Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z [...] r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania K. T. (strona, wnioskodawca, skarżący) od decyzji Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K., działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta K., z [...] r. nr [...] w sprawie odmowy umorzenia ustalonej opłaty z tytułu odpłatności za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej w wysokości [...] zł wynikającej z decyzji z [...] r. znak: [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Powyższa decyzja została wydana w oparciu o opisany poniżej stan faktyczny i prawny.
Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K., działający z upoważnienia Prezydenta Miasta K. decyzją Nr [...] z [...] r. odmówił K. T. umorzenia ustalonej opłaty z tytułu odpłatności za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej w wysokości [...] zł wynikającej z decyzji nr [...] z [...] r.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ I instancji zacytował przepisy prawa mające zastosowanie w sprawie i podał powody swojego rozstrzygnięcia.
Od decyzji tej strona w terminie ustawowym wniosła odwołanie, zaznaczając że nie jest w stanie ponosić opłaty za pobyt dziecka w pieczy w przypisanej mu wysokości. Podkreślił, że regularnie płaci alimenty na córkę.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach po zapoznaniu się z odwołaniem strony i po analizie akt sprawy stwierdziło, że na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w K. Wydział IV Rodzinny i Nieletnich z [...] r. sygn. akt [...] małoletnia V. T. została umieszczona w rodzinie zastępczej B. i M. T. W stosunku do matki małoletniej, S. H. organ I instancji wydał decyzję o całkowitym odstąpieniu od ustalenia opłaty za pobyt córki w pieczy. Pismem z [...] r. strona złożyła wniosek o umorzenie należności z tytułu opłaty za pobyt córki w rodzinie zastępczej. Organ I instancji ustalił, że wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a jego dochodem jest wynagrodzenie za pracę w wysokości 2511,68zł. Wnioskodawca oświadczył, że co miesiąc płaci alimenty na córkę w wysokości 400zł. Ponosi wydatki na czynsz 1000 zł, opłatę za energię elektryczną 110 zł, opłatę za wodę 43,29 zł, wydatki na leki 60 zł, spłata trzech kredytów 464,60 zł, opłata za Internet, TV 50zł, opłata za telefon 30 zł, wydatki na żywność i środki czystości 600zł, opłata za dojazdy do pracy 80 zł, opłata z pobyt dziecka w pieczy 112 zł. Łączne wydatki wynoszą 2529,89 zł.
Zgodnie z art. 193 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej z 9 czerwca 2011 r. (Dz.U.2017.697 t.j.) za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice ponoszą miesięczną opłatę w wysokości:
- 1) przyznanych świadczeń oraz dodatków, o których mowa w art. 80 ust. 1 i art. 81 ustawy, w przypadku umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej, rodzinie zastępczej zawodowej, rodzinie zastępczej niezawodowej lub rodzinnym domu dziecka;
- 2) średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym, w przypadku umieszczenia dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej typu socjalizacyjnego, interwencyjnego lub specjalistyczno- terapeutycznego, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym;
- 3) środków finansowych na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej typu rodzinnego oraz środków finansowych na bieżące funkcjonowanie tej placówki - w przypadku umieszczenia dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej typu rodzinnego.
Na podstawie art. 194 ust. 1 powołanej ustawy opłatę, o której mowa w art. 193 ust. 1, ustala, w drodze decyzji, starosta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka, placówce opiekuńczo- wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej albo interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym.
Zgodnie z ust. 2 powołanego przepisu rada powiatu określa, w drodze uchwały, szczegółowe warunki umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust.
1. Starosta na wniosek lub z urzędu, uwzględniając uchwałę, o której mowa w ust. 2, może umorzyć w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczyć termin płatności, rozłożyć na raty lub odstąpić od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1 (ust. 3 powołanego przepisu).
Zgodnie § 5 Uchwały nr XVI/260/l5 Rady Miasta Katowice z dnia 16 września 2015r. w sprawie określenia szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej (Dziennik Urzędowy Województwa Śląskiego z 25 września 2015r., poz. 4788) w przypadku powstania zaległości z tytułu nieuiszczania przez rodzica/rodziców opłaty ustalonej decyzją administracyjną w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem rodzica/rodziców lub interesem społecznym oraz po analizie i ocenie sytuacji rodzica/rodziców można umorzyć w całości lub części należność, łącznie z odsetkami:
- a) jeżeli dochód w rodzinie nie przekracza kryterium,
- b) jeżeli ściągnięcie należności zagraża ważnym interesom rodzica/rodziców, a w szczególności jego/ich egzystencji,
- c) jeżeli postępowanie egzekucyjne okazało się bezskuteczne lub zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności,
- d) jeżeli osoba, która był zobowiązana do opłaty zmarła.
- 2. Umorzenie należności pieniężnej, za którą odpowiada solidarnie więcej niż jedna osoba, nie zwalnia z długu pozostałych osób.
