Uzasadnienie
Decyzją z dnia 17 listopada 1988 nr PD IV 8385/7/88 Dyrektor Wydziału Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa Urzędu Wojewódzkiego w Skierniewicach, po rozpoznaniu odwołania Tadeusza P., utrzymał w mocy decyzję Naczelnika miasta S. z dnia 29 sierpnia 1988 r. w przedmiocie nakazu przymusowej rozbiórki samowolnie wybudowanego budynku gospodarczo-inwentarskiego na działce położonej w S. przy ul. Sz. nr 29. W uzasadnieniu decyzji podano, że Tadeusz P. wybudował budynek gospodarczy o wymiarach 4,14 m x 8 m w odległości 0,6 m od granicy z działką Grażyny U. i w odległości 4,7 m od jej budynku mieszkalnego. Wzniesiony samowolnie obiekt gospodarczo-inwentarski służy do hodowli trzody chlewnej i drobiu, w pomieszczeniach dla trzody chlewnej wykonano gnojownik. W myśl par. 23 ust. 1 pkt 2 i 3 rozporządzenia Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 3 lipca 1980 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki /Dz.U. nr 17 poz. 62/ odległość takiego obiektu od studni oraz od okien budynków mieszkalnych powinna wynosić co najmniej 15 m. Tymczasem odległość ta wynosi 8,8 m od studni inwestora i 13,6 m od studni Grażyny U. oraz 4,7 m od okien jej pomieszczeń mieszkalnych. Ponadto naruszone zostały także przepisy par. 12 i 14 tego rozporządzenia. Podkreślono, że plan szczegółowy osiedla M. nie przewiduje na terenie osiedla lokalizacji budynków inwestorskich. Niezależnie zaś od tego, czy sporny budynek będzie budynkiem gospodarczo-inwestorskim, czy tylko gospodarczym, wymagane odległości między budynkami nie będą zachowane. Wobec tego, że stosownie do art. 37 ust. 1 prawa budowlanego obiekty budowlane lub ich części wybudowane niezgodnie z przepisami obowiązującymi w okresie ich budowy podlegają przymusowej rozbiórce, jeżeli pozostawienie tych budynków powodowałoby niebezpieczeństwo dla ludzi lub mienia albo niedopuszczalne pogorszenie warunków zdrowotnych lub użytkowych dla otoczenia, orzeczenie przymusowej rozbiórki spornego budynku było uzasadnione.
Na powyższą decyzję Tadeusz P. wniósł skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W skardze podał, że budynek przeznaczony jest na letnią kuchnię i skład narzędzi, a ponadto pragnie w nim trzymać świnię i kilka kur. Jeżeli hodowla zwierząt nie byłaby dozwolona, to nie będzie jej prowadził.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Wydziału Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa Urzędu Wojewódzkiego w Skierniewicach wniósł o jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W podstawie prawnej zaskarżonej decyzji powołano art. 37 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 24 października 1974 r. - Prawo budowlane /Dz.U. nr 38 poz. 229 ze zm../. Przepis ten stanowi, że podlega przymusowej rozbiórce każdy wybudowany niezgodnie z przepisami obowiązującymi w okresie jego budowy obiekt budowlany, jeżeli powoduje niebezpieczeństwo dla ludzi lub mienia albo niedopuszczalne pogorszenie warunków zdrowotnych lub użytkowych dla otoczenia. Dla zastosowania więc tego przepisu niezbędne jest wykazanie, że spełnione zostały równocześnie dwie przesłanki:
1/ naruszenie prawa obowiązującego w czasie budowy, 2/ powstanie jako skutku budowy niebezpieczeństwo dla ludzi lub mienia albo niedopuszczalne pogorszenie warunków zdrowotnych lub użytkowych dla otoczenia, przy czym dla uznania wystąpienia drugiej przesłanki wystarczy stwierdzenia jednego z czterech wymienionych stanów.
