Uzasadnienie
Decyzją z dnia 3 czerwca 1991 r., wydaną z upoważnienia Kierownika Urzędu Rejonowego w B., odmówiono Halinie i Rozalii K. zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, oznaczonej obecnie jako działka nr 311 i stanowiącej ulicę C., a przed wywłaszczeniem oznaczonej jako działka nr 143/11 o powierzchni 89 m2. Z uzasadnienia decyzji wynika, że powyższa nieruchomość została wywłaszczona decyzją z dnia 21 lipca 1970 r. z przeznaczeniem pod budowę ulicy C. W planie ogólnym zagospodarowania przestrzennego, zatwierdzonym w dniu 30 kwietnia 1986 r., i w planie szczegółowym osiedla "P." wywłaszczona działka nr 143/11 przeznaczona jest pod ulicę C. W części obejmującej wywłaszczoną działkę ulica ta została zrealizowana i ma nawierzchnię gruntową. W toku oględzin stwierdzono, że realizacja ulicy polegała głównie na przesunięciu ogrodzeń przez osoby wywłaszczone według granic wywłaszczenia. Na wywłaszczonej części rosną trzy wiśnie i trawa, a pozostała część ulicy jest utwardzona żużlem. Według opinii Architekta Rejonowego w B., wywłaszczona działka stanowi obecnie drogę gruntową nie urządzoną, zapewniającą jednak prawidłowy dojazd między innymi dla pojazdów uprzywilejowanych straży pożarnej lub pogotowia. Ulica C. w części powstała z wywłaszczonej działki i została zaliczona uchwałą Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia 21 października 1986 r. do dróg lokalnych miejskich. Mimo że ulica nie została w całości urządzona, brak było podstaw do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.
Decyzją nr GG-VIII/7221/36/91 z dnia 5 lipca 1991 r., wydaną w postępowaniu odwoławczym z upoważnienia Wojewody B-kiego, utrzymano w mocy decyzję organu I instancji, podzielając zawarte w niej uzasadnienie rozstrzygnięcia z podkreśleniem, że nieruchomość została wywłaszczona pod budowę ulicy C. i na ten cel została wykorzystana.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Halina i Rozalia K. stwierdzają, że po wywłaszczeniu zmuszono je do rozbiórki parkanu. Z ulicy, w części obejmującej ich działkę, nikt prawie nie korzysta. Grunt ten porośnięty jest zagajnikiem, trawą i chwastami. Grozi to niebezpieczeństwem pożaru drewnianego domu. Dom ich nie został rozebrany i poinformowano je, że ich posesja została "zaadaptowana jako teren istniejącej zabudowy jednorodzinnej". Zakończenie ulicy powinno być albo zwężone w sposób umożliwiający postawienie parkanu, albo od nowa wytyczone, gdyż są wolne tereny.
W odpowiedzi na skargę potwierdzono stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji, z podkreśleniem, że ulica C. od ulicy A. R. do posesji skarżących jest urządzona i użytkowana, ponieważ po obu jej stronach pobudowano budynki mieszkalne. Dom skarżących jest ostatnim domem na tej ulicy, a jej granica biegnie po ścianie budynku. Naprzeciwko domu skarżących istotnie jest wolna działka porośnięta chwastami /stanowiąca własność prywatną/. Ulica na odcinku działki skarżących jest mało wykorzystywana, ale stanowi ulicę zaliczoną do kategorii dróg lokalnych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Według art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. 1991 nr 30 poz. 127/ nieruchomość wywłaszczona lub jej część podlega zwrotowi, jeżeli stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Zbędność nieruchomości na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej, jak wynika z brzmienia tego przepisu, stanowi jedyną przesłankę zwrotu.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ukształtowana została zasada /wyrok z dnia 2 marca 1987 r. IV SA 970/86, ONSA 1987, z. 1 poz. 21/, według której podstawowym kryterium decydującym o rozstrzygnięciu w zakresie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest ważna decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji. Decyzja taka jest zresztą koniecznym warunkiem wywłaszczenia /art. 51 ust. 2 pkt 1 cytowanej ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości/.
