Wyrok NSA w Warszawie (przed reformą) z 19 lipca 2001 r., IV SA 547/01

Rozpoznanie

na rozprawie

Sprawa

sprawy z wniosku Przedsiębiorstwa Przerobu Wtórnych Metali Nieżelaznych "W." P.P. w R. w przedmiocie rozstrzygnięcia sporu kompetencyjnego pomiędzy Wojewodą Ś. a Marszałkiem Województwa Ś. postanawia - oddalić wniosek.

Teza

Spór o właściwość między organami samorządu terytorialnego a organami administracji rządowej może dotyczyć tylko spraw indywidualnych należących do właściwości tych organów i rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnych /art. 1 par. 1 pkt 1 Kpa/.

Skoro zatem w sprawie o dochodzie odsetek od nadpłaconych opłat za gospodarcze korzystanie ze środowiska nie jest dopuszczalna droga postępowania administracyjnego, spór o właściwość między organami samorządu terytorialnego a organami administracji rządowej nie występuje.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny

Uzasadnienie

Przedsiębiorstwo Przerobu Wtórnych Metali Nieżelaznych "W." P.P. w R. złożyło wniosek do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie negatywnego sporu kompetencyjnego pomiędzy Wojewodą Ś. a Marszałkiem Województwa Ś., albowiem żaden ze wskazanych organów nie uznaje się za właściwy rzeczowo do wydania decyzji w sprawie wypłacenia odsetek za zwłokę z tytułu nadpłaty opłat za gospodarcze korzystanie ze środowiska naturalnego. W uzasadnieniu wniosku podano, że Minister Ochrony Środowiska Zasobów Naturalnych i Leśnictwa stwierdził nieważność decyzji wydanych przez Wojewodę K. wymierzających wnioskodawcy Przedsiębiorstwu "W." P.P. w R. opłatę za wprowadzanie zanieczyszczeń do powietrza w 1991 r. w części dotyczącej ustalenia stuprocentowej zwyżki. Wydanie decyzji nastąpiło po orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 grudnia 1991 r., którym uchylono par. 12 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 czerwca 1990 r. w sprawie opłat za gospodarcze korzystanie ze środowiska i wprowadzanie w nim zmian /Dz.U. nr 42 poz. 245 ze zm./ jako niezgodny z przepisami art. 86 ust. 3 ustawy o ochronie środowiska oraz art. 41 pkt 8 i art. 67 ust. 2 Konstytucji RP. Wojewoda Ś. umorzył postępowanie w sprawie żądania Przedsiębiorstwa "W." P.P. w R. w przedmiocie wypłacenia oprocentowania nadpłat za okres od dnia ich uregulowania do dnia rozliczenia tych nadpłat powstałych w związku ze stwierdzeniem przez Ministra Ochrony Środowiska Zasobów Naturalnych i Leśnictwa. Wojewoda Ś. uznał się niewłaściwym rzeczowo i przekazał sprawę do rozpatrzenia Zarządowi Województwa Ś. Marszałek Województwa Ś. poinformował pisemnie wnioskodawcę, że zgodnie z podjętą uchwałą brak jest podstawy prawnej do uwzględnienia żądania Przedsiębiorstwa "W." P.P. i w konsekwencji wniosek o zapłatę zwrócono Przedsiębiorstwu.

W odpowiedzi na wniosek o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego Marszałek Województwa Ś. wniósł o rozstrzygnięcie przez ustalenie, że organem właściwym do rozpoznania sprawy zwrotu oprocentowania nadpłat za korzystanie ze środowiska jest Wojewoda Ś. W uzasadnieniu swego stanowiska Marszałek podniósł, że zgodnie z treścią art. 87b ust. 4 ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska i art. 79 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną" /Dz.U. nr 133 poz. 872 ze zm./ Zarząd Województwa od 1.01.1999 r. prowadzi jedynie wyodrębnione rachunki bankowe w celu gromadzenia i redystrybucji wpływów z opłat i kar pieniężnych pobieranych na podstawie ustawy i odrębnych przepisów. Jego funkcja ma wyłącznie charakter dystrybucyjny.

