Uzasadnienie
W dniu 30 kwietnia 2014 r. Sąd Apelacyjny w K. wydał orzeczenie utrzymujące w mocy orzeczenie Sądu Okręgowego w G. z dnia [...] r. uznające, że J.S. pełniący funkcję publiczną Wójta Gminy K. złożył niezgodne z prawdą oświadczenie lustracyjne, w którym nie przyznał się do współpracy z organami bezpieczeństwa państwa. Oznacza to, że prawomocne stały się orzeczone przez Sąd Okręgowy w G. względem J.S: utrata prawa wybieralności w wyborach do Sejmu, Senatu i Parlamentu Europejskiego oraz w wyborach powszechnych organu i członka organu jednostki samorządu terytorialnego oraz organu jednostki pomocniczej jednostki samorządu terytorialnego, której obowiązek utworzenia wynika z ustawy, a także zakaz pełnienia funkcji publicznych, o których mowa w art. 4 pkt 2-57 ustawy o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów (t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1388)- na okres 3 lat.
Wobec powyższego, w związku z zaistnieniem przesłanki określonej w art. 26 ust. 1 pkt 3 ustawy o bezpośrednim wyborze wójta, burmistrza i prezydent miasta (Dz. U. z 2002 r. nr 113, poz. 984) Wojewoda [...] w oparciu o art. 98 a ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 594 z późn. zm.) dnia 9 lipca 2014 r. wezwał Radę Gminy K. do podjęcia w terminie 30 dni uchwały w sprawie wygaśnięcia mandatu Wójta Gminy K.- J. S. Rada Gminy K. ani z własnej inicjatywy ani pod wpływem wezwania z dnia 9 lipca 2014 r. nie podjęła stosownej uchwały, co spowodowało że Wojewoda [...] pismem z dnia 5 sierpnia 2014 r. poinformował Ministra Administracji i Cyfryzacji o zamiarze wydania zarządzenia zastępczego stwierdzającego wygaśniecie mandatu Wójta Gminy K. Zarządzeniem zastępczym z dnia [...] r. nr [...] Wojewoda [...] na mocy art. 98 a ust. 2 ustawy o samorządzie gminnym w zw. z art. 16 ust. 2a ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. Przepisy wprowadzające ustawę Kodeks wyborczy (Dz. U. nr 21, poz. 113 z późn. zm.) stwierdził wygaśnięcie mandatu Wójta Gminy K. J.S.
W motywach uzasadnienia Wojewoda w pierwszej kolejności powołał wyrok Sądu Apelacyjnego w K. z dnia [...] r. utrzymujący w mocy orzeczenie Sądu Okręgowego w G. z dnia [...] r. uznające, że J.S. pełniący funkcję publiczną Wójta Gminy K. złożył niezgodne z prawdą oświadczenie lustracyjne, w którym nie przyznał się do współpracy z organami bezpieczeństwa państwa.
Dalej zacytowano art. 26 ust. 1 pkt 3 ustawy o bezpośrednim wyborze wójta, burmistrza i prezydenta miasta, zgodnie z którym wygaśniecie mandatu wójta następuje wskutek utraty prawa wybieralności lub braku tego prawa w dniu wyborów. Jednocześnie na mocy art. 26 ust. 2 tej ustawy wygaśnięcie mandatu stwierdza rada gminy w drodze uchwały, najpóźniej po upływie miesiąca od dnia wystąpienia przesłanek wygaśnięcia mandatu. Przed podjęciem uchwały o wygaśnięciu mandatu należy umożliwić wójtowi złożenie wyjaśnień.
Na koniec Wojewoda wskazał, że zarządzenie zastępcze wydane zostało po bezskutecznym wezwaniu Rady Gminy K. do podjęcia uchwały w przedmiocie wygaśnięcia mandatu Wójta Gminy oraz po skutecznym zawiadomieniu Ministra Administracji i Cyfryzacji.
