Uzasadnienie
Decyzją z 8 sierpnia 2001 r. Wojewoda K.-P. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Kierownika Wydziału Finansowego Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w T. z 5 marca 1962 r.
Ustalono, że decyzja z 5 marca 1962 r., stwierdzała, że nieruchomość położona w T. przy ul. K. uregulowana w księdze wieczystej nr 164 stanowi majątek opuszczony poniemiecki w rozumieniu przepisów dekretu z 8.03.1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich. Właścicielką tej nieruchomości była wdowa Teresa K. z domu D. z T. Zmarła ona w T. 30 grudnia 1945 r. Nie ustalono, czy zmarła dokonała rozporządzenia nieruchomością. Powoduje to, że nieruchomość ma przymiot mienia opuszczonego. W tej sytuacji nie mogły być uznane za stronę postępowania zakończonego decyzją z 1962 r. osoby, które były użytkownikami czy najemcami nieruchomości. Decyzję tę skierowano do spadkobierców Teresy K. nieznanych z miejsca zamieszkania, ogłaszając o jej wydaniu poprzez umieszczenie na tablicy ogłoszeń. Przymiotu strony nie ma również Edward J., który twierdzi, że nieruchomość Teresa K. zamierzała zbyć jego rodzicom i za jej zgodą nieruchomość była użytkowana przez rodziców, a po ich śmierci przez Edwarda J. Władali oni nieruchomością jak właściciele i toczy się postępowanie o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie. W związku z tym Edward J. ma interes faktyczny, lecz nie ma interesu prawnego.
Po rozpatrzeniu odwołania Edwarda J. decyzją z dnia 11 stycznia 2002 r. wydaną z upoważnienia Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast utrzymano w mocy decyzję organu pierwszej instancji z podkreśleniem, że z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji z 1962 r. wystąpiła osoba będąca byłym posiadaczem samoistnym, a nie osoba, która dysponowałaby prawem do nieruchomości". Twierdzenie zaś, że osoba ta nabyła własność nieruchomości przez zasiedzenie nie zostało udokumentowane postanowieniem sądu.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego pełnomocnik Edwarda J. zarzucając naruszenie art. 28 i art. 157 par. 2 Kpa stwierdza, że skarżący ma interes prawny. Wyjaśnia, że w postępowaniu o zasiedzenie Skarb Państwa kwestionuje nabycie przez skarżącego własności, gdyż w latach 1962-1990 włączona była możliwość zasiedzenia nieruchomości państwowych i że nastąpiła przerwa biegu terminu zasiedzenia wskutek działań Skarbu Państwa. Interes prawny skarżącego wynika więc z art. 172 Kc. Powołując wyrok NSA z dnia 12 stycznia 1994 r. /II SA 2164/02 - ONSA 1995 Nr 1 poz. 32/ stwierdza, że jeżeli występuje przyczyna nieważności z art. 156 par. 1 Kpa organ nadzoru, niezależnie od tego czy postępowanie zostało wszczęte na żądanie strony czy z urzędu, ma obowiązek stwierdzenia nieważności decyzji lub stwierdzenia, że decyzja została wydana z naruszeniem prawa.
Podkreśla, że brak było przesłanek uznania nieruchomości za majątek opuszczony lub poniemiecki, gdyż Teresa K. była obywatelką polską. Postępowanie poprzedzające wydanie decyzji z 1962 r. prowadzone było z naruszeniem art. 57 par. 3 i 8 Kpa wobec nie należytego zawiadomienia strony. Nie ustalono bowiem istnienia strony nieznanej z miejsca pobytu, a zastosowano tryb doręczania zastępczego. Nie ustanowiono również przedstawiciela ustawowego dla nieznanej z miejsca pobytu strony.
W odpowiedzi na skargę potwierdzono stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Jak słusznie podkreślono w skardze, art. 157 par. 2 Kpa dopuszcza możliwość wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności zarówno na wniosek, jak i z urzędu. Jeżeli został złożony wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji, to jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 12 stycznia 1994 r. /II SA 2164/02 - ONSA 1995 Nr 1 poz. 32/, powołanym zresztą w skardze, następuje stwierdzenie nieważności decyzji lub wydanie jej z naruszeniem prawa w takim zakresie w jakim zostanie ustalone występowanie wady określonej w art. 156 par. 1 Kpa, bez względu na granice żądania podmiotu domagającego się wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności.
