożyła do akt wycinek mapy zasadniczej miasta O., z której wynika, że taka ulica już istnieje, w skardze zaś podkreśliła, że omawiana ulica została wybudowana i jest eksploatowała. Skarżąca wskazała, że po obu stronach ulicy B.W. duże części nabytej przez Państwo nieruchomości służą w dalszym ciągu tym samym celom, jakim służyły przed ich nabyciem. Skoro sporna nieruchomość została nabyta przez Państwo w nawiązaniu do przepisów wywłaszczeniowych przed 16 laty i dotychczas nie została użyta na cel uzasadniający nabycie, musi nasuwać się wniosek, że nieruchomość ta jest zbędna, przynajmniej w części, na ten cel.
Odmawiając stwierdzenia, że nieruchomość nabyta od skarżącej w trybie art. 6 ustawy wywłaszczeniowej jest zbędna na cel uzasadniający jej nabycie, Wojewoda O-ki podał, że miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego miasta O. w dalszym ciągu przewiduje realizację na nabytej nieruchomości ulicy B.W. Organ ten jednak nie wyjaśnił, w jakim zakresie zamierzenie to nie zostało zrealizowane, skoro - jak stwierdziła skarżąca - ulica ta została wybudowana i jest eksploatowana, a nabyta nieruchomość w dużej części nie została pod tę ulicę wykorzystana.
Zdaniem skarżącej, plan miejscowy, na który powołuje się Wojewoda O-ki, po 16 latach od nabycia nieruchomości jest już nieaktualny. Organ orzekający nie ustosunkował się do tego zarzutu, natomiast Sąd, nie dysponując planem, nie miał możliwości ustosunkowania się do niego. W rozprawie nie wziął udziału pełnomocnik Wojewody, który mógłby tą sprawę wyjaśnić. Należy przy tym zauważyć, że aktualność planu miejscowego podlega obecnie ocenie również na tle przepisów art. 31 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych /Dz.U. nr 32 poz. 191 ze zm./, zobowiązujących rady gmin do uchwalenia i ogłoszenia w terminie do dnia 31 grudnia 1990 r. wykazów obowiązujących aktów prawa miejscowego. Również na ten temat Sąd nie dysponował informacjami.
Ponieważ sporna nieruchomość została nabyta w 1975 r. i - jak przyznał Wojewoda - dotychczas nie użyto jej na cel uzasadniający nabycie, należy rozważyć, czy samo przeznaczenie nieruchomości w planie miejscowym na określony cel uzasadnia stwierdzenie o dalszej niezbędności nieruchomości na ten cel. Przeznaczenie terenu w planie miejscowym oznacza dopuszczalność wykorzystania tego terenu na wskazany cel. Natomiast wykorzystanie nieruchomości zgodnie z jej planowym przeznaczeniem może nastąpić dopiero po przygotowaniu danego zadania do realizacji, co obejmuje między innymi ścisłe określenie przedmiotu zadania /np. w odniesieniu do ulicy - budowa, rozbudowa, modernizacja itp./, dostosowane do przedmiotu zadania ustalenie wielkości potrzebnego terenu, termin realizacji itp. Samo przeznaczenie nieruchomości w planie miejscowym na określony cel nie stanowi techniczno-organizacyjnego przygotowania zadania do realizacji, które przesądzałoby o ustalonych jego elementach, wskazujących między innymi na potrzeby terenowe. A zatem planowe przeznaczenie terenu nie może uzasadniać odmowy zwrotu nieruchomości nabytej w trybie przepisów wywłaszczeniowych i mimo upływu wielu lat od nabycia nie użytej na cel uzasadniający to nabycie.
Podsumowując, trzeba stwierdzić, że w rozpoznanej sprawie występują poważne niejasności zwłaszcza co do aktualności planu miejscowego oraz co do zakresu użycia nabytej nieruchomości na tle rzeczywistych lub planowanych potrzeb, co wskazuje na naruszenie w postępowaniu art. 7 i art. 77 par. 1 Kpa.
Przede wszystkim jednak nie można uznać w rozpoznawanej sprawie za zgodne z art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. 1991 nr 30 poz. 127/ potraktowania tych części omawianej nieruchomości, które w ciągu 16 lat nie zostały użyte na cele nabycia, za niezbędne w dalszym ciągu na te cele. Nie wykazano bowiem w sprawie takiej niezbędności, wynikającej ze skonkretyzowanego przygotowania zadania do realizacji.
Wskazane naruszenia przepisów o postępowaniu oraz prawa materialnego miały istotny wpływ na wynik sprawy. Dotyczą one decyzji organów obu instancji. Z tego względu - stosownie do art. 207 par. 1 i 2 pkt 1 i 3 Kpa - należało orzec jak w sentencji wyroku.
O kosztach postępowania orzeczono w myśl art. 208 Kpa. Obejmują one także koszty wynagrodzenia adwokata, reprezentującego skarżącą przed Sądem.