Wystąpienie jednak jednego z tych stanów powinno być wykazane w sposób nie budzący wątpliwości, przy czym nie wystarczy podać, że nastąpiło na przykład zagrożenie; niezbędne jest podanie, w jakich okolicznościach organ administracji zagrożenie to upatruje. W rozpatrywanej sprawie wykazane i szeroko umotywowane zostały jedynie okoliczności dotyczące naruszenia prawa. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ograniczono się do zacytowanego przepisu art. 37 ust. 1 pkt 2 prawa budowlanego bez wskazania, czy samowolnie wzniesiony budynek powoduje zagrożenie dla ludzi lub mienia, czy też niedopuszczalne pogorszenie warunków zdrowotnych lub użytkowych dla otoczenia, oraz bez podania okoliczności, które składają się na taki stan.
Nakaz przymusowej rozbiórki z przyczyn określonych w art. 37 ust. 1 pkt 2 prawa budowlanego, jako środek bardzo dla inwestora dolegliwy, powinien być stosowany tylko wówczas, gdy brak jest możliwości usunięcia określonych w tym przepisie zagrożeń lub pogorszeń przez wprowadzenie zmian i przeróbek na zasadzie art. 40 prawa budowlanego, który stanowi, iż w wypadku wybudowania obiektu budowlanego niezgodnie z przepisami, jeżeli nie zachodzą okoliczności określone w art. 37, właściwy terenowy organ administracji państwowej wyda decyzję nakazującą wykonanie w oznaczonym terminie zmian lub przeróbek niezbędnych do doprowadzenia obiektu budowlanego do stanu zgodnego z prawem. Należy więc uznać, że w wypadku samowoli budowlanej art. 37 ust. 1 pkt 2 znajdzie zastosowanie nie wtedy, gdy zajdzie taka możliwość, lecz wówczas, gdy występuje taka konieczność. Oznacza to na przykład, że gdy samowolnie wzniesiony obiekt, odpowiadający hipotezie art. 37 ust. 1 pkt 2 prawa budowlanego, można w drodze zmian lub przeróbek doprowadzić do stanu, w którym ustałoby niebezpieczeństwo dla ludzi lub mienia albo niedopuszczalne pogorszenie warunków zdrowotnych lub użytkowych dla otoczenia, a inwestor deklaruje chęć wprowadzenia zmian, nakaz przymusowej rozbiórki nie powinien być orzekany, lecz powinna być wydana decyzja przewidziana w art. 40 prawa budowlanego.
Przepisy art. 37 i 40 prawa budowlanego, zawarte w rozdziale 6 ustawy, zatytułowanym "Roboty budowlane oraz nadzór nad ich wykonywaniem", nie mają charakteru przepisów karnych. Ich celem nie jest represja, lecz usunięcie samowoli budowlanej.
W rozpatrywanej sprawie możliwość wprowadzenia zmian lub przeróbek obiektu nie była przez organy administracji rozważana. W szczególności nie wzięto pod uwagę podanej w skardze możliwości likwidacji funkcji inwentarskiej budynku, co mogłoby mieć znaczenie ze względu na hipotezę art. 37 ust. 1 pkt 2 prawa budowlanego.
Skoro więc w postępowaniu przez organami administracji nie zostało wykazane w sposób nie budzący wątpliwości, że spełniona została hipoteza art. 37 ust. 1 pkt 2 prawa budowlanego, uznać należało, że zaskarżona decyzja oraz utrzymana przez nią w mocy decyzja organu I instancji zostały wydane bez dostatecznego wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych bez pełnej prawidłowej oceny materiału dowodowego, a więc z naruszeniem art. 7, 75, 77 i 80 Kpa, oraz że naruszenia te miały wpływ na wynik sprawy.
Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 207 par. 1 i 2 pkt 3 Kpa oraz art. 208 Kpa orzekł jak w sentencji.