Wyrok NSA w Warszawie (przed reformą) z 15 czerwca 2000 r., IV SA 772/98

Sprawa

sprawy ze skargi Krystyny i Antoniego R. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 12 marca 1998 r. (...) w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania nieważnościowego dotyczącego decyzji o pozwoleniu na budowę gazociągu - uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji; (...).

Teza

Umieszczenie na nieruchomości urządzeń traktowanych jako inwestycja liniowa /gazociąg/ niewątpliwie ogranicza korzystanie z tej nieruchomości. Brak zgody właściciela nieruchomości /współwłaścicieli lub współmałżonków w zakresie wspólnoty majątkowej małżeńskiej/ powoduje potrzebę uzyskania decyzji ograniczającej prawa do nieruchomości w zakresie niezbędnym do budowy inwestycji, która to decyzja ma cechy wywłaszczenia z pewnego zakresu praw do nieruchomości.

Nie można zatem uznać jako wchodzącego do zwykłego zarządu rzeczą wspólną, wyrażenia zgody na budowę gazociągu tylko przez jednego z współmałżonków.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny

Uzasadnienie

Krystyna i Antoni R. wnieśli do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 12 marca 1998 r. (...) utrzymującą w mocy decyzję Wojewody G. z dnia 1 grudnia 1997 r. (...) o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie stwierdzenia nieważności; decyzji ostatecznej Kierownika Urzędu Rejonowego w M. z dnia 8 grudnia 1994 r. (...) w sprawie pozwolenia na budowę gazociągu tranzytowego na terenie Województwa G. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdzono, że nie jest zasadny zarzut skarżących, iż narusza prawo wydanie pozwolenia na budowę części gazociągu. Prawo budowlane dopuszcza bowiem realizowanie inwestycji etapami. Sprawa pozwolenia na budowę była przedmiotem wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego (...), który wyrokiem z dnia 9 maja 1996 r. SA/Po 2461/95 skargę oddalił, uznając, że brak jest przesłanek określonych w art. 156 par. 1 Kpa.

W skardze na powyższą decyzję podnosi się, że skarżący są właścicielami nieruchomości, przez którą przebiega przedmiotowy gazociąg. Natomiast inwestor miał zgodę na budowę gazociągu tylko Krystyny R., co powoduje, że pozwolenie na budowę rażąco narusza prawo.

W odpowiedzi na skargę wnosi się o jej oddalenie.

Do Sądu wpłynęło pismo uczestnika postępowania - SGT (...) /inwestora/, w którym wnosi się o oddalenie skargi wyrażając pogląd, że skarga jest bezzasadna. Co do zarzutu nie uzyskania przez inwestora zgody obojga małżonków uczestnik postępowania podniósł między innymi, że przez zarząd rzeczą wspólną należy rozumieć podejmowanie wszelkich decyzji i dokonywanie wszelkiego rodzaju czynności dotyczących wspólnego prawa. Podstawą uregulowania sposobu zarządu jest podział zamierzonych działań na czynności zwykłego zarządu oraz na czynności przekraczające zakres zwykłego zarządu. W ocenie strony instalowanie przewodów gazowych nie jest czynnością faktyczną, która prowadziła by do zmian przeznaczenia gruntu, zatem jest czynnością zwykłego zarządu. "Chwilowe niedogodności wynikające z prac ziemnych nie zmieniają charakteru takiej czynności, jako czynności zwykłego zarządu". Jedynie czynności przekraczające zakres zwykłego zarządu wymagają zgody obojga małżonków.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga jest zasadna.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz w doktrynie jednoznacznie wskazuje się na to, że w sytuacji gdy z żądaniem stwierdzenia nieważności kwestionowanej decyzji występuje podmiot mający w rozstrzygnięciu sprawy interes prawny, nie jest dopuszczalne orzeczenie o odmowie wszczęcia postępowania. Żądanie uprawnionego podmiotu stanowi bowiem wniosek o wszczęcie postępowania w rozumieniu Kodeksu postępowania administracyjnego, który powoduje, że z chwilą złożenia w organie tego wniosku zostaje wszczęte postępowanie administracyjne. Nie może więc być mowy w takim przypadku o "odmowie wszczęcia" postępowania.

Nie jest w sprawie sporne, że z żądaniem stwierdzenia nieważności kwestionowanej decyzji o pozwoleniu na budowę wystąpiła strona skarżąca, której służy prawo własności do nieruchomości, przez którą prowadzony jest przedmiotowy gazociąg. Fakt ten powoduje, że strona ta ma interes prawny w rozstrzygnięciu sprawy wynikający z prawa materialnego /cywilnego prawa - własności nieruchomości/. Orzeczenie zatem o odmowie wszczęcia postępowania nieważnościowego należy zatem uznać za wadliwe.

Okoliczność powyższa powoduje konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji w celu doprowadzenia do merytorycznego rozpoznania wniosku strony skarżącej zawierającego żądanie stwierdzenia nieważności kwestionowanej decyzji.

W związku z treścią pisma procesowego uczestnika postępowania godzi się zauważyć, że nie sposób podzielić wyrażonego w nim stanowiska w kwestii skutków wyrażenia zgody na budowę gazociągu tylko przez jednego z współmałżonków - właścicieli nieruchomości stanowiącej wspólność majątkową małżeńską. W ocenie orzekającego w niniejszej sprawie składu Naczelnego Sądu Administracyjnego budowa inwestycji liniowej jaką stanowi przedmiotowy gazociąg, wymaga zgody obojga małżonków co do nieruchomości stanowiącej wspólność majątkową małżeńską. Nie chodzi tu bowiem, jak to zdaje się sugerować pismo procesowe uczestnika postępowania, o "instalowanie przewodów gazowych" jako w pewnym zakresie zwykłą eksploatację rzeczy, lecz o trwałe umieszczenie na nieruchomości urządzeń traktowanych jako inwestycja liniowa, które niewątpliwie będą ograniczały korzystanie z tej nieruchomości. Brak zgody właściciela nieruchomości /współwłaścicieli lub współmałżonków w zakresie wspólnoty majątkowej małżeńskiej/ powoduje potrzebę uzyskania decyzji ograniczającej prawa do nieruchomości w zakresie niezbędnym do budowy inwestycji, która to decyzja ma cechy wywłaszczenia z pewnego zakresu praw do nieruchomości. Nie można zatem uznać jako wchodzącego do zwykłego zarządu rzeczą wspólną, wyrażenia zgody na budowę gazociągu tylko przez jednego z współmałżonków. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym. o kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 55 ust. 1 ww. ustawy.