Wyrok NSA w Warszawie (przed reformą) z 9 listopada 1992 r., IV SA 92/92

Sprawa

sprawy ze skargi Zdzisława, O. na decyzję Wojewody W. z dnia 18 listopada 1991 r. (...)/ w przedmiocie odszkodowania za straty wyrządzone

Od orzeczenia

na skutek zajęcia nieruchomości - uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji, (...)/.

Teza

1. Brak jest podstaw do uznania, że rekompensata za straty wyrządzone zajęciem nieruchomości mieści się w odszkodowaniu ustalonym decyzją o wywłaszczeniu bowiem art. 56 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. 1991 nr 30 poz. 127/ jako jedyną przesłankę ustalenia wysokości odszkodowania przyjmuje wartość wywłaszczonej nieruchomości.
2. Odszkodowanie przewidziane w art. 74 powyższej ustawy ma rekompensować utracone korzyści, jakie uzyskałby właściciel nieruchomości gdyby nie został pozbawiony władztwa nad nieruchomością na skutek jej zajęcia w wyniku decyzji administracyjnej.
3. Odszkodowanie za straty wyrządzone zajęciem nieruchomości /art. 74 tej ustawy/ nie mieści się w odszkodowaniu ustalonym decyzją o wywłaszczeniu nieruchomości.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny

Uzasadnienie

Prezydent Miasta Stołeczne W. decyzją z dnia 6 listopada 1974 r. opartą na art. 41 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości /Dz.U. 1974 nr 10 poz. 64/ zezwolił Zarządowi Inwestycji Centralnych Ministerstwa Zdrowia i Opieki Społecznej na zajęcie 17 niezabudowanych nieruchomości położonych w rejonie ulic Z. i A. w W. - w tym nieruchomość oznaczoną jako działka nr 779 o powierzchni 3.016 m2 uregulowaną w księdze wieczystej (...)/ - znajdujących się na terenie, dla którego ustalono lokalizację budowy lecznicy Ministerstwa Zdrowia i Opieki Społecznej.

Następnie Burmistrz Dzielnicy P.-P. działając z upoważnienia Kierownika Urzędu Rejonowego w W., decyzją z dnia 29 marca 1991 r. orzekł o wywłaszczeniu tej nieruchomości za odszkodowaniem na rzecz jej aktualnego właściciela Zdzisława G. w wysokości 1,605.552.000 zł za grunt oraz 28.345.900 zł za rośliny.

Wojewoda W. decyzją z dnia 6 maja 1991 r., opartą na przepisach art. 156 par. 1 pkt., art. 157 par. 1 i 2 oraz art. 158 par. 1 Kpa, stwierdził nieważność decyzji wywłaszczeniowej z uwagi na wadliwą jego zdaniem wycenę gruntu. Na skutek odwołania Tomasza O. od tej decyzji została ona w całości uchylona a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia decyzją Ministra Gospodarki przestrzennej i Budownictwa z dnia 28 maja 1991 r. Z kolei decyzją z dnia 5 lipca 1991 r. Minister Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa, powołując jako podstawił prawną rozstrzygnięcie art. 154 Kpa, zmienił swoją decyzję z dnia 28 maja 1991 r. w ten sposób, że uchylił w całości decyzję Wojewody W. z dnia 6 maja 1991 r. i umorzył postępowanie nadzorcze.

Burmistrz Dzielnicy P.-P. decyzją z dnia 4 września 1991 r. odmówił uwzględnienia wniosku Zdzisława O. o wypłacenie na należności z tytułu korzystania przez Instytut Kardiologii z wywłaszczonej działki od momentu zajęcia jej na potrzeby realizacji tej inwestycji. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Wojewody W. z dnia 18 listopada 1991 r. opartą na art. 74 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. 1991 nr 50 poz. 127/.

W uzasadnieniu tej decyzji zostało stwierdzone, że przewidziane w art. 74 ust. 3 ustawy odszkodowanie należy się za straty związane z czasową utratą możliwości korzystania z nieruchomości przy ul. Z. Zajęcie nie ustało i wobec tego przepis ten nie ma w przedmiotowej sprawie zastosowania. Roszczenia właściciela nieruchomości zostały w pełni zaspokojone decyzją wywłaszczeniowo-odszkodowawczą.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego na tę decyzję Zdzisław O. zarzucił niewłaściwą interpretację art. 74 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, polegającą na poglądzie wyrażanym przez organ odwoławczy, że roszczenie o odszkodowanie z tytułu korzystania z nieruchomości przysługuje dopiero po ustaniu zajęcia. Nie uwzględniono przy tym faktu, że w niniejszym przypadku zajęcie nieruchomości ustało w momencie jej wywłaszczenia. W dacie wydania decyzji wywłaszczeniowej stała się bezprzedmiotowa decyzja Prezydenta Miasta z dnia 7 listopada 1974 r. zajęciu nieruchomości gdyż dopiero w tym momencie wywłaszczona nieruchomość stała się własnością Państwa. Do tego czasu była własnością prywatną i za jej korzystanie winno być wypłacone właścicielowi stosowne odszkodowanie.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zajęcie nieruchomości nakazane w trybie art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości /Dz.U. 1974 nr 10 poz. 64/ jak i art. 67 ustawy z dnia 29 kwietnia 1958 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. 1991 nr 30 poz. 127/, jest w istocie ustanowieniem ograniczonego prawa rzeczowego - użytkowania nieruchomości na rzecz inwestora, który aa realizować inwestycję będącą celem wszczętego postępowania wywłaszczeniowego.

Użytkowanie jako ograniczone prawo rzeczowe zatem gaśnie w momencie wywłaszczenia nieruchomości obciążonej tym prawem. Z tą chwilą, to jest w dacie wydania decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości, następuje ustanie orzeczonego jej zajęcia a po stronie właściciela zajętej a następnie wywłaszczonej nieruchomości powstaje roszczenie przewidziane w art. 44 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości jak i w art. 74 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości o odszkodowanie za straty wyrządzone zajęciem.

Twierdzenie organów administracji, że odszkodowanie z tytułu zajęcia nieruchomości przysługuje wyłącznie w przypadku zaniechania wywłaszczenia nieruchomości i jej zwrotu właścicielowi nie znajduje żadnego uzasadnienia zarówno w przepisach ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości jak i obecnie obowiązującej ustawie z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. W szczególności brak jest podstaw do uznania, że rekompensata za straty wyrządzone zajęciem mieści się w odszkodowaniu ustalonym decyzją o wywłaszczeniu nieruchomości skoro z art. 56 ust. 1 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości wyraźnie wynika, że jedyną miarodajną przesłanką do ustalenia wysokości odszkodowania jest wartość wywłaszczonej nieruchomości.

Odszkodowanie przewidziane zaś w art. 74 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości ma zrekompensować utracone korzyści, jakie uzyskałby właściciel nieruchomości gdyby nie został pozbawiony władztwa nad nieruchomością na skutek jej zajęcia w wyniku decyzji administracyjnej. Z samego faktu zajęcia nieruchomości w trybie przepisów o wywłaszczeniu nieruchomości nie wynika zatem jeszcze bezwzględny obowiązek przyznania odszkodowań na rzecz właściciela zajętej nieruchomości. Odszkodowanie jako następstwo zajęcia nieruchomości przysługuje tylko wówczas, gdy właściciel poniósł z tego powodu rzeczywistą szkodę, której rodzaj i rozmiar musi zostać ustalone w szczegółowym postępowaniu, w którym pomocny może okazać się odpowiedni rzeczoznawca i przy uwzględnieniu zasad określonych w art. 74 ust. 2 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.

Z przytoczonych względów oraz z mocy art. 207 par. 1 i par. 2 pkt. 1 i 3 Kpa i art. 208 Kpa Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.