Uzasadnienie
W dniu [...] Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych Ośrodka Pomocy Społecznej w R., po ponownym rozpatrzeniu sprawy przeprowadzonej w wyniku uchylenia decyzji z dnia [...] przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., nr [...], decyzją nr [...] zobowiązał A.K. do zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego ustalonych decyzją nr [...] z dnia [...] i wypłaconych osobie uprawnionej, tj. B.K. w okresie od [...] do [...], w łącznej wysokości [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami ustalonymi na dzień spłaty całkowitej należności głównej, które na dzień wydania decyzji wyniosły [...] -zł. oraz określił, iż zwrotu należy dokonać na wskazany rachunek bankowy w terminie 30 dni od daty doręczenia tej decyzji. Jako uzasadnienie decyzji, organ podał fakt, iż zgodnie z art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. nr 1, poz. 7 z późn. zm.) organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Wskazano również, że decyzją nr [...] z dnia [...] organ pierwszej instancji przyznał osobie uprawnionej świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Pomiędzy A.K. a M.S. nie sporządzono żadnej umowy, zgodnie z którą, pożytki z mieszkania przy ul. [...] w R. miałyby być przekazywane na poczet zasądzonych alimentów. Stwierdzono nadto, że w składzie rodziny osoby uprawnionej nie może być ujęta M.S., albowiem zgodnie z art. 2 pkt 12 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, do rodziny nie zalicza się m.in. rodzica osoby uprawnionej zobowiązanego tytułem wykonawczym pochodzącym lub zatwierdzonym przez sąd do alimentów na jej rzecz. W konsekwencji, iż podnoszone przez A.K. kwestie w zakresie sytuacji dochodowej M.S. i jej rodziny nie mogą być uwzględnione i poddane ocenie.
Od powyższej decyzji odwołanie złożył A.K., który wyraził niezadowolenie z treści otrzymanego rozstrzygnięcia wskazując, iż Ośrodek Pomocy Społecznej w R. w rażący sposób naruszył zalecenia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. oraz nie wyjaśnił, w ponownym postępowaniu, sytuacji dochodowej rodziny M.S. oraz stanowczo podtrzymał, iż zameldowanie jego syna na ul. [...] w R. jest fikcyjne.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...], nr [...], utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Powołując się na treść art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, organ odwoławczy podniósł, iż decyzja organu pierwszej instancji nie narusza prawa, bowiem na rzecz osoby uprawnionej B.K. prawidłowo zostały wypłacone świadczenia z funduszu alimentacyjnego, na podstawie decyzji nr [...] z dnia [...] w okresie od [...] do [...] w łącznej wysokości [...] zł. Stosownie do postanowień art. 27 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Organ właściwego wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Z przytoczonych przepisów wynika ustawowy obowiązek dłużnika alimentacyjnego zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, łącznie z ustawowymi odsetkami (art. 27 ust.
1) oraz obowiązek organu wydania stosownej decyzji o zwrocie świadczeń w sytuacji, gdy zakończy się okres wypłaty alimentów z funduszu alimentacyjnego lub zostanie uchylona decyzja przyznająca świadczenia z funduszu alimentacyjnego (art. 27 ust. 2). Kolegium odwoławcze oceniając materiał dowodowy zgromadzony w niniejszej sprawie wskazało, iż zgodnie z decyzją nr [...] z dnia [...] przyznano osobie uprawnionej, tj. B.K. w okresie od [...] do [...] prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości po [...] zł miesięcznie. W tej sytuacji nie może budzić wątpliwości fakt, iż zgodnie z przywołanym art. 27 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, organ właściwego wierzyciela miał obowiązek wydania stosownej decyzji o zwrocie świadczeń w sytuacji, gdy zakończy się okres wypłaty alimentów z funduszu alimentacyjnego. Na tej podstawie organ pierwszej instancji zawiadomił dłużnika o wszczęciu postępowania w tej sprawie oraz wydał wspomnianą decyzję, mocą której zobowiązał dłużnika alimentacyjnego do zwrotu należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami.
Odnosząc się do zarzutów podniesionych w odwołaniu Kolegium wskazało, iż odwołujący nie przedstawił żadnych dokumentów wskazujących na istnienie umowy, zgodnie z którą pożytki z mieszkania przy ul. [...] w R. miałyby być przekazywane na poczet zasądzonych alimentów.