Z zasady tej wynika, że nieruchomość nie podlega zwrotowi, jeżeli zrealizowano inwestycję objętą celem wywłaszczenia określonym w decyzji wywłaszczeniowej albo wprawdzie taka realizacja jeszcze nie nastąpiła, ale jest ważna decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji, dla której realizacji nastąpiło wywłaszczenie. Są to wyliczone wyczerpująco przesłanki uzasadniające odmowę zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Z tego względu przyczyną odmowy zwrotu spornej nieruchomości nie mogła być wskazana w zaskarżonej decyzji okoliczność, że w obowiązującym planie zagospodarowania przestrzennego nieruchomość ta jest przeznaczona pod ulicę C. i takie samo przeznaczenie wynika z decyzji wywłaszczeniowej z dnia 21 lipca 1970 r.
Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia o zwrocie omawianej nieruchomości jest również to, że ulica C. została uchwałą Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia 21 października 1986 r. zaliczona do kategorii dróg lokalnych miejskich, a także to, że wspomniana ulica jest potrzebna, ponieważ zapewnia dojazd między innymi dla "pojazdów uprzywilejowanych". Okoliczności te nie są objęte hipotezą art. 69 ust. 1 cytowanej ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.
Skoro, jak już wyżej powiedziano, o rozstrzygnięciu w zakresie zwrotu nieruchomości może decydować wyłącznie albo zrealizowanie inwestycji, albo posiadanie ważnej decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji, dla oceny prawidłowości zaskarżonej decyzji decydujące znaczenie ma ustalenie co do występowania tych przesłanek.
Z art. 43 ust. 3 ustawy z dnia 12 lipca 1984 r. o planowaniu przestrzennym /Dz.U. 1989 nr 17 poz. 99/ wynika, że decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji traci ważność, jeżeli inwestor nie uzyskał prawa do gruntu lub je utracił albo w terminie określonym w tej decyzji, lecz nie dłuższym niż trzy lata, nie wystąpił o pozwolenie na budowę. Ta regulacja, łącznie z faktem, że ostatnich trzech latach nie była wydawana decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji dotyczącej realizacji ulicy C. /informacja zawarta w piśmie Urzędu Miejskiego w B. z dnia 11 marca 1991 r./, pozwalają na stwierdzenie, że co do tej ulicy brak jest takiej ważnej decyzji.
Występuje również druga z przesłanek decydujących o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości, gdyż nie nastąpiło zrealizowanie inwestycji objętej celem wywłaszczenia określonym w decyzji wywłaszczeniowej.
Realizacja inwestycji w postaci budowy ulicy, stanowiąca negatywną przesłankę rozstrzygnięcia w zakresie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości na podstawie art. 69 ust. 1 powyższej ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, musi wiązać się z konkretnymi robotami i nakładami inwestycyjnymi, wskazującymi na wykonanie takiego obiektu budowlanego. Nie jest równoznaczne z wykonaniem /wybudowaniem/ ulicy jedynie wydzielenie pasa gruntu przeznaczonego pod ulicę. Ulica C. na odcinku, na którym znajduje się sporna działka, stanowi jedynie pas gruntu umożliwiający przejazd. Przejazd jest przy tym możliwy nie na całej szerokości tego pasa, ponieważ na jego części rosną trzy wiśnie. Wynika to z załączonych zdjęć, a także z innych dowodów, jak protokołu oględzin. W toku oględzin przeprowadzonych w dniu 16 maja 1991 r. stwierdzono /co zresztą podał organ I instancji w uzasadnieniu swojej decyzji/, że realizacja ulicy "polegała głównie na przesunięciu ogrodzeń przez osoby wywłaszczone według granic wywłaszczenia". Nie ma nawet stwierdzeń, aby na odcinku, gdzie znajduje się omawiana działka, wykonywane były jakiekolwiek roboty mające na celu urządzenie ulicy.
Z tych względów, wobec naruszenia przepisów prawa materialnego przez błędną interpretację art. 69 ust. 1 omawianej ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r., na podstawie art. 207 par. 1 i 2 pkt 1 Kpa należało uchylić decyzje organów obu instancji, orzekając o kosztach w myśl art. 208 Kpa.