W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skardze J.S. wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego zarządzenia zastępczego oraz o obciążenie Wojewody kosztami postępowania.
Skarżący zarzucił Wojewodzie [...] rażące naruszenie prawa materialnego, a to art. 26 ust. 2 pkt 2 ustawy o bezpośrednim wyborze wójta, burmistrza i prezydenta miasta polegające na uniemożliwieniu wójtowi złożenia wyjaśnień przed wydaniem zarządzenia zastępczego oraz art. 98 a ust. 2 ustawy o samorządzie gminnym, który wymaga aby wojewoda przed wydaniem zarządzenia zastępczego powiadomił ministra właściwego do spraw administracji publicznej o zamiarze stwierdzenia wygaśnięcia mandatu wójta, polegające na zaniechaniu tego obowiązku.
Uzasadniając skargę J.S. podniósł, że skoro zarządzenie zastępcze jest wydawane "w miejsce" uchwały rady gminy, to mają do niego odpowiednio zastosowanie przepisy stanowiące podstawę działania rady. W ocenie skarżącego art. 26 ust. 2 pkt 2 ustawy o bezpośrednim wyborze wójta, burmistrza i prezydenta miasta stanowi uprawnienie osoby, której zarządzenie dotyczy i żaden przepis prawa, a w szczególności art. 98 a ustawy o samorządzie gminnym nie pozbawia tego uprawnienia, bowiem prawo do wysłuchania jest uprawnieniem wójta o charakterze materialnym, a nie procesowym.
Jednocześnie skarżący wskazał na uchybienie obowiązkowi określonemu w art. 98 a ust. 2 ustawy o samorządzie gminnym, polegające na nieopwiadomieniu ministra właściwego do spraw administracji i cyfryzacji o zamiarze stwierdzenia wygaśnięcia mandatu wójta przed wydaniem zarządzenia zastępczego.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] podtrzymując w całości swoje stanowisko zawarte w zaskarżonym zarządzeniu zastępczym wniósł o jej oddalenie.
Organ nadzoru podkreślił, że umożliwienie złożenia wójtowi wyjaśnień wymagane jest jedynie przed podjęciem uchwały o wygaśnięciu mandatu, zaś instytucja zarządzenia zastępczego nie przewiduje konieczności wysłuchania wyjaśnień osoby, której mandatu zarządzenie zastępcze dotyczy. Wojewoda dodał ponadto, ze w ustawie o bezpośrednim wyborze wójta, burmistrza, prezydenta miasta zapewniono wprawdzie wójtowi możliwość złożenia wyjaśnień przed podjęciem przez radę uchwały stwierdzającej wygaśnięcie mandatu, lecz jednocześnie ograniczono to uprawnienie jedynie do przypadków określonych w art. 26 ust. 1 pkt 1- 5, a więc takich które mogą wymagać przeprowadzenia pewnych ustaleń faktycznych. Ustaleń takich organ nadzoru nie musiał czynić albowiem utrata wybieralności J.S. związana jest z prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w K., więc nawet ewentualne wyjaśnienia nie mogły wpłynąć na konieczność wydania zarządzenia zastępczego, a także dlatego, że obowiązku takiego nie przewidują przepisy prawa.
Wojewoda oświadczył również, że Minister Administracji i Cyfryzacji został zawiadomiony o zamiarze stwierdzenia wygaśnięcia mandatu w wójta przed wydaniem zarządzenia zastępczego pismem z dnia [...] r., które do Ministerstwa wpłynęło w dniu 7 sierpnia 2014 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga nie jest zasadna, ponieważ zaskarżone zarządzenie zastępcze jest zgodne z prawem.
Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do tego, czy niewysłuchanie przez Wojewodę [...] wyjaśnień Wójta Gminy K. przed wydaniem zarządzenia zastępczego było zgodne z przepisami prawa.
Zaskarżone zarządzenie zastępcze dotyczy stwierdzenia wygaśnięcia mandatu Wójta Gminy K. Wybory Wójta Gminy przeprowadzone zostały zgodnie z obowiązującą ustawą z dnia 16 lipca 1998 r. Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw.
