Uzasadnienie
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...], nr [...] odmówił przyznania B.W. uprawnienia do świadczenia przewidzianego w ustawie z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. nr 87, poz. 395 z późn. zm., zwanej dalej w skrócie: "ustawa"). W uzasadnieniu tej decyzji stwierdzono, że strona nie spełnia warunku deportacji do pracy przymusowej poza terytorium II RP.
W dniu [...] B.W. złożył kolejny wniosek o przyznanie mu wskazanego wyżej świadczenia.
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...], nr [...], wydaną w trybie art. 154 Kodeksu postępowania administracyjnego, odmówił uchylenia decyzji własnej z dnia [...]. Uzasadniając rozstrzygnięcie przytoczył treść art. 154 § 1 K.p.a. i podniósł, że wnioskodawca nie wykazał, aby za uchyleniem decyzji przemawiał interes społeczny lub jego słuszny interes.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy B.W. przedstawił swoje losy w okresie okupacji. Wskazał, że przez [...] wykonywał pracę przymusową w warunkach przesiedlenia ze stałego miejsca zamieszkania do N., wcielonego do III Rzeszy. Po zakończeniu tej pracy na podstawie imiennej listy, uprawniającej do przejścia przez granicę w miejscowości C., mógł dopiero powrócić do rodziców.
Po ponownym rozpoznaniu sprawy organ administracji utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...]. Stwierdził, że okresowe przebywanie strony poza miejscem zamieszkania nie stanowiło deportacji, gdyż główna siedziba firmy mieściła się w obrębie miejsca zamieszkania. Natomiast ustawa zawęża krąg uprawnionych, do tych osób, wobec których okupant stosował represje pracy przymusowej w zaostrzonej formie (deportacja) w stosunku do obowiązującego powszechnie obowiązku pracy.
W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego B.W. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, uznając ją za krzywdzącą i naruszającą prawo. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 14 kwietnia 2011 r., sygn. akt IV SA/Gl 630/10 uchylił zaskarżoną decyzję. W ocenie Sądu sprawa nie została należycie wyjaśniona co skutkował naruszeniem art. 7 i 77 § 1 K.p.a., a lakoniczne ustalenia organu nie odpowiadają wymogom art. 80 i 107 § 3 K.p.a. Wywiódł, że organ nie odniósł się do podnoszonych przez B.W. okoliczności związanych z jego pobytem w N., który według jego twierdzeń miał trwać około [...] i charakteryzował się takimi cechami, do których można odnieść przedstawione przez Trybunał Konstytucyjny warunki wykonywania pracy przymusowej, upoważniające do zakwalifikowania ich jako deportację (wywiezienie) w rozumieniu art. 2 pkt 2 ustawy.
Po ponownym rozpoznaniu sprawy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...], nr [...] utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...], nr [...]. Organ ocenił, że sytuacja B.W. w czasie okupacji, choć niewątpliwie była trudna, to była lepsza w porównaniu do osób, które wywiezione zostały kilkaset czy kilka tysięcy kilometrów od domu i oderwane zostały od znanego im otoczenia. Mając na uwadze wyżej omówione okoliczności organ uznał, że nie każda praca przymusowa w okresie okupacji uprawnia do świadczenia pieniężnego, o którym mowa w ustawie wobec czego zasadnym było utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach B.W. wyraził swoje niezadowolenie z podjętego w jego sprawie rozstrzygnięcia, bowiem w okresie okupacji bez wątpienia został deportowany i pozbawiono go możliwości utrzymywania kontaktu z bliskimi, a także zmuszono do wykonywania pracy na rzecz okupanta.
Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 26 października 2012 r., o sygn. akt IV SA/Gl 1608/11, uchylił decyzję z dnia [...]. W ocenie Sądu organ ponownie rozpatrując sprawę nie zastosował się w pełni do wskazań oraz oceny prawnej wyrażonej w uzasadnieniu przywołanego wcześniej wyroku z dnia 14 kwietnia 2011 r. Organ odniósł się jedynie do odległości, jaka dzieliła miejsce wykonywania przez B.W. pracy przymusowej a jego rodzinnym domem, nie analizował natomiast innych faktów i dowodów zebranych w sprawie. Tymczasem przepis art. 2 pkt 2 ustawy nie zawiera żadnych wskazań co do odległości deportacji (wywiezienia), a Trybunał Konstytucyjny określił, że z deportacją mamy do czynienia w przypadku przymusowej zmiany miejsca dotychczasowego pobytu i wyrwaniem z dotychczasowego środowiska. Te okoliczności powinny być zatem przedmiotem zainteresowania i ponownych ustaleń organu. Innymi słowy, nie można wykluczyć sytuacji, w której strona była deportowana, mimo iż znajdowała się w niedalekiej odległości od dotychczasowego miejsca zamieszkania.
Zdaniem Sądu, organ miał obowiązek ustalić wszystkie wyżej omówione okoliczności faktyczne, a dodatkowo w razie uznania, że podane przez B.W. okoliczności nie zasługują na wiarę, winien wskazać, z jakich przyczyn odmówił im wiarygodności.
W wyniku ponownego rozpoznania sprawy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie decyzją z dnia [...] nr [...], uchylił decyzję własną z dnia [...] nr [...] oraz w oparciu o art. 2 pkt 2 lit. a), art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy, przyznał B.W. uprawnienie do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej w okresie od [...] do [...], tj. w wymiarze [...]. Uznał, że represją jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. Stąd też interes społeczny i interes prawny B.W. przemawia za tym, że jego praca w N. od [...] do [...] stanowiła deportację.
B.W. złożył od powyższej decyzji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, domagając się poszerzenia czasookresu wypłaty świadczeń pieniężnych o dalsze [...]. Argumentował, że ma [...] lat i jego stan zdrowia z każdym dniem się pogarsza. Jedyną rekompensatę i zadośćuczynienie za doznane krzywdy mogłaby stanowić wyższa kwota świadczeń. Wniósł o potraktowanie jego sprawy w aspekcie słusznego interesu strony i interesu społecznego, bowiem z akt sprawy wynika, że jego deportacja i pozbawienie faktycznych więzów rodzinnych są wystarczające do przyznania świadczeń w wyższym wymiarze.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Podkreślił, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że skarżący w niezaliczonym do wymiaru świadczenia okresie pracy zamieszkiwał w domu rodzinnym. Świadczy o tym treść wniosku z dnia [...], w którym zaznaczono, że nawet podczas pracy wykonywanej około [...] kilometrów od domu rodzinnego B.W. dojeżdżał tam pociągiem. Ponadto, sam w protokole przesłuchania z dnia [...] wyjaśnił, że przez cały okres okupacji, poza dziesięcioma miesiącami pracy w N., mieszkał z rodzicami.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153 r., poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, jednocześnie Sąd nie może dokonywać tej kontroli w oparciu o zasady słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzję administracyjna należy uznać za prawidłową, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i procesowego. Zgodnie z art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.- zwanej dalej w skrócie jako "P.p.s.a.") uchylenie decyzji administracyjnej, lub stwierdzenie jej nieważności, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy. Jednocześnie sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 §1 P.p.s.a.).
Przedmiotem skargi jest decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia [...], wydana na podstawie art. 154 § 1 K.p.a. (co wynika wprost z jej uzasadnienia, a zostało pominięte w podstawie prawnej rozstrzygnięcia), zgodnie z którym decyzja ostateczna, na której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony.
Organ mając na uwadze wydane wcześniej i przywołane powyżej wyroki tut. Sądu uznał, że w sprawie występują dostateczne podstawy do zastosowania trybu określonego w art. 154 K.p.a., przez co uwzględnił wniosek B.W. i przyznał mu uprawnienie do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej w N. w okresie od [...] do [...]. W ocenie organu za przyznaniem tego świadczenia przemawiał interes społecznym, jