Uzasadnienie
Pismem z dnia [...] r. J. L. zwróciła się do Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B.-B. o wznowienie postępowania w sprawie przyznania jej zasiłku stałego z tytułu opieki na [...] S. L. Dodała, iż w wyniku wydania wyroku Sądu Rejonowego w B.- B. z dnia [...] r. zmienione zostało [...] i stąd Wojewódzki Zespół Orzekania o [...] orzeczeniem z dnia [...] r. zaliczył jej [...] S. do osób [...] z wymaganymi wskazaniami. Tym samym zostały spełnione wszystkie warunki do uzyskania zasiłku stałego. Jednakże pomimo wcześniej złożonego pisma z [...] r., w którym zwróciła się o wypłatę należnego jej zasiłku, do dnia dzisiejszego sprawa ta nie została wyjaśniona i załatwiona. W jej ocenie z przedłożonych dokumentów jednoznacznie wynika, że od [...] r. do [...] r. należał się jej zasiłek stały.
Postanowieniem z dnia [...] r. Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B.-B. przekazał pismo zainteresowanej według właściwości do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B.-B., które decyzją z dnia [...] r. Nr [...] odmówiło wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną [...] z dnia [...] r. w przedmiocie odmowy przyznania pomocy w formie zasiłku stałego. W podstawie prawnej przywołano art. 148 § 1 i § 2, art. 149 § 3 i art. 150 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. W uzasadnieniu wskazano, iż kwestionowaną decyzją utrzymano w mocy decyzję Zastępcy Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B.-B. z dnia [...] r. Nr [...], którą odmówiono J. L. przyznania pomocy w formie zasiłku stałego z tytułu opieki nad dzieckiem [...]. Wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia [...] r. skarga na powyższą decyzję została oddalona, co w ocenie Kolegium oznacza, że jest ona zgodna z prawem, a w każdym razie nie jest dotknięta wadą obligującą do jej uchylenia. Wspomniane zaś przez zainteresowaną pismo z dnia [...] r. zostało przez Kolegium przesłane do Sądu.
Wyjaśniono nadto, że złożony przez zainteresowaną wniosek o wznowienie postępowania zakończonego wymienioną powyżej decyzją, w pierwszej kolejności podlega badaniu formalnemu, tzn. czy oparty jest on o ustawowe przesłanki wznowienia enumeratywnie wymienione w art. 145 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz czy podanie to wniesione zostało przez stronę z zachowaniem terminów przewidzianych w art. 148 tegoż Kodeksu. W przypadku ujawnienia, że podanie nie wskazuje przesłanek z art. 145 § 1, bądź wniesione zostało z uchybieniem terminu lub przez osobę nie będącą stroną, organ administracji na podstawie art. 149 § 3 Kodeksu, organ administracji zmuszony jest wydać decyzję o odmowie wznowienia postępowania.
Kolegium podkreśliło, iż z dokonanych ustaleń w niniejszej sprawie wynika, że J. L., będąc stroną postępowania, wniosła żądanie o jego wznowienie po upływie terminu określonego w art. 149 § 1 i § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego. Wyrok w sprawie doręczony został zainteresowanej po jego uprawomocnieniu się w dniu [...] r., o ewentualnej podstawie do wznowienia postępowania strona dowiedziała się w dniu uzyskania wyroku Sądu Rejonowego B.- B. czyli w dniu [...] r., natomiast wniosek o wznowienie postępowania strona złożyła dopiero [...] r. Kolegium nie znajdując podstaw do przywrócenia tego terminu, orzekło jak w sentencji.
W wyniku wniesienia o ponowne rozpatrzenie sprawy, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B.-B. decyzją z dnia [...] r., działając na podstawie art. 148 § 1 i § 2, art. 149 § 3, art. 150 §1 oraz art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję w całości. W uzasadnieniu powtórzyło argumentację zaprezentowaną w decyzji pierwszej instancji. Przywołując treść art. 148 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, zgodnie z którym podanie o wznowienie postępowania wnosi się do organu administracji publicznej (...) w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawy do wznowienia postępowania, stwierdziło, iż w przypadku rozpatrywanej sprawy wniosek ten został złożony po upływie tego terminu. Wniosek o wznowienie złożony bowiem został w dniu [...] r., podczas gdy strona dowiedziała się o przyczynie wznowienia najpóźniej w dniu uzyskania wyroku Sądu Rejonowego Wydział [...] czyli w dniu [...] r. Wprawdzie Kolegium przyznało, że strona złożyła pismo datowane na dzień [...] r., jednakże w wyniku wstępnej jego oceny Kolegium ustaliło, że nie powołano w nim żadnej podstawy wznowienia określonej w art. 145 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, a nadto pismo to nie odpowiadało wymogom wskazanym w art. 63 § 2 tego Kodeksu, w związku z czym pozostawiło je bez rozpoznania.