Po zapoznaniu się ze stanem faktycznym i prawnym sprawy Kolegium stwierdziło, że zaskarżona decyzja jako wydana w zgodzie z obowiązującymi przepisami prawa i mieszcząca się w granicach uznania administracyjnego zasługuje na jej utrzymanie w mocy. W szczególności Kolegium stwierdziło, że organ I instancji prawidłowo przeprowadził postępowanie i właściwie ocenił zebrany w sprawie materiał dowodowy.
Kolegium podkreśliło, że decyzja w sprawie ewentualnego odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej jest decyzją podejmowaną w ramach uznania administracyjnego. W ocenie składu orzekającego uznanie przez organ I instancji, że w stosunku do wnioskodawcy nie zastosuje ulgi w postaci umorzenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej nie przekracza granic uznania administracyjnego. Strona nie spełniła przesłanek określonych w § 5 Uchwały nr XVV260/15 Rady Miasta Katowice z 16 września 2015r. w sprawie określenia szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej.
Dochód strony po odjęciu alimentów płaconych na córkę przekracza kwotę 150% kryterium dochodowego określonego w ustawie o pomocy społecznej a wynoszącego 951 zł. Nie zachodzą również pozostałe przesłanki do umorzenia określone w § 5 uchwały.
Dochód strony przekracza ustawowe kryterium dochodowe, a nadto nie wystąpiły inne szczególne okoliczności, stawiające stronę w trudnej i niemożliwej do przezwyciężenia sytuacji życiowej, takie jak znaczne koszty związane z długotrwałym leczeniem, rehabilitacją itp. Strona jest osobą młodą, pracującą, nie posiadającą ustalonego stopnia niepełnosprawności. Natomiast w sprawach związanych z zastosowaniem jakichkolwiek ulg wobec osób zobowiązanych do ponoszenia opłat za pobyt ich dzieci w pieczy zastępczej należy wyważyć słuszny interes obywatela, jak i interes społeczny, zaś o istnieniu ważnego interesu strony nie decyduje jej subiektywne przekonanie, lecz obiektywne kryteria, zgodnie z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości. Niedomaganie się od strony zwrotu kwoty świadczeń wypłacanych rodzinie zastępczej naruszałoby w sposób rażący nie tylko interes fiskalny Państwa, ale i wartości wspólne dla całego społeczeństwa, takie jak sprawiedliwość społeczna i zaufanie obywateli do organów władzy.
Środki budżetowe dla wspierania rodziny i systemu pieczy zastępczej muszą zostać zabezpieczone w ilości pozwalającej na korzystanie z nich przez wszystkich uprawnionych, a ustawodawca przyjął zasadę, zgodnie z którą za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice ponoszą miesięczną opłatę. Strona musi mieć świadomość, że będąc rodzicem jest zobowiązana do ponoszenia odpłatności za pobyt swojego dziecka w pieczy zastępczej, jeżeli sama go nie wychowuje i nie utrzymuje.
Pismem z [...] r. skarżący złożył do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego skargę na powyższą decyzję. W uzasadnieniu podniósł, że płaci regularnie alimenty na rzecz córki, jego zarobki uzależnione są od systemu premii, żyje z miesiąca na miesiąc, po zapłaceniu rachunków pozostaje mu jedynie kwota na jedzenie, czasem na wspólne wyjście z córką. Matka dziecka nie ponosi żadnych kosztów jego utrzymania, nie odwiedza go. Egzekwowanie należności zagraża jego ważnym interesom, uniemożliwia zaspokojenie podstawowych potrzeb i godzi w egzystencję.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, a w uzasadnieniu w całości podtrzymało stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Na rozprawie w dniu 14 lutego 2018r. skarżący podtrzymując skargę podkreślił, że przygotowuje się do sprawowania osobistej opieki nad córką, jednakże ze względów materialnych obecnie jest to niemożliwe, a ściąganie należności przez komornika dodatkowo oddali ten moment, nie pozostawiając środków na utrzymanie samego skarżącego. Matka dziecka nie utrzymuje z córką żadnych kontaktów, gdzieś się ukrywa, nie łoży i nie łożyła na jej utrzymanie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności należy wskazać, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) oraz art. 3 i art. 145 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, (t.j. Dz.U. z.2017r. poz.1369, dalej: p.p.s.a.) sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej, pod względem zgodności z prawem. Dokonując takiej kontroli sąd bada, czy organy do ustalonego stanu faktycznego zastosowały właściwą normę prawa materialnego oraz czy nie uchybiły przepisom prawa regulującym zasady postępowania, a jeśli dopuściły się takich uchybień, to czy te uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o cytowane wyżej przepisy i w granicach sprawy, nie będąc jednak związany – stosowanie do art. 134 p.p.s.a. – zarzutami i wnioskami skargi, stwierdził, że zaskarżona decyzja odmawiająca umorzenia odpłatności za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej narusza przepisy postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia.
W niniejszej sprawie sporna jest kwestia spełnienia przez skarżącego kryterium zagrożenia ważnego interesu oraz zagrożenia jego egzystencji. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w sprawie stanowił art. 193 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. W tym miejscu należało odwołać się także do decyzji z [...] r. ustalającej wysokość odpłatności za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej w wysokości 10.464,18 zł. W drodze delegacji ustawowej z art. 194 ust. 2 ustawy Rada Miasta Katowice wydała uchwałę nr XVI/260/15 z 16 września 2015r. w sprawie określenia szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Zgodnie z § 5 uchwały w przypadku powstania zaległości z tytułu nieuiszczania przez rodzica/rodziców opłaty ustalonej decyzją administracyjną w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem rodzica/rodziców lub interesem społecznym oraz po analizie i ocenie sytuacji rodzica/rodziców można umorzyć w całości lub części należność, łącznie z odsetkami jeżeli ściągnięcie należności zagraża ważnym interesom rodzica/rodziców, a w szczególności jego/ich egzystencji.
W tym zakresie organ odwoławczy przywołał jedynie ustalenia organu pierwszej instancji odnośnie wysokości wynagrodzenia skarżącego i ponoszonych przez niego wydatków, które nieznacznie przekraczają dochody skarżącego. Organ powołując się na uznanie administracyjne stwierdził, że skarżący nie wypełnił przesłanek z § 5 uchwały. Odniósł się również do interesu fiskalnego, zasad sprawiedliwości społecznej i zaufania obywateli do organów władzy. Nie dokonał natomiast żadnej merytorycznej analizy wpływu ściągnięcia należności i zagrożenia w związku z tym ważnym interesom rodzica, a w szczególności jego egzystencji. Analizy takiej niewątpliwie wymagało zestawienie wydatków i dochodów skarżącego, które nie równoważyły się.
Wobec powyższego konieczna jest ponowna ocena sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego pod kątem spełnienia przesłanek z § 5 pkt b uchwały, istnienia przesłanek do umorzenia całości lub części należności.
Zauważyć w tym miejscu należy (wyrok NSA z 30.03.2007 r., sygn. akt II GSK 345/2006, LEX nr 321267), że prawidłowo skonstruowane uzasadnienie, zawierające wyczerpujące omówienie, co do oceny zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, wykładni zastosowanych przepisów i oceny przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa jest istotne z punktu widzenia stosowania zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm., dalej: kpa), realizowanej na mocy art. 107 § 3 powołanego aktu prawnego. Organ administracji, zgodnie z tą zasadą, jest bowiem obowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy. Celem jest doprowadzenie stron do przekonania o trafności wydanego rozstrzygnięcia i uniknięcie w ten sposób wykonania decyzji z zastosowaniem środków przymusu.
Nie ulega też wątpliwości, że "zwłaszcza w uzasadnieniu decyzji negatywnej dla zobowiązanego, powinno znaleźć się szczegółowe omówienie kwestii istnienia bądź nieistnienia w konkretnej sprawie okoliczności uzasadniających zastosowanie instytucji umorzenia" (wyrok NSA z 25.06.2003 r., sygn. akt III SA 3118/2001, LEX nr 116545).
Podkreślenia jednocześnie wymaga, że decyzje dotyczące umorzenia należności wydawane są w oparciu o tzw. uznanie administracyjne, w ramach którego ustawodawca pozostawił organowi wybór pomiędzy równoważnymi rozstrzygnięciami. (wyrok WSA w Krakowie z 27.11.2009 r., sygn. akt I SA/Kr 1079/09, LEX nr 586630). Wskazana specyfika rozstrzygania spraw związanych z umorzeniem zaległości determinuje także zakres sądowej kontroli decyzji uznaniowych. W przypadku, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji obejmuje przede wszystkim samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, w ramach którego organ musi wnikliwie zbadać i precyzyjnie ustalić czy zaistniały przesłanki warunkujące umorzenie zaległości.
Zaakcentować należy, że uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia wyraża się w tym, że dopiero w przypadku stwierdzenia zaistnienia przesłanek umorzenia organ zyskuje swobodę wyboru, czy ulgi udzielić, czy też nie. Rozstrzygnięcie to nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 k.p.a., wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.) oraz jego oceny (art. 80 k.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 k.p.a.
Nie przesądzając zatem sprawy, Sąd stwierdził konieczność ponownej, wnikliwej oceny sytuacji materialnej i osobistej skarżącego, zarówno pod kątem przesłanek zagrożenia ważnym interesom rodzica, a w szczególności zagrożeniu jego egzystencji. Poczynione przez organ wyliczenie wartości dochodów i zobowiązań nie spełnia tego kryterium.
W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a.