Teza
Osoby, których dotyczy art. 54 ust. 2 ustawy z dnia 24 października 1974 r. - Prawo budowlane /Dz.U. nr 39 poz. 229 ze zm./, mają przymiot strony w postępowaniu o zatwierdzenie planu realizacyjnego danego obiektu budowlanego i o wydanie pozwolenia na jego budowę. Do osób tych należą przede wszystkim właściciele nieruchomości sąsiadujących bezpośrednio z działką, na której ma być wzniesiony projektowany obiekt budowlany.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny uznał zasadność skargi Kazimierza R., Konrada S. i Jana K. na decyzję Ministra Budownictwa, Gospodarki Przestrzennej i Komunalnej z dnia 20 marca 1987 r. w przedmiocie stwierdzenia nieważności pozwolenia na budowę budynku gospodarczego i na podstawie art. 207 par. 1 i 2 pkt 3 Kpa uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Głównego Architekta Wojewódzkiego w S., a także - zgodnie z art. 208 Kpa - zasądził od Ministra Budownictwa, Gospodarki Przestrzennej i Komunalnej solidarnie na rzecz skarżących kwotę złotych dwa tysiące tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Minister Budownictwa, Gospodarki Przestrzennej i Komunalnej decyzją z dnia 20 marca 1987 nr NBO. 053-K.-59/87 utrzymał w mocy - zaskarżoną odwołaniem przez Jana K., Konrada S. i Kazimierza R. - decyzję Głównego Architekta Wojewódzkiego w S. z dnia 20 grudnia 1986 nr UAN.III-2/8381/42/86, stwierdzającą na podstawie art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa nieważność decyzji Naczelnika Miasta i Gminy M. z dnia 16 sierpnia 1986 nr BUN/8381/141/86 o pozwoleniu na budowę budynku gospodarczego na działce położonej w M. przy ul. nr 3. W uzasadnieniu decyzji Ministra podano, że decyzja organu stopnia podstawowego z dnia 16 sierpnia 1986 r., zatwierdzająca plan realizacyjny oraz udzielająca pozwolenia na budowę budynku gospodarczego, została wydana z naruszeniem art. 54 ust. 2 ustawy z dnia 24 października 1974 r. - Prawo budowlane /Dz.U. nr 38 poz. 129 ze zm./, albowiem właściciele sąsiednich nieruchomości nie byli powiadomieni o wszczęciu postępowania w tej sprawie. Ponadto plan realizacyjny zatwierdzony tą decyzją nie spełnia warunków określonych w par. 47 ust. 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 20 lutego 1975 r. w sprawie nadzoru urbanistyczno-budowlanego /Dz.U. nr 8 poz. 48 ze zm./, gdyż z opisu technicznego wynika, iż projektowany budynek przylega do innego budynku gospodarczego, podczas gdy na planie brak obrysu tego budynku, plan ten nie określa przy tym odległości między budynkiem projektowanym a budynkiem mieszkalnym sąsiadów i inwestora oraz nie zawiera oznaczenia wjazdu na działkę i dojazdu do projektowanego budynku.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję Kazimierz R., Konrad S. i Jan K. zarzucili, że mylnie przyjęto za podstawę stwierdzenia nieważności pozwolenia na budowę naruszenie art. 54 ust. 2 prawa budowlanego, gdyż żaden z interesów właścicieli sąsiednich nieruchomości, wyszczególnionych w art. 5 ust. 1 pkt 6 i ust. 2 prawa budowlanego, nie został naruszony i bezpodstawnie przyjęto, iż plan realizacyjny nie spełnia warunków określonych w par. 47 ust. 2 wyżej wskazanego rozporządzenia. Z opisu technicznego wcale nie wynika i nie ma nawet takiej wzmianki, aby projektowany budynek przylegać miał do innego budynku. Plan ten zawiera podstawowe wymiary, a gdyby zabrakło pewnych danych, to należało zażądać ich uzupełnienia zamiast unieważnienia decyzji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Z uzasadnień zaskarżonej decyzji i utrzymanej przez nią w mocy decyzji organu stopnia wojewódzkiego wynika, że podstawową przyczyną stwierdzenia nieważności pozwolenia na budowę z powodu rażącego naruszenia prawa /art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa/ było niewykonanie obowiązku - wynikającego z art. 54 ust. 2 prawa budowlanego - zapewnienia właścicielom nieruchomości sąsiadujących bezpośrednio z działką skarżących możliwości zgłoszenia uwag i zastrzeżeń w sprawie zatwierdzenia planu realizacyjnego i wydania pozwolenia na budowę. Jednakże okoliczność, że strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu, nie stanowi podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji wydanej w tym postępowaniu, gdyż według art. 145 par. 1 pkt 4 Kpa okoliczność ta należy do przyczyn wznowienia postępowania, w myśl zaś art. 147 i 148 Kpa wznowienie postępowania z tej przyczyny może nastąpić tylko na żądanie strony, zgłoszone w terminie jednego miesiąca do dnia, w którym strona dowiedziała się o decyzji.
Według art. 54 ust. 2 ustawy z dnia 24 października 1974 r. - Prawo budowlane /Dz.U. nr 38 poz. 229 ze zm./, przy wykonywaniu zadań związanych z zatwierdzeniem planu realizacyjnego, wydaniem pozwolenia na budowę oraz wyrażeniem zgody na zmianę sposobu użytkowania obiektu budowlanego terenowy organ administracji państwowej jest obowiązany zapewnić osobom, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 6 i ust. 2 tej ustawy, możliwość zgłoszenia wniosków i zastrzeżeń. Jest to zatem konkretyzacja obowiązku przewidzianego w art. 10 par. 1 Kpa zapewnienia stronom możliwości czynnego udziału w każdym stadium postępowania.
W myśl art. 5 ust. 1 pkt 6 i ust. 2 prawa budowlanego obiekty budowlane powinny być projektowane, budowane i utrzymywane w sposób zapewniający ochronę uzasadnionych interesów osób trzecich, zgodnie z przepisami, w szczególności techniczno-budowlanymi i normami, a ochrona ta obejmuje w szczególności zapewnienie dojazdu /dojścia/ do drogi publicznej, ochronę przed pozbawieniem lub ograniczeniem możliwości korzystania z wody, kanalizacji, energii elektrycznej i cieplnej, środków łączności, dopływu światła dziennego oraz przed uciążliwościami powodowanymi przez hałas, wibrację, zakłócenia elektryczne albo zanieczyszczenie powietrza, wody lub gleby.
Stosownie do art. 28 Kpa stroną postępowania w sprawie administracyjnej jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy to postępowanie. Analiza powyższych przepisów wskazuje, że osoby, których dotyczy art. 54 ust. 2 prawa budowlanego, mają przymiot strony w postępowaniu o zatwierdzenie planu realizacyjnego danego obiektu budowlanego i o wydanie pozwolenia na jego budowę, przy czym do osób tych należą przede wszystkim właściciele nieruchomości sąsiadujących bezpośrednio z działką, na której ma być wzniesiony projektowany obiekt budowlany.
Z powyższych względów stwierdzić należy, że niewykonanie przez terenowy organ administracji państwowej obowiązku określonego w art. 54 ust. 2 prawa budowlanego zapewnienia właścicielowi nieruchomości sąsiadującej bezpośrednio z działką, na której ma być wzniesiony projektowany obiekt budowlany, możliwości zgłoszenia wniosków i zastrzeżeń, skutkiem czego nie brał on udziału w postępowaniu zakończonym decyzją ostateczną o zatwierdzeniu planu realizacyjnego tego obiektu i o wydaniu pozwolenia na jego budowę, nie może być oceniane w kategorii nieważności decyzji w ramach przesłanki rażącego naruszenia prawa /art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa/, lecz może podlegać rozpatrzeniu wyłącznie w trybie wznowienia postępowania z przyczyny określonej w art. 145 par. 1 pkt 4 Kpa i tylko na żądanie tego właściciela, zgłoszone w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym dowiedział się on o decyzji.
Zaskarżona decyzja i utrzymana przez nią w mocy decyzja organu stopnia wojewódzkiego o stwierdzeniu nieważności pozwolenia na budowę z powodu niewykonania przez organ stopnia podstawowego obowiązku wskazanego w art. 54 ust. 2 ustawy z dnia 24 października 1974 r. - Prawo budowlane /Dz.U. nr 38 poz. 229 ze zm./ zostały wydane z istotnym naruszeniem art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa w związku z art. 145 par. 1 pkt 4, art. 147 i 148 Kpa, polegającym na zastosowaniu niewłaściwego trybu postępowania dla wzruszenia decyzji ostatecznej.
W powyższym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na mocy art. 207 par. 1 i 2 pkt 3 Kpa oraz art. 208 Kpa jak w sentencji wyroku.