Z dniem 1 sierpnia 2011 r. wszedł w życie Kodeks wyborczy kompleksowo regulujący zasady i tryb zgłaszania kandydatów, przeprowadzania oraz warunki ważności wyborów: do Sejmu i Senatu Rzeczypospolitej Polskiej, Prezydenta RP; do Parlamentu Europejskiego w RP; do organów stanowiących jednostek samorządu terytorialnego; oraz wójtów, burmistrzów i prezydentów miast.
W kwestii wyborów samorządowych nowa regulacja zastąpiła poprzednio obowiązującą, wspomnianą ustawę - Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw, a także ustawę o bezpośrednim wyborze wójta, burmistrza i prezydenta miasta.
Zgodnie jednak z regulacją intertemporalną, zawartą w art. 16 ust. 2a ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Kodeks wyborczy, do kadencji organów stanowiących jednostek samorządu terytorialnego oraz kadencji wójta (burmistrza, prezydenta miasta), w czasie której Kodeks wyborczy wszedł w życie, stosuje się przepisy dotychczasowe. Regulacja intertemporalna w tym kształcie obowiązuje od dnia 27 grudnia 2012 r., a więc bez wątpliwości ma zastosowanie do niniejszej sprawy. Wyrok sądu powszechnego stwierdzający, że oświadczenie lustracyjne złożone przez J.S. jest niezgodne z prawdą, a także orzekający wobec lustrowanego utratę prawa wybieralności na okres 3 lat oraz zakazujący na okres 3 lat pełnienia funkcji publicznej, o której mowa w art. 4 pkt 2-57 ustawy lustracyjnej – stał się prawomocny od dnia 30 kwietnia 2013 r., a więc po wejściu w życie obowiązującego obecnie przepisu intertemporalnego, to jest art. 16 ust. 2a ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Kodeks wyborczy.
Należy zatem stwierdzić, że status prawny kadencji skarżącego regulowany jest przepisami dotychczasowymi, to jest przepisami zawartymi w Ordynacji wyborczej oraz w ustawie o bezpośrednim wyborze wójta, burmistrza i prezydenta miasta. Zakres przedmiotowy regulacji w obszarze istotnym w rozpoznawanej sprawie, wyrażający się sformułowaniem "do...kadencji wójta... stosuje się przepisy dotychczasowe" obejmuje zarówno przesłanki stwierdzenia wygaśnięcia mandatu wójta, jak i procedurę prowadząca do stwierdzenia wygaśnięcia mandatu.
Utrata prawa wybieralności, którego skutkiem jest wygaśnięcie mandatu wójta (art. 26 ust. 1 pkt 3 ustawy o bezpośrednim wyborze wójta, burmistrza i prezydenta miasta) powoduje powstanie obowiązku podjęcia przez radę gminy uchwały stwierdzającej wygaśnięcie mandatu. Rada obowiązana jest podjąć stosowną uchwałę najpóźniej po upływie miesiąca od dnia wystąpienia przesłanek wygaśnięcia mandatu (art. 26 ust. 2 ustawy o bezpośrednim wyborze wójta, burmistrza i prezydenta miasta).
Z uwagi na treść przepisów art. 26 ust. 1 pkt 3 oraz ust. 2 ustawy o bezpośrednim wyborze wójta, burmistrza i prezydenta miasta, mandat wójta nie wygasa wyłącznie wskutek utraty prawa wybieralności, to znaczy ex lege z chwilą utraty prawa wybieralności. Wygaśnięcie mandatu wójta, powodujące, że wójt przestaje być organem gminy następuje, jeżeli wystąpią łącznie przesłanka i zdarzenie wymienione w art. 26 ustawy o bezpośrednim wyborze wójta, burmistrza i prezydenta miasta, to jest utrata prawa wybieralności lub brak tego prawa w dniu wyborów (ust. 1 pkt 3) oraz stwierdzenie wygaśnięcia mandatu przez radę w drodze uchwały (ust. 2). Mimo użycia przez ustawodawcę w przepisie art. 26 ust. 2 ustawy sformułowania charakterystycznego dla aktów deklaratywnych ("stwierdza"), w tym konkretnym przypadku odnoszącym się do wygaśnięcia mandatu wójta, uchwała rady gminy ma charakter kształtujący. Przy tym jednak rada gminy nie ma swobodnego wyboru co do treści uchwały.