Z akt sprawy wynika, iż w wyniku podziału majątku dorobkowego na podstawie ugody zawartej w dniu [...] przed Sądem Rejonowym w R. Wydział II Cywilny (sygn. akt [...]) M.S. otrzymała na wyłączną własność spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkaniowego, położonego w R. przy ul. [...] bez żadnych dodatkowych warunków. Brak zatem podstaw do przyjęcia twierdzeń odwołującego wskazujących, iż ewentualny zysk pochodzący z wynajęcia tego mieszkania stanowi wartość zasądzonych alimentów na rzecz syna B.K. Kolegium stwierdza również, iż bezzasadne są twierdzenia wskazujące, iż rodzina M.S. jest zamożna, a syn B.K. jest jej członkiem i z tego powodu nie powinien pobierać świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Jak wynika z akt na podstawie ugody zawartej przed Sądem Rejonowym w R. Wydział IV Rodzinny i Nieletnich, w dniu [...], pozwana M.S. zobowiązała się do płacenia alimentów na rzecz syna B.K. wysokości [...] zł miesięcznie.
Powyższej ugodzie została nadana w dniu [...] klauzula wykonalności i tym samym stała się ona tytułem wykonawczym ze wszystkimi tego konsekwencjami. Kolegium wskazuje, iż zgodnie z art. 15 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz ich wypłata następują odpowiednio na wniosek osoby uprawnionej lub jej przedstawiciela ustawowego. Wniosek ten powinien zawierać m.in. dane dotyczące członków rodziny, a do wniosku należy dołączyć m.in. zaświadczenia wydane przez naczelnika właściwego urzędu skarbowego lub oświadczenia o dochodzie podlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych każdego członka rodziny, zawierające informacje o wysokości dochodu, składek na ubezpieczenia społeczne odliczonych od dochodu i należnego podatku; zaświadczenia lub oświadczenia dokumentujące wysokość innych dochodów. Przy czym, stosownie do art. 2 pkt 12 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ilekroć w ustawie mowa jest o rodzinie oznacza to odpowiednio następujących członków rodziny: rodziców osoby uprawnionej, małżonka rodzica osoby uprawnionej, osobę, z którą rodzic osoby uprawnionej wychowuje wspólne dziecko, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia oraz dziecko, które ukończyło 25 rok życia otrzymujące świadczenia z funduszu alimentacyjnego lub legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w przepisach ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 z późn. zm.), a także osobę uprawnioną.
Tym niemniej na podstawie tego przepisu do rodziny nie zalicza się: dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, rodzica osoby uprawnionej zobowiązanego tytułem wykonawczyni pochodzącym lub zatwierdzonym przez sąd do alimentów na jej rzecz.
W skardze na powyższą decyzję A.K. przytoczył zarzuty przedstawione w odwołaniu i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz ponownie uznał, że "umowa ustna" zawarta z M.S. uznana jest przez niego za umowę pisemną i świadczy o tym, że należność za wynajmowane mieszkanie położone w R. przy ul. [...] w wysokości ok. [...], zł. miesięcznie stanowi zasądzone na rzecz syna B. alimenty, płatne do czasu uzyskania przez niego pełnoletności. Syn jest w tym mieszkaniu zameldowany fikcyjnie, bowiem prowadzi razem z matką wspólne gospodarstwo domowe, a ustalone dodatkowe alimenty na jego rzecz od matki mają charakter pozorny i służą wyłudzaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji i to w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka, co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje rozstrzygnięcie z punktu widzenia jego zgodności z obowiązującymi przepisami dotyczącymi postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Oznacza to, iż w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej.
Dokonując kontroli legalności działania organów administracji, w myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), powołanej w dalszej części uzasadnienia w skrócie jako "p.p.s.a.", sądy administracyjne mogą w razie uznania kontrolowanego aktu za nielegalny, w rozumieniu przywołanego przepisu, uchylić akt lub stwierdzić jego nieważność, nie będąc związanymi zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji zostały podjęte zgodnie z przepisami obowiązującego prawa.
Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...], nr [...], którą to decyzją organ ten, powołując się m.in. na przepis art. 27 ust. 1-3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. nr 1, poz. 7 z późn. zm.), po rozpatrzeniu odwołania skarżącego od decyzji Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych Ośrodka Pomocy Społecznej w R. [...], Nr [...], zobowiązał skarżącego do zwrotu należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Zważyć należy, że zasady wypłaty świadczeń reguluje powołana w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zgodnie z treścią art. 12 ust. 1 tej ustawy, postępowanie w sprawie świadczeń z funduszu alimentacyjnego prowadzi organ właściwy wierzyciela, czyli wójt, burmistrz lub prezydent miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dłużnika alimentacyjnego. Prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego ustala się na okres świadczeniowy począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek do organu właściwego wierzyciela, nie wcześniej niż od początku okresu świadczeniowego do końca tego okresu (art. 18 ust. 1). Świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują w wysokości bieżąco ustalonych alimentów, jednakże nie wyższej niż 500,- zł. (art. 10 ust. 1). Warunkiem przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego jest bezskuteczność egzekucji alimentów, która zachodzi w sytuacji, gdy w wyniku egzekucji w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych. Okoliczność tę potwierdza, stosownie do art. 15 ust. 4 pkt 3 lit. b) ustawy, zaświadczenie organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne stwierdzające bezskuteczność egzekucji.
Z prawidłowych ustaleń faktycznych poczynionych w sprawie przez organ administracji wynika, że decyzja o przyznaniu świadczeń alimentacyjnych na rzecz osoby uprawnionej B.K. została wydana w dniu [...], nr [...] i na jej podstawie zostały wypłacone świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości po [...] zł miesięcznie, w okresie od [...] do [...], w łącznej wysokości [...] zł. Stosownie do postanowień art. 27 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Organ właściwego wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Z przytoczonych przepisów wynika ustawowy obowiązek dłużnika alimentacyjnego zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, łącznie z ustawowymi odsetkami (art. 27 ust.
1) oraz obowiązek organu wydania stosownej decyzji o zwrocie świadczeń w sytuacji, gdy zakończy się okres wypłaty alimentów z funduszu alimentacyjnego lub zostanie uchylona decyzja przyznająca świadczenia z funduszu alimentacyjnego (art. 27 ust. 2).
W tej sytuacji nie może budzić wątpliwości fakt, iż zgodnie z przywołanym art. 27 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, organ właściwego wierzyciela miał obowiązek wydania stosownej decyzji o zwrocie świadczeń w sytuacji, gdy zakończy się okres wypłaty alimentów z funduszu alimentacyjnego. Na tej podstawie organ pierwszej instancji zawiadomił dłużnika o wszczęciu postępowania w tej sprawie oraz wydał wspomnianą decyzję, mocą której zobowiązał dłużnika alimentacyjnego do zwrotu należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami.
Odnosząc się do zarzutów podniesionych w skardze zależy zauważyć, iż skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów wskazujących na istnienie umowy, zgodnie z którą pożytki z mieszkania przy ul. [...] w R. miałyby być przekazywane na poczet zasądzonych alimentów.
Z akt sprawy wynika, iż w wyniku podziału majątku dorobkowego na podstawie ugody zawartej w dniu [...] przed Sądem Rejonowym w R. Wydział II Cywilny (sygn. akt [...]) M.S. otrzymała na wyłączną własność spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkaniowego, położonego w R. przy ul. [...] bez żadnych dodatkowych warunków. Brak zatem podstaw do przyjęcia twierdzeń skarżącego wskazujących, iż ewentualny zysk pochodzący z wynajęcia tego mieszkania stanowi wartość zasądzonych alimentów na rzecz syna B.K. Jak wynika z akt na podstawie ugody zawartej przed Sądem Rejonowym w R. Wydział IV Rodzinny i Nieletnich w dniu [...] pozwana M.S. zobowiązała się do płacenia alimentów na rzecz syna B.K. wysokości [...] zł miesięcznie. Powyższej ugodzie została nadana w dniu [...] klauzula wykonalności i tym samym stała się ona tytułem wykonawczym ze wszystkimi tego konsekwencjami.