Dodając, iż z pisma powinno wynikać żądanie strony je wnoszącej, wyjaśniło, że nie mogło ono być podstawą dalszego działania organu. Analizując dalej przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego Kolegium nie znajdując podstaw do wznowienia postępowania w sprawie zasiłku stałego, podniosło dodatkowo, że w obecnym stanie prawnym brak jest przepisów w zakresie zgłaszanego przez stronę żądania.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca J. L. wniosła o uchylenie wydanej w sprawie decyzji oraz przyznanie jej uprawnienia do świadczenia w postaci zasiłku stałego. Wyjaśniła, że nie przyznano jej wnioskowanego świadczenia z uwagi na brak w orzeczeniu o [...] jej [...] S. ustalenia, że istnieje [...] innej osoby w związku ze znacznie [...]. Dlatego też równocześnie ze złożoną do sądu administracyjnego skargą na decyzję odmawiającą jej wnioskowanego świadczenia, wniosła pozew do Sądu w B.-B. o zmianę wymaganego w sprawie [...]. Po uzyskaniu korzystnego rozstrzygnięcia wniosła zaś pismo do organu administracji o wypłatę zasiłku stałego. Jednakże organy nie rozpoznały tego pisma w zadowalający sposób. Pouczona o możliwości potraktowania złożonego w dniu [...] r. jako prośby o wznowienie postępowania, zwróciła się do organu o ponowne rozpatrzenie jej sprawy. Wobec otrzymania decyzji odmawiającej rozpatrzenia jej sprawy uznaje, że skarga jest w pełni zasadna.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B.-B. wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w kwestionowanej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpatrując sprawę zważył, co następuje
Na wstępie należy wyjaśnić, iż zgodnie z art. 1 § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych Sąd sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, w świetle art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) tylko stwierdzenie, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji - art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a, b, c powołanej ostatnio ustawy.
Dokonując oceny zaskarżonej decyzji zgodnie ze wskazanymi normami Wojewódzki Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, iż zarzuty skargi są zasadne, gdyż zaskarżone rozstrzygnięcie wydane zostało z mającym wpływ na wynik sprawy naruszeniem przepisów procedury administracyjnej, a to: art. 7, art. 77 (1 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego.
Bezsporne w niniejszej sprawie jest wydanie przez organy administracyjne decyzji odmawiającej J. L. przyznania zasiłku stałego z tytułu opieki nad dzieckiem [...]. Powodem odmowy przyznania tego świadczenia było niespełnienie przez stronę warunków określonych w art. 27 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (t.jedn. Dz.U. z 1998 r., Nr 64, poz. 414 ze zm.), a mianowicie w orzeczeniu [...] skarżącej – S. L. nie zostały zawarte wskazania wynikające z ustawy z dnia 27 sierpnia 1997r. o [...] zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu [...], to znaczy przy wymienieniu konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego [...], [...] i [...] nie zauważono potrzeby konieczności [...] lub [...] lub [...] innej osoby w związku ze [...] jego samodzielnej [...].
Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem, wobec braku wymaganego orzeczenia [...], J. L. odwołała się do Sądu Rejonowego w B. B., który wyrokiem z dnia [...] r. zmienił zaskarżoną decyzję – orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do spraw Orzekania o [...] w Województwie Ś. w K. – w ten sposób, iż uznał, że istnieje [...] innej osoby w związku ze znacznie [...] u S. L. Tym samym w ocenie skarżącej spełnione zostały przez nią warunki niezbędne do ubiegania się o przyznanie wnioskowanego świadczenia- czyli zasiłku stałego. Dlatego też krótkim pismem z dnia [...] r. zwróciła się ona do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej B.- B. o wypłatę zasiłku stałego za okres od [...] r. do [...] r. Faktu otrzymania takiego pisma organy nie kwestionują. Bezsporne w sprawie pozostaje również, że pismo to nie spowodowało przeprowadzenia żadnego postępowania wyjaśniającego w sprawie i nie doprowadziło do wypłaty stronie żądanego zasiłku stałego.
Jak tłumaczy to organ, wobec braków formalnych, a mianowicie braku wyraźnego wnioskowania o wznowienie postępowania i nie wskazania podstawy tego wznowienia (wymienionej w art. 145 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego) oraz nie spełniania wymogów określonych w art. 63 tego Kodeksu.
Dlatego w dniu [...] r. J. L. skierowała do Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B.- B. kolejne pismo, w którym wyraźnie zwróciła się o wznowienie postępowania w sprawie zasiłku stałego należnego z tytułu opieki nad [...] S. L., powołując się przy tym na swoje pismo z dnia [...] r. (wymienione powyżej).
Porównując treść obu pism, wydaje się, że w obu przypadkach podstawę roszczenia strony stanowiło żądanie przyznania jej zasiłku stałego. Jaki jest jednak właściwy zamiar strony i jak należy ocenić wniesione przez stronę pismo powinno być przedmiotem dokładnego i wyczerpującego postępowania organu. Zgodnie bowiem z art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego w toku postępowania organy administracji stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.
Natomiast według art. 8 Kodeksu, organy administracji publicznej zobowiązane są prowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli. Z powołanych powyżej przepisów wynika obowiązek ciążący na organach administracyjnych dokładnego wyjaśnienia i ustalenia treści żądania strony. Dokładne określenie stanu faktycznego obejmuje bowiem również ustalenie treści rzeczywistego żądania strony. Również obowiązek prowadzenia postępowania w taki sposób, aby pogłębić zaufanie obywateli do organów Państwa, wymaga wyjaśnienia rzeczywistej woli strony, jeżeli treść wnoszonego przez stronę pisma może budzić wątpliwości (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 listopada 1999r. - Sygn. Akt ISA/ Łd 1592/97, Lex nr 40547. Tak więc, wobec bowiem wniesienia przez J. L. pierwszego pisma w dniu [...] r., do którego strona dołączyła "nowe" – zmienione wyrokiem Sądu - orzeczenie [...] S. L., to zgodnie z powyższymi wskazaniami organ w razie wątpliwości powinien sam ustalić, jaki w tym zakresie jest faktyczny zamiar strony.
Wbrew jednak wskazanym powyżej zasadom, organ nie wezwał strony do sprecyzowania jej pisma w tym zakresie, nie wyjaśnił więc jaki był faktyczny zamiar strony składającej to pismo. Stanowisko Kolegium zaprezentowane w rozpatrywanych obecnie rozstrzygnięciach, m.in. powołanie się na brak podania w piśmie z dnia [...] r. przyczyny wznowienia postępowania czy też uchybienie zasadom wyrażonym w art. 63 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego, uzasadniające niejako pozostawienie go bez rozpoznania, nie może być zaaprobowane. Dlatego też dalsze wyjaśnienia organu zmierzające do wykazania, że pismo będące przedmiotem rozpoznania w niniejszym postępowaniu – tzn. pismo z dnia [...] r., wyraźnie nazwane "wznowienie", nie może być uznane za złożone w terminie przewidzianym w art. 148 Kodeksu postępowania administracyjnego, należy uznać za niewystarczające i oderwane od całokształtu sprawy, zaś podjęte w sprawie rozstrzygnięcie w przytoczonych okolicznościach, z powołaniem się właśnie na upływ tego terminu, należy uznać za przedwczesne. Nie można bowiem pominąć, że nawiązuje ono do pisma z dnia [...] r., zatem musi być ono rozpatrzone niejako w całości.
Powyższe rozważania muszą doprowadzić do wniosku, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B.- B. wydało swoje rozstrzygnięcie z naruszeniem przepisów art.7, art. 8, art. 77 (1 Kodeksu postępowania administracyjnego, co skutkować musiało uwzględnieniem skargi.
Na marginesie niejako należy zauważyć, że w obecnym stanie prawnym obowiązuje ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, która z dniem 1 maja 2004 r. zastąpiła "starą" ustawę o pomocy społecznej z dnia 20 listopada 1990r. Nie przewiduje ona świadczenia, o przyznanie którego wnioskuje strona skarżąca. W myśl obecnie obowiązującej ustawy o pomocy społecznej (art. 37)- świadczenie w postaci zasiłku stałego to zupełnie inne świadczenie i przysługuje: po pierwsze pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, całkowicie niezdolnej do pracy z powodu wieku i niepełnosprawności, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, a po drugie: pełnoletniej osobie pozostającej w rodzinie, całkowicie niezdolnej do pracy z powodu wieku lub niepełnosprawności, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie.
Zatem obecnie obowiązujące przepisy ustawy o pomocy społecznej nie przewidują świadczenia dla rodzica z tytułu opieki nad dzieckiem [...]. Wypada jednakże zauważyć, ze kwestie przejściowe w zakresie obowiązywania "starej" i "nowej" ustawy o pomocy społecznej regulował art. 150 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej.
Wobec faktu skierowania do Trybunału Konstytucyjnego pytania prawnego o zgodność z art. 2, art. 30 oraz art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przepisu art. 150 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej w zakresie, w jakim wyłącza zastosowanie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem 1 maja 2004 r., w dniu [...] r. zapadł przed Trybunałem Konstytucyjnym wyrok w tej sprawie - sygn. [...]. Uznano w nim za niezgodny z art. 2 i art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przepis art. 150 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64 poz. 593 z późn. zm.) w zakresie, w jakim wyłącza zastosowanie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r, Nr 64 poz. 414 z późn. zm.) do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem 1 maja 2004r.
Według zaś art. 145 a § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją aktu normatywnego, na podstawie którego została wydana decyzja, może stanowić podstawę wznowienia postępowania.
Zatem przy ponownym rozpoznaniu sprawy należy uzupełnić postępowanie dowodowe w celu jednoznacznego ustalenia zamiaru strony, uwzględnić sytuację prawną zaistniałą wskutek zaprezentowanego powyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego i dopiero wówczas organ podejmie stosowne rozstrzygnięcie merytorycznie.
Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 (1 pkt. 1c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.