Uzasadnienie
Wojewoda Warszawski decyzją z dnia [...] 1996 r. opartą na przepisach art.138 § 1 pkt 1 kpa oraz art.82 ust.1 w związku z art.83 ust. 2 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127) utrzymał w mocy zakwestionowaną w odwołaniu J. N. decyzję Kierownika Urzędu Rejonowego w Warszawie z dnia [...] 1996 r. orzekającej o odmowie przyznania odszkodowania za nieruchomość o pow. 609 m2 położoną w m. st. Warszawy przy ul. [...], nr hip [...]. W uzasadnieniu tej decyzji zostało podniesione, że zgodnie z art.83 ust.2 ustawy o gospo¬darce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości przepisy ustawy dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do domu jednorodzinnego, jeżeli przeszedł on na własność Państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r. oraz do działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu z dnia 26 październi¬ka 1945 r. mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwiet¬nia 1958 r. Odnośnie niniejszej sprawy, to orzeczeniom admini¬stracyjnym z dnia 10 lipca 1950 r. odmówiono dotychczasowemu właścicielowi przyznania prawa własności czasowej do gruntu przy ul. [...]. Jednocześnie w orzeczeniu tym stwierdzono, że wszystkie budynki położone na powyższym gruncie przeszły na własność Państwa. Zatem utrata przez właściciela prawa włas¬ności budynku nastąpiła przed dniem 5 kwietnia 1958 r. Wskazuje to na prawidłowość rozstrzygnięcia o odmowie przyznania odszko¬dowania za dom, ze względu na oczywisty brak jednej z przesłanek z art. 83 ust. 2 ustawy. Ze znajdującego się w aktach sprawy proto¬kółu wynika zaś, że w dniu 18 sierpnia 1951 r. delegowana komisja wykonując wyżej wymienione orzeczenie administracyjne objęła w posiadanie na rzecz Skarbu Państwa, budynek znajdujący się na terenie nieruchomości przy ul. [...]. Nieruchomość ta zos¬tała następnie przejęta w zarząd z ustanowieniem administracji odpowiednich instytucji o czym świadczy skierowane do Zarządu Nieruchomości Miejskich pismo Wydziału Gospodarki Mieszkaniowej w m. st. Warszawy, również z dnia 18 sierpnia 1951 r. Oznacza to, że w dacie tej poprzedni właściciel, utraciwszy uprzednio w prak¬tyce możliwość władania gruntem znajdującym się pod przejętym budynkiem, pozbawiony został faktycznej możliwości władania całą działką. Ponieważ fakt ten nastąpił przed dniem 5 kwietnia 1958 r. rozstrzygnięcie o odmowie przyznania odszkodowania za grunt (dział¬kę) ze względu na brak przesłanki z drugiej części przepisu art. 83 ust. 2 również było prawidłowe. Użyte w art. 83 ust. 2 sformuło¬wanie „faktyczna możliwość władania” oznacza, że warunkiem przyz¬nania odszkodowania jest ustalenie, że poprzedni właściciel mógł faktycznie, a więc rzeczywiście władać nieruchomością. Wprowadze¬nie przez ustawodawcę tego warunku wskazuje, iż nie było jego intencją przyznanie odszkodowania tym osobom, które mogły władać działką jedynie formalnie, a więc teoretycznie. Były właściciel nieruchomości przy ul. [...], który nie złożył wniosku o przyz¬nanie własności czasowej, nie miał możliwości władania tą działką, zwłaszcza że znajdujący się na niej budynek mieszkalny został prze¬kazany Zarządowi Nieruchomości Miejskich. Okoliczność ta wyklucza jakąkolwiek możliwość odrębnego władania gruntem i budynkiem, zwłaszcza że poprzedni właściciel w nim nie mieszkał.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego J. N. domagał się uchylenia decyzji organów obu instancji.