Zauważyć przyjdzie, iż zgodnie z art. 15 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz ich wypłata następują odpowiednio na wniosek osoby uprawnionej lub jej przedstawiciela ustawowego. Wniosek ten powinien zawierać m.in. dane dotyczące członków rodziny, a do wniosku należy dołączyć m.in. zaświadczenia wydane przez naczelnika właściwego urzędu skarbowego lub oświadczenia o dochodzie podlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych każdego członka rodziny, zawierające informacje o wysokości dochodu, składek na ubezpieczenia społeczne odliczonych od dochodu i należnego podatku; zaświadczenia lub oświadczenia dokumentujące wysokość innych dochodów. Przy czym, stosownie do art. 2 pkt 12 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ilekroć w ustawie mowa jest o rodzinie oznacza to odpowiednio następujących członków rodziny: rodziców osoby uprawnionej, małżonka rodzica osoby uprawnionej, osobę, z którą rodzic osoby uprawnionej wychowuje wspólne dziecko, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia oraz dziecko, które ukończyło 25 rok życia otrzymujące świadczenia z funduszu alimentacyjnego lub legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w przepisach ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 z późn. zm.), a także osobę uprawnioną.
Tym niemniej na podstawie tego przepisu do rodziny nie zalicza się: dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, rodzica osoby uprawnionej zobowiązanego tytułem wykonawczyni pochodzącym lub zatwierdzonym przez sąd do alimentów na jej rzecz. Z tego powodu M.S., w rozumieniu przywołanej ustawy nie stanowi rodziny z osobą uprawnioną do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, na której rzecz zostały one wypłacone w okresie od [...] do [...], w łącznej wysokości [...] zł.
Z ustaleń dokonanych przez orzekające w sprawie organy administracji nie wynika, by w okresie świadczeniowym została wyegzekwowana jakakolwiek kwota.
Odnosząc się do argumentacji podniesionej w skardze ponownie zauważyć należy, iż analiza powyższych przepisów pozwala na stwierdzenie, iż decyzja wydawana w sprawie obciążenia dłużnika alimentacyjnego obowiązkiem zwrotu kwot świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego nie jest decyzją uznaniową, ale związaną. Organ w prowadzonym postępowaniu zobowiązany jest jedynie ustalić czy została wydana decyzja ostateczna o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego i czy zostały wypłacone świadczenia, zaś w razie poczynienia w tym zakresie pozytywnych ustaleń, ma obowiązek wydać decyzję nakazującą zwrot przez dłużnika alimentacyjnego wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej świadczeń.
Na etapie wydawania decyzji na podstawie art. 27 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, organ nie może badać zarówno sytuacji majątkowej zobowiązanego dłużnika alimentacyjnego, jak i oceniać potencjalnej możliwości wykonania decyzji. Kwestia ta wymagałaby wyjaśnienia, jednakże w odrębnym postępowaniu, zainicjowanym przez dłużnika alimentacyjnego, dopiero po zakończeniu postępowania w przedmiocie należności podlegającej zwrotowi. Nie jest natomiast możliwe orzekanie o umorzeniu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, bez uprzedniego wydania decyzji w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń.
W wyroku z dnia 6 maja 2011 r. sygn. akt IV SA/Wr 15/11 (dostępnym w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych) Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wskazał, że dopóki w obrocie prawnym pozostaje decyzja o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego i nie orzeczono w odpowiednim postępowaniu o zwrocie przez osobę uprawnioną nienależnie wypłaconego świadczenia, to wypłacone kwoty stanowią świadczenie podlegające zwrotowi stosownie do art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, a osobą zobowiązaną jest dłużnik. Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni powyższe stanowisko podziela.
Skład orzekający zwraca uwagę skarżącemu, iż w przypadku, gdy nie może płacić zasądzonej na dziecko kwoty alimentów, to nałożony obowiązek alimentacyjny może zostać zweryfikowany przez sądem powszechnym i w tym zakresie dłużnik alimentacyjny jest uprawniony do złożenia stosownego wniosku. Organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając jego sytuację dochodową i rodzinną.
W tym stanie rzeczy, skarga jako pozbawiona uzasadnionych podstaw podlegała oddaleniu, co orzeczono na podstawie art. 151 p.p.s.a.