Uzasadnienie
Decyzją z dnia 21 kwietnia 1987 r. Naczelnik Dzielnicy w Łodzi ustalił odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość o powierzchni 1.048 m2, położoną przy ul. S. nr 42/42a w wysokości 1.318.811 zł, w tym za grunt 733.600 zł, za budynek gospodarczy - 70.662 zł, za trzy szopy drewniane 83.099 zł, 28.757 zł i 11.352 zł, za wiatę drewnianą - 8.158 zł, za ogrodzenie 81.932 zł, za nawierzchnię betonową - 25.767 zł, za naniesienia roślinne - 275.484 zł i przyznał Janinie S. 952.011 zł, a Stanisławowi i Mariannie małżonkom M. - 366.800 zł. Z uzasadnienia tej decyzji wynika, że decyzją tego organu z dnia 13 listopada 1986 r. orzeczono wywłaszczenie opisanej wyżej nieruchomości za odszkodowaniem pieniężnym. Na skutek odwołania Janiny S. organ II instancji utrzymał w mocy decyzję organu I instancji w części dotyczącej wywłaszczenia, a w części dotyczącej odszkodowania decyzję uchylił i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.
W sprawie III C 2148/86 właściwy sąd rejonowy ustalił, że nakłady dokonane na wywłaszczoną nieruchomość stanowią własność Janiny S. W związku z tym, decyzją Naczelnika Dzielnicy Łodzi z dnia 21 kwietnia 1987 r. Janinie S. przyznano odszkodowanie za połowę działki oraz obiekty budowlane i naniesienia roślinne wymienione w osnowie decyzji. Małżonkom M. zaś przyznano odszkodowanie jedynie za połowę działki. Nie przyznano odszkodowania za dom mieszkalny i budynek gospodarczy, gdyż na te obiekty został wydany w dniu 9 grudnia 1972 r. nakaz przymusowej rozbiórki. Wysokość odszkodowania za grunt /po 700 zł za m2/, budynki i naniesienia roślinne ustalono na podstawie przepisów ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. nr 22 poz. 99/ i na podstawie opinii biegłych.
Decyzją nr G.III-8221-2/16/86 z 19 czerwca 1987 r. Dyrektor Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miasta Łodzi utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Dzielnicy z dnia 21 kwietnia 1987 r. Ustosunkowując się do zarzutów zawartych w odwołaniu Janiny S., organ II instancji podkreślił, że co do budynku mieszkalnego i gospodarczego zostały wydane w dniach 9 grudnia 1972 r. i 20 września 1973 r. decyzje o ich przymusowej rozbiórce. Budynki te bowiem wzniesiono bez wymaganego pozwolenia. Organ budowlany w piśmie z dnia 24 listopada 1986 r. poinformował Janinę S. o braku podstaw do uchylenia tych decyzji, jak również do wznowienia postępowania. Za zgodą stron odroczono wykonanie decyzji o rozbiórce do czasu realizacji zamierzeń inwestycyjnych. Odroczenie takie nie daje uprawnień do odszkodowania na podstawie przepisów o wywłaszczeniu nieruchomości. Zdaniem organu II instancji, nie zasługuje również na uwzględnienie zarzut potrzeby aktualizacji wyceny naniesień budowlanych /wymienionych w osnowie decyzji/, skoro takiej aktualizacji dokonał już biegły w opinii z dnia 17 kwietnia 1987 r. Ustalony przez biegłego szacunek odpowiada kosztom odtworzenia obiektów, pomniejszonym o stopień zużycia.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Janina S. stwierdza, że na spornej nieruchomości postawiła dom mieszkalny /ze względu na trudne warunki mieszkaniowe/. Dom został ubezpieczony i właściciel od 26 lat płaci składki ubezpieczeniowe i inne świadczenia. Dom oszacowano na 800.000 zł, lecz nie wypłacono tej kwoty.
W odpowiedzi na skargę podtrzymano stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Twierdzenia zawarte w skardze sprowadzają się do zarzutu nieprawidłowości rozstrzygnięcia w zakresie odmowy przyznania odszkodowania za budynek mieszkalny i gospodarczy, co do których wcześniej orzeczony został nakaz przymusowej rozbiórki.
Ustosunkowując się do tego zarzutu, należy uprzednio przedstawić skutki wywłaszczenia.
