Wyrok NSA w Warszawie (przed reformą) z 28 stycznia 1998 r., IV SA 629/96

Teza

Organ administracji prowadzący postępowanie administracyjne, który wiedział o tym jaki jest krąg osób, z udziałem których powinno się toczyć postępowanie o wywłaszczeniu nieruchomości i odszkodowaniu, a tylko nie znał miejsca pobytu jednej z nich, w trybie art. 34 par. 1 Kpa powinien wystąpić do sądu powszechnego o ustanowienie kuratora dla osoby nieznanej z miejsca pobytu i z jego udziałem prowadzić postępowanie.

Błędny jest pogląd organu administracji, iż nie ujawnienie przez stronę praw do nieruchomości w księdze wieczystej może być uznane za winę tej strony w pominięciu w postępowaniu administracyjnym.

Sentencja

1. uchyla zaskarżone decyzje organów obu instancji.

Uzasadnienie

Wojewoda (...) po rozpoznaniu odwołania strony od decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego (...) umarzającej postępowanie w sprawie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość - uchylił zaskarżoną decyzję i na podstawie art. 151 par. 1 pkt 1 Kpa odmówił uchylenia orzeczenia o wywłaszczeniu i odszkodowaniu kwestionowanego przez stronę w postępowaniu wznowieniowym. W uzasadnieniu decyzji organ wojewódzki podniósł, że decyzja o umorzeniu postępowania przez organ I instancji jest wadliwa, bowiem brak było przesłanek do umorzenia postępowania /organ nie wskazał przesłanek świadczących o bezprzedmiotowości postępowania/. W uzasadnieniu decyzji organ wojewódzki zauważył, że od wydania decyzji o wywłaszczeniu minęło 23 lata i wobec tego w świetle treści art. 146 par. 1 Kpa uchylenie decyzji jest niedopuszczalne. Równocześnie organ wojewódzki ocenił, że nie można przyjąć, iż strona nie brała udziału w postępowaniu bez swojej winy, skoro nie ujawniła swoich praw w księdze wieczystej i w toku postępowania o wywłaszczeniu w księdze wieczystej figurowała nadal jej zmarła matka. W toku postępowania wywłaszczeniowego strona oraz jej brat byli traktowani jako domniemani spadkobiercy, a udział w tym postępowaniu brał tylko brat strony, który złożył oświadczenie, że strona przebywa za granicą, nie przedłożył jednak pełnomocnictwa strony do reprezentowania jej interesów w postępowaniu administracyjnym. W takim stanie sprawy w ocenie organu administracji nie można uznać, że strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu skoro nie doprowadziła do uregulowania na swoją rzecz tytułu własności w księdze wieczystej i z tej przyczyny organ wojewódzki ocenił wznowienie postępowanie jako nieuzasadnione.

Strona wnosząc skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję zarzuciła, że organ nie rozpoznał jej wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości i odszkodowaniu, a nadto podniosła, że w zaskarżonej decyzji wadliwie przyjęto, iż nie branie udziału w postępowaniu administracyjnym przez stronę było przez nią zawinione.

W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację oraz podnosząc, że stwierdzenie nieważności kwestionowanej decyzji wywłaszczeniowej jest niemożliwe, gdyż nieruchomość została oddana w użytkowanie wieczyste, co wywołało nieodwracalne skutki prawne.

Sąd uznał, że prawidłowo organ odwoławczy ocenił, iż decyzja pierwszoinstancyjna jest wadliwa, bowiem upływ terminu wymienionego w art. 146 par. 1 Kpa mógł powodować tylko wydanie orzeczenia stwierdzającego wydanie kwestionowanej decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości i odszkodowaniu z naruszeniem prawa i wskazanie okoliczności, z przyczyn których decyzja nie podlega uchyleniu stosownie do treści art. 151 par. 2 Kpa, natomiast w żadnym razie nie mógł prowadzić do wydania orzeczenia o umorzeniu postępowania wywłaszczeniowego. Słusznie również organ odwoławczy wskazał, że upływ terminu wymienionego w art. 146 par. 1 Kpa nie pozwala na wzruszenie decyzji wywłaszczeniowej. Błędne jest natomiast stanowisko organu wyrażone w motywach zaskarżonej decyzji co do tego, że nie branie udziału strony w postępowaniu ogólnym w sprawie wywłaszczeniowej było przez stronę zawinione.

Niewątpliwie stosownie do treści art. 29 par. 1 dekretu z dnia 11 października 1940 r. Prawo o księgach wieczystych /Dz.U. nr 57 poz. 320 ze zm./ obowiązującego w czasie postępowania o wywłaszczeniu następcy prawni zmarłej właścicielki nieruchomości mieli obowiązek ujawnienia swoich praw do nieruchomości w księdze wieczystej, czego jednak nie uczynili. Jednak organowi administracji prowadzącemu postępowanie był znany krąg spadkobierców a w tym, że spadkobiercą zmarłej właścicielki nieruchomości jest strona skarżąca, czasowo nieobecna w Kraju.

Jeżeli zatem organ prowadzący postępowanie wiedział, jaki jest krąg osób, z udziałem których winno toczyć się postępowanie o wywłaszczeniu i odszkodowaniu, a tylko nie znał miejsca pobytu jednej z nich, to w trybie art. 34 par. 1 Kpa winien był wystąpić do sądu powszechnego o ustanowienie kuratora dla osoby nieznanej z miejsca pobytu i z jego udziałem prowadzić postępowanie.

Błędny jest w związku z tym pogląd organu administracji, że nie ujawnienie przez stronę jej praw do nieruchomości w księdze wieczystej może być uznane za jej winę w pominięciu w postępowaniu administracyjnym. Rzeczą organu administracji przy prawidłowym stosowaniu przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego było zapewnienie udziału w nim tym podmiotom, które miały przymiot strony, czego w odniesieniu do strony skarżącej nie uczyniono, gdyż nie podjęto nawet próby ustalenia miejsca jej pobytu dla doręczenia zawiadomienia o wszczętym postępowaniu a następnie doręczenia decyzji, ani też nie zwrócono się do sądu o ustanowienie kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu. W ocenie Sądu nie można wobec tego aprobować stanowiska, że w sprawie nie zachodziły przesłanki do wznowienia postępowania przewidziane w art. 145 par. 1 pkt 4 Kpa skoro jest ewidentnym, że skarżący nie brał udziału w tym postępowaniu bez swojej winy, bowiem w związku z niestosowaniem przez organ administracji procedur przewidzianych w Kodeksie postępowania administracyjnego /art. 10, art. 34 Kpa/ organ nie zapewnił stronie możliwości uczestnictwa w postępowaniu.

Stwierdzając, iż zaskarżone orzeczenie oparte na treści art. 151 par. 1 pkt 1 Kpa o odmowie uchylenia decyzji wywłaszczeniowej narusza prawo /art. 151 par. 2 w zw. z art. 145 par. 1 Kpa/ Sąd uchylił decyzje organów obu instancji.