Skarżący zarzucił, że stanowisko organu odwoławczego odnośnie wy¬łącznie. teoretycznej możliwości władania przedmiotową działką winno mieć odniesienie do rzekomego "władania" przez Zarząd Nieruchomości Miejskich.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
0 ile chodzi o odmowę przyznania skarżącemu odszkodowania za budynek na działce przy ul. [...] w Warszawie to rozstrzygnięcie w tym zakresie nie może nasuwać żadnych zastrzeżeń. Wskazane w decyzjach organów obu instancji dokumenty wskazują w sposób niewątpliwy, że przeszedł on na własność Państwa przed dniem 5 kwietnia 1958 r. Okoliczność ta stanowi negatywną przesłankę do przyznania poprzedniemu właścicielowi lub następcom prawnym odszkodowania na podstawie art. 83 ust. 2 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.
Natomiast w ocenie Sądu występowanie takiej negatywnej przes¬łanki organy orzekające nie wykazały w sposób dostateczny odnoś¬nie roszczenia odszkodowawczego za działkę przy ul.[...].
Do przyznania odszkodowania za działkę na podstawie powołanego przepisu potrzebne jest wykazanie, że poprzedni właściciel bądź jego następy prawni zostali pozbawieni możliwości faktycznego władania działką. To uregulowanie odnosi się zatem do stanu faktycznego, a nie do istniejącego stanu prawnego. Oceny, czy były właściciel miał możliwość władania działką po dniu 5 kwiet¬nia 1958 r. a nie, że nią faktycznie władał, należy zatem dokonać na podstawie analizy stanu faktycznego, jaki istniał w danym dniu. Nawet objęcie w posiadanie działki przez inny podmiot niż były właściciel nie decyduje jeszcze samo przez się o pozbawie¬niu faktycznej możliwości władania, jeżeli wykazane zostanie, że taka możliwość istniała. Nie są przy tym istotne przyczyny, z powodu których poprzedni właściciel lub jego następcy prawni nie władali działką, mimo iż mieli taką możliwość. Jak to wielokrot¬nie podnosił Naczelny Sąd Administracyjny w swoich orzeczeniach, przez faktyczne władanie rozumie się nie tylko efektywne korzy¬stanie z nieruchomości, ale także możliwość takiego korzystania, choćby władający nieruchomością nie czynił z niej użytku. Należy przy tym podkreślić, że negatywna przesłanka w postaci "pozbawie¬nia faktycznej możliwości władania działką po dniu 5 kwietnia 1958 r." może być dostatecznie zobiektywizowana w zasadzie wy¬łącznie poprzez ustalenie o objęciu faktycznego, rzeczywistego władztwa przez państwo. Chodzi tu jednakże o faktyczne przejęcie władztwa, a nie o objęcie w posiadanie w rozumieniu dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy. Objęcie przez m. st. Warszawy gruntów w posiadanie następowało z dniem wydania numeru organu urzę¬dowego Zarządu Miejskiego, w którym zamieszczono ogłoszenia określające działki obejmowane w posiadanie. Tego rodzaju objęcie w posiadanie gruntu nie było tożsame z faktycznym przejęciem go we władanie. Przy braku więc dokładnych ustaleń w sprawie czy i jaki charakter miało władanie przedmio¬tową działką przez Państwo do czasu ustanowienia na niej prawa użytkowania wieczystego aktem notarialnym PBN w War¬szawie z dnia 17 listopada 1975 r., które pozbawiało faktycz¬nej możliwości władania nią przez poprzedniego właściciela bądź następców prawnych, nie sposób stwierdzić, że rozstrzyg¬nięcie sprawy w odniesieniu do odmowy odszkodowania za przed¬miotową działkę ma oparcie w art. 83 ust. 2 ustawy o gospodar¬ce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.
Obligowało to Naczelny Sąd Administracyjny z mocy art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 i 3 oraz art. 55 ust. 2 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. z 1995 r. Nr 74, poz. 368 ze zm.) do orzeczenia jak w sentencji.