Wojewoda Ś. w odpowiedzi na wniosek domagał się ustalenia, że właściwym organem do wydania decyzji w sprawie nadpłaty i odsetek za gospodarcze korzystanie ze środowiska jest Zarząd Województwa Ś. Wniosek ten wynika z art. 87b ust. 4 ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska /Dz.U. 1994 nr 49 poz. 196 ze zm./ w brzmieniu ustalonym art. 36 ustawy z dnia 24 lipca 1998 r. o zmianie niektórych ustaw określających kompetencje organów administracji publicznej w związku z reformą ustrojową /Dz.U. nr 106 poz. 668/. W myśl tych przepisów organem właściwym w sprawach opłat za gospodarcze korzystanie ze środowiska jest Zarząd Województwa Ś. Ponadto w oparciu o art. 79 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. "przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną" /Dz.U. nr 133 poz. 872/ Samorząd Województwa z dniem 1.01.1999 r. przejął prawa i obowiązki wynikające z zobowiązań i należności z tytułu opłat za gospodarcze korzystanie ze środowiska.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył:

Będące przedmiotem negatywnego sporu kompetencyjnego żądanie wnioskodawcy dotyczy wypłaty odsetek z tytułu nadpłaty opłat za gospodarcze korzystanie ze środowiska. Rozstrzygając wniosek Przedsiębiorstwa "W." o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego należy przede wszystkim zdecydować, czy roszczenie o zapłatę odsetek od nadpłaconych opłat jest sprawą administracyjną czy też sprawą cywilną a w tym ostatnim przypadku czy sprawa nie została przekazana do rozstrzygnięcia organowi administracji publicznej według art. 2 par. 3 Kpc w zw. z art. 86b ust. 1 oraz art. 86g ust. 4 ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska. Stosownie do obowiązującego, znowelizowanego przepisu art. 86b ust. 1 ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska /Dz.U. 1994 nr 49 poz. 196 ze zm./ od dnia 1.01.1999 r. zgodnie z ustawą z dnia 24 lipca 1998 r. o zmianie niektórych ustaw określających kompetencje organów administracji publicznej w zw. z reformą ustrojową państwa /Dz.U. nr 106 poz. 668/ opłaty za korzystanie ze środowiska jednostki organizacyjne wnoszą na rachunek Urzędu Marszałkowskiego właściwego ze względu na miejsce korzystania ze środowiska. Zgodnie z art. 86b ust. 5 cyt. ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska marszałkowi województwa przedstawiana jest informacja zawierająca wykaz i dane dotyczące zanieczyszczeń objętych opłatami.

W oparciu o treść art. 86b ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska w zw. z art. 46 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa /Dz.U. nr 91 poz. 576 ze zm./ stwierdzić należy, iż organem właściwym w sprawach opłat za gospodarcze korzystanie ze środowiska jest marszałek województwa. /por. wyrok NSA z dnia 20 września 1999 r., II SAB/Ka 13/99 - OSP 2000 z. 7 8 poz. 110/. Wydanie jednak decyzji ustalającej opłaty za wprowadzanie zanieczyszczeń do powietrza jest zagadnieniem wyjaśniającym kwestię, kto odpowiada za ustalenie określonego świadczenia podstawowego a nie należności ubocznych jakimi są odsetki od określonej kwoty pieniężnej. Kwestie odsetek reguluje art. 86g ust. 2 cyt. ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska, stanowiąc, że w razie nieterminowego uiszczenia opłaty pobiera się odsetki za zwłokę w wysokości pobieranej za nieterminowe regulowanie zobowiązań podatkowych.

