Uzasadnienie
Prezydent Miasta D decyzją z dnia [...] r. nr[...], wydaną na podstawie art. 17 ust. 1, 1b, 5 pkt 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych z dnia 28 listopada 2003 r. (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm. – zwanej dalej "ustawą"), odmówił I. K. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością opieki nad jej mężem, Z.K.. Odmowę przyznania świadczenia uzasadniono faktem, że nie został spełniony warunek określony w art. 17 ust. 1b ustawy, gdyż nie da się ustalić kiedy powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki.
Na skutek wniesionego przez I.K. odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] r. nr [...] utrzymało decyzję organu pierwszej instancji w mocy.
Organ zauważył, że wobec złożenia wniosku w dniu 27 czerwca 2013r. w sprawie należało stosować przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w jej brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2013 r.
Stosownie do brzmienia jej art. 17 ust. 1b świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:
- 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub
- 2) w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.
Kolegium stwierdziło, że I. K. nie może zostać przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Jak wynika z akt sprawy osoba, nad którą sprawowana jest opieka nie legitymuje się orzeczeniem, z którego wynikałoby, że jej niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.
I. K. wniosła od powyższej decyzji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach domagając się jej uchylenia i przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez dokonanie nieprawidłowej wykładni przepisów ustawy oraz konstytucyjnych zasad i nakazów – art. 32 ust. 1 i 2, art. 18, art. 67 ust. 2, 69, jak też 71 ust. 1 Konstytucji. W dalszej części skargi opisała swoją trudną sytuację osobistą oraz powołała się na orzecznictwo sądów administracyjnych dotyczących braku podstaw do pozbawienia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na pozostawanie w związku małżeńskim.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. w odpowiedzi na skargę postulowało jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z mocy art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) - dalej p.p.s.a. kontroli legalności działania organu dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. wynika natomiast, że uchylenie zaskarżonej decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Sądowa kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że zapadła ona z należytym uwzględnieniem prawa materialnego i procesowego.
Zdaniem Sądu zasadnie przyjęto, że materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji stanowi norma prawna zawarta w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. nr 139, poz. 992 ze zm.; obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz.1456, dalej jako: u.ś.r.). Powołany przepis został wprowadzony na mocy ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548) i obowiązuje od dnia 1 stycznia 2013 r. Przepisy ustawy nowelizującej wprowadziły obok dotychczasowych warunków wymaganych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uregulowanego w art. 17 u.ś.r. nową przesłankę wymagającą, by niepełnosprawność osoby, nad którą opieka ma być sprawowana powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, nie później jednak niż do ukończenia 25 roku życia.
Jak wynika z akt spraw (oświadczenie I.K. z dnia 27 czerwca 2013r.) mąż skarżącej przebywa na rencie dopiero od 1995r., a więc od czterdziestego roku życia. Znaczny stopień niepełnosprawności ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki datuje się natomiast od 1 września 2012r. Ten istotny fakt nie pozwala zaliczyć go do osób, o których mowa w treści art. 17 ust. 1b u.ś.r. W stanie faktycznym i prawnym rozpoznawanej sprawy organy orzekające nie mogły więc zadośćuczynić żądaniu strony skarżącej, gdyż zobowiązane były działać przede wszystkim na podstawie obowiązujących w dacie orzekania przepisów prawa, o czym stanowi art. 7 Konstytucji RP i art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r. poz. 267). W przypadku wprowadzenia przez ustawodawcę warunku opisanego w treści art. 17 ust. 1b u.ś.r. pozytywne załatwienie wniosku skarżącej złożonego w czasie obowiązywania wskazanego przepisu nie było możliwe bez jego spełnienia.
Wbrew twierdzeniom skargi bezpośrednią przyczyną odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego nie było zatem pozostawanie jej i wymagającego opieki Z. K. w związku małżeńskim lecz powstanie niepełnosprawności u Z. K. później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, nie później jednak niż do ukończenia 25 roku życia.
Zauważyć należy natomiast, że ustawodawca nie pozbawił ochrony finansowej opiekunów osób, które stały się niepełnosprawne w późniejszym okresie życia, a zatem nie naruszył konstytucyjnych nakazów i zakazów, o których mowa w skardze.
Ustawa nowelizująca, ograniczając uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie w stosunku do osób sprawujących pieczę nad tymi niepełnosprawnymi, którzy nie byli zdolni do pracy zarobkowej czy to od urodzenia, czy też od dzieciństwa, wprowadziła nową instytucję w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego. Świadczenie to – w brzmieniu przepisów prawa na dzień wydania zaskarżonej decyzji - przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 i 1529) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (art. 16a ust. 1 u.ś.r.). W tym przypadku ustawodawca nie zawęził katalogu podmiotów wymagających opieki poprzez wprowadzenie granicy czasowej powstania niepełnosprawności.
Nadto zauważyć trzeba, że w dniu 15 maja 2014 r. weszła w życie ustawa z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2014 r., poz. 567), która określiła warunki nabywania oraz zasady ustalania i wypłacania zasiłków dla opiekunów osobom, które utraciły prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z dniem 1 lipca 2013 r. w związku z wygaśnięciem z mocy prawa decyzji przyznającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 2 ust. 2 tej ustawy zasiłek dla opiekuna przysługuje od dnia 1 lipca 2013 r. do dnia poprzedzającego dzień wejścia w życie ustawy, w których osoba spełniała warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. oraz od dnia wejścia w życie ustawy, jeżeli osoba spełnia warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r.
Jeśli skarżąca posiadała dotychczas prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem, powinna ubiegać się o zasiłek dla opiekunów, co wymaga jednak złożenia wniosku nie później niż w terminie 4 miesięcy od dnia wejścia w życie tej ustawy (art. 5 ust. 1 ww. ustawy).
Mając na uwadze powyższe rozważania Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r. poz. 270 ze. zm.) oddalił wniesioną skargę.