Zgodna z prawem jest jedynie uchwała stwierdzająca wygaśnięcie mandatu wójta, ponieważ przepis art. 26 ust. 2 ustawy o bezpośrednim wyborze wójta, burmistrza i prezydenta miasta nakłada na radę obowiązek podjęcia uchwały w stosownym terminie, jak również o określonej treści. Wykonaniem tego obowiązku nie jest podjęcie uchwały odmawiającej stwierdzenia wygaśnięcia mandatu lub nie podjęcie (tak jak w rozpoznawanej sprawie) na skutek przeprowadzonego głosowania, uchwały stwierdzającej wygaśnięcie mandatu. Takie zachowanie rady gminy i dodatkowo upływ wyznaczonego przez wojewodę trzydziestodniowego terminu do podjęcia uchwały stwierdzającej wygaśnięcie mandatu, przy jednoczesnym braku zmiany stanowiska rady gminy, powoduje, że wojewoda ma obowiązek wydania zarządzenia zastępczego, zgodnie z art. 98a ust. 2 ustawy o samorządzie gminnym (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 21 listopada 2013 r. sygn. akt III SA/Lu 527/13).
W rozpoznawanej sprawie zostały zachowane w pełni wymogi proceduralne dotyczące stwierdzenia wygaśnięcia mandatu wójta. Termin określony jako "najpóźniej po upływie miesiąca od wystąpienia przesłanek wygaśnięcia mandatu" (art. 26 ust. 2 ustawy o bezpośrednim wyborze wójta, burmistrza i prezydenta miasta) upłynął w dniu 30 maja 2014 r. Bezskuteczne okazało się też wezwanie Rady Gminy K. przez Wojewodę [...] (na podstawie art. 98a ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym) do wypełnienia w terminie 30 dni obowiązku wynikającego z art. 26 ust. 2 ustawy o bezpośrednim wyborze wójta, burmistrza i prezydenta miasta. Wojewoda [...] miał zatem obowiązek wydania zarządzenia zastępczego na podstawie art. 98a ust. 2 ustawy o samorządzie gminnym. Przed wydaniem zarządzenia zastępczego dopełniony został płynący z tego samego przepisu obowiązek powiadomienia ministra właściwego do spraw administracji publicznej o zamiarze wydania zarządzenia zastępczego.
Bezzasadny jest także podniesiony w skardze zarzut naruszenia wymogu umożliwienia wójtowi złożenia wyjaśnień, określonego w przepisie art. 26 ust. 2 ustawy o bezpośrednim wyborze wójta, burmistrza i prezydenta miasta. Zgodnie z powołanym przepisem, należy umożliwić wójtowi złożenie wyjaśnień przed podjęciem przez radę gminy uchwały o wygaśnięciu mandatu z przyczyn, o których mowa w ust. 1 pkt 1-5 art. 26 ustawy. A zatem, uprawnienie wójta do złożenia wyjaśnień stanowi integralną część postępowania prowadzonego przez radę gminy, przed wydaniem przez nią uchwały o wygaśnięciu mandatu. W sprawie niniejszej natomiast stwierdzenie wygaśnięcia mandatu wójta nastąpiło w formie zarządzenia zastępczego wojewody.
Przeto też w świetle całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego i wyżej naprowadzonych okoliczności, pomimo subiektywnych odczuć strony skarżącej, należy uznać podjęte w sprawie rozstrzygnięcie za prawidłowe.
Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 151 P.p.s.a.