Kolejny przepis dotyczący odsetek to ust. 3 art. 86g ww. ustawy wskazujący, iż opłaty nie uiszczone w terminie podlegają wraz z odsetkami za zwłokę przymusowemu ściągnięciu - w trybie określonym w przepisach o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zarówno art. 86g ust. 2 jak i 86 ust. 3 cyt. ustawy regulując kwestię odsetek od opłat odnoszą się do sytuacji, gdy odsetki te należne są od jednostki organizacyjnej. Natomiast sytuacji, gdy określone kwoty należne są na rzecz jednostki organizacyjnej dotyczy przepis ust. 4 art. 86g cyt. ustawy, stanowiąc iż kwoty nadpłacone w wyniku nienależnie uiszczonych opłat /nadpłaty/ podlegają z urzędu zaliczeniu na poczet bieżących i zaległych opłat, a w razie braku takich obowiązków - zaliczeniu na poczet przyszłych opłat, chyba że jednostka organizacyjna zgłosi wniosek o ich zwrot. Tak więc wskazany przepis art. 86g rozróżnia dwie sytuacje gdy mamy do czynienia ze świadczeniami pieniężnymi od jednostki organizacyjnej i na rzecz jednostki organizacyjnej. Pierwsza sytuacja została szczegółowo uregulowana w ust. 2 i 3 art. 86g ustawy. Natomiast w odniesieniu do nadpłat należnych na rzecz jednostki organizacyjnej ustawodawca ograniczył się do uregulowania w ust. 4 art. 86g ustawy kwestii zwrotu należności głównej, bez odniesienia się do należności ubocznych. Ów brak szczegółowej regulacji w ustawie o ochronie i kształtowaniu środowiska stanowi o tym, że kwestie odnoszące się do regulacji należności ubocznych jakimi są roszczenia o wypłatę odsetek od uiszczonych nadpłat przez jednostki organizacyjne mają charakter cywilnoprawny. Nie można bowiem interpretować w sposób rozszerzający dyspozycji zawartej w art. 89g ust. 4 cyt. ustawy. Roszczenie o odsetki od sumy pieniężnej należą do kategorii spraw cywilnych uregulowanych m.in. przepisami art. 359 Kc i art. 481 Kc.

Stosownie do art. 2 par. 3 Kpc nie są rozpoznawane w postępowaniu sądowym sprawy cywilne, jeżeli przepisy szczególne przekazują je do właściwości innych organów. Takimi przepisami szczególnymi są niewątpliwie uregulowania zawarte w art. 86g ust. 2 i 3 cyt. ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska. W art. 86g ust. 2 i 3 cyt. ustawy wyraźnie określono w jakiej sytuacji przepisy te mają zastosowanie. Treść wskazanych przepisów prowadzi do wniosku, że dla dochodzenia roszczeń z tytułu odsetek od nadpłat, opłat dokonanych przez jednostki organizacyjne droga administracyjna jest wyłączona, bowiem organy administracyjne a w konsekwencji i sąd administracyjny sprawujący kontrolę o charakterze kasacyjnym nie dysponują środkami pozwalającymi na realizację roszczeń o charakterze cywilnoprawnym. Dochodzenie odsetek od nadpłaconych opłat za gospodarcze korzystanie ze środowiska należy do postępowania przed sądem powszechnym. W podsumowaniu powyższych rozważań przyjąć należy, iż nie jest dopuszczalna droga postępowania administracyjnego w sprawie dochodzenia przez jednostki organizacyjne odsetek od nadpłaty opłat za gospodarcze korzystanie ze środowiska. Sprawy takie podlegają rozpoznaniu przez sąd powszechny zgodnie z art. 2 par. 1 Kpc.

Wobec powyższego należy też stwierdzić, że w rozpatrywanej sprawie nie występuje spór o właściwość, gdyż sprawa nie podlega załatwieniu w drodze decyzji administracyjnej. Spór o właściwość między organami samorządu terytorialnego a organami administracji rządowej może dotyczyć tylko spraw indywidualnych należących do właściwości tych organów i rozstrzygających w drodze decyzji administracyjnych /art. 1 par. 1 pkt 1 Kpa/.

Z powyższych względów na podstawie art. 27 ust. 1 w zw. z art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o NSA - orzeczono jak w sentencji.