Złożenie wniosku o stwierdzenie nieważności przez określony podmiot uruchamia albo postępowania zakończone stwierdzeniem nieważności decyzji /stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa/ albo postępowanie zakończone wydaniem decyzji odmawiającej wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności. Wydanie decyzji określonej w art. 157 par. 2 Kpa, odmawiającej wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności następuje jak to wynika z utrwalonego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego /por. np. wyrok z dnia 20 grudnia 1994 r. I SA 1143/93 - ONSA 1995 Nr 3 poz. 145, wyrok z dnia 8 listopada 1995 r., III SA 182/95 ONSA 1995 Nr 4 poz. 67/ z przyczyn formalnych, a między innymi wówczas, gdy żądanie zostało wniesione przez podmiot nie będący stroną w sprawie.
W przypadku przeto ustalenia przez organ administracji braku przymiotu strony podmiotu wnoszącego żądanie stwierdzenia nieważności i w konsekwencji wydania decyzji odmawiającej wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności, nie ma podstaw do uwzględnienia skargi, choćby podmiot wnoszący przytoczone wyżej żądanie wskazywał na istnienie przyczyn nieważności wymienionych w art. 156 par. 1 Kpa.
Postępowanie wyjaśniające, poprzedzające wydanie decyzji odmawiającej wszczęcie postępowania o stwierdzenie nieważności, jak już zaznaczono, dotyczy kwestii formalnych, nie dotyczy natomiast ustalenia czy przyczyny nieważności rzeczywiście istnieją /por. cyt. już wyrok NSA z dnia 20 grudnia 1994 r./.
Taka sytuacja występuje w niniejszej sprawie i wobec tego skarga powinna być oddalona, jeśli skarżący nie ma przymiotu strony w rozumieniu art. 28 Kpa.
Należało podzielić stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji sprowadzające się do twierdzenia o braku po stronie skarżącego przymiotu strony.
Nie wnikając bliżej w problematykę dotyczącą skutków prawnych związanych z posiadaniem, trzeba podkreślić, że samo posiadanie /samoistne lub zależnie/ jest, według doktryny i orzecznictwa Sądu Najwyższego /por. np. E. Skowrońska w: Kodeks Cywilna, Komentarz, W-wa 1997, Wyd. Beck, str. 532 i nast. wraz z powołaną tam literaturą i orzecznictwem/ jedynie stanem faktycznym. Już z tego względu skarżący jako posiadacz, a także jako następca prawny rodziców będących również posiadaczami może mieć wprawdzie interes faktyczny, ale nie ma wymaganego przez art. 28 Kpa interesu prawnego.
Nie wykazał przy tym istnienia po swojej stronie żadnego rzeczowego prawa do nieruchomości, której dotyczy wskazywana już wyżej decyzja z 1962 r. Nie jest uzasadnione stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że postanowienie o stwierdzenie zasiedzenia stanowi "wyłączny dokument potwierdzający ten fakt". Tego rodzaju postanowienie jest wprawdzie dokumentem własności, którym można się legitymować w postępowaniu sądowym i administracyjnym, ale jego brak nie wyklucza możliwości ustalenia w innym postępowaniu sądowym, jako przesłanki rozstrzygnięcia, że określona osoba stała się właścicielem wskutek nabycia przez zasiedzenie /por. np. uchwała SN z dnia 10 lutego 1951 r. - Państwo i Prawo 1951 nr 7 str. 152, B. Dobrański - Komentarz do Kpc, str. 913/.
Okoliczność ta nie może jednak stanowić podstawy wzruszenia zaskarżonej decyzji już choćby z tej przyczyny, że w postępowaniu administracyjnym nie są dopuszczalne ustalenia należące do właściwości sądu powszechnego rozpoznającego sprawy cywilne Stwierdzenie zaś w zakresie istnienia przesłanek zasiedzenia należy do takich ustaleń.
Przymiot strony podlega ocenie według aktualnego /z daty rozstrzygnięcia/ stanu i jego brak powoduje określone następstwa procesowe związane z tą datą. Skoro więc zostało ustalone, że skarżący w okresie bezpośrednio poprzedzającym wydanie zaskarżonej decyzji nie wykazał prawa własności do nieruchomości, a tym samym interesu prawnego, nie było podstaw do zawieszenia postępowania administracyjnego na mocy art. 97 par. 1 pkt 4 Kpa do czasu rozstrzygnięcia sprawy o zasiedzeniu, w której zresztą jak wynika z twierdzeń skargi, postępowanie zostało również zawieszone.
Z przytoczonych względów na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym - skargę należało oddalić.