Według art. 4 poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości /Dz.U. 1974 nr 10 poz. 64 ze zm./, wywłaszczenie polegało na całkowitym odjęciu lub ograniczeniu prawa własności lub innego prawa rzeczowego na nieruchomości. Taki skutek wywłaszczenia wynika również z regulacji zawartej w przepisach obecnie obowiązującej ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. nr 22 poz. 99 ze zm./. Wskazuje na to zwłaszcza art. 61 ust. 4 tej ustawy. Z jej art. 69 ust. 1 wynika również, że przejęcie prawa własności nieruchomości na rzecz Państwa następuje z dniem, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna. Z upływem tego dnia dotychczasowy właściciel traci przysługujące mu prawo własności wywłaszczonej nieruchomości.
Przytoczone wyżej skutki wywłaszczenia w postaci przejęcia własności na rzecz Państwa i utraty tego prawa przez dotychczasowego właściciela dotyczą, z racji ich charakteru, sfery stosunków cywilnoprawnych. obowiązują tu zatem zasady ustalone przez prawo cywilne. Według tych zasad /art. 47 par. 1 kodeksu cywilnego/ nabycie własności rzeczy obejmuje również jej części składowe. Dotyczy to także własności nieruchomości, której częściami składowymi są między innymi budynki trwałe związane z gruntem /art. 48 Kc/. Budynki, których dotyczy rozpatrywana sprawa, jak wynika z opinii biegłego, są trwale związane z gruntem w rozumieniu art. 48 Kc. Według poglądu przyjętego w orzecznictwie /orzeczenie SN z dnia 23 lipca 1963 r. - OSNCP z 1964 poz. 156/, także budynek drewniany, niezależnie od tego, czy jest postawiony na podwalinach, czy podmurówce, stanowi część składową gruntu. Trwałe związanie z gruntem /art. 48 Kc/ i brak cechy połączenia tylko dla przemijającego użytku /art. 47 par. 3 Kc/ stanowią wyłącznie kryteria kwalifikujące budynek jako część składową gruntu. Nie ma znaczenia przeto, że budynek został wzniesiony bez wymaganego zezwolenia. Nawet bowiem wybudowanie budynku wbrew postanowieniom umowy o oddanie terenu w użytkowanie wieczyste nie pozbawia go przymiotu części składowej nieruchomości /uchwała Sądu Najwyższego z dnia 8 lipca 1966 r. - OSNCP 1966 poz. 211/. To samo dotyczy budynku, co do którego wydano nakaz rozbiórki. Taki budynek do czasu wyegzekwowania nakazu o rozbiórce stanowi część składową gruntu.
Skoro, jak z powyższych rozwiązań wynika, sporne budynki stanowiły części składowe wywłaszczonego gruntu, przeszły one na własność Państwa wraz z gruntem, z chwilą gdy decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna.
W niniejszej sprawie decyzja o wywłaszczeniu jest nie tylko ostateczna, ale także prawomocna, skoro nie przysługuje na nią skarga do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Skarżąca utraciła więc wszelkie uprawnienia do omawianych budynków.
Faktem jest, że art. 57 ust. 1 poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. - Prawo budowlane /Dz.U. nr 7 poz. 46/ stanowił, że odszkodowanie w przepisach o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości nie należy się za obiekt budowlany, w stosunku do którego wydano nakaz przymusowej rozbiórki. Z tej też przyczyny w decyzji organu budowlanego z dnia 20 września 1973 r. zawarta jest wzmianka, że nie przysługuje skarżącej odszkodowanie za budynki w przypadku wywłaszczenia. Jednakże obecnie obowiązująca ustawa z dnia 24 października 1974 r. - Prawo budowlane /Dz.U. nr 38 poz. 229 ze zm./ nie zawiera takiej wyjątkowej regulacji prawnej, obowiązują zatem wskazane wyżej zasady ogólne kodeksu cywilnego.
Wszystko to prowadzi do wniosku, że według aktualnego stanu prawnego, ukształtowanego ustawą z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. nr 22 poz. 99 ze zm./ i ustawą z dnia 24 października 1974 r. - Prawo budowlane /Dz.U. nr 38 poz. 229 ze zm./ w przypadku wywłaszczenia nieruchomości gruntowej, na której znajduje się budynek objęty nakazem przymusowej rozbiórki, dotychczasowemu właścicielowi przysługuje odszkodowanie również za ten budynek.
Okoliczności tej nie uwzględniły organy administracji obu instancji i dlatego na podstawie art. 207 par. 1 i 2 pkt 1 Kpa należało uchylić zaskarżone decyzje tych organów. O kosztach orzeczono w myśl art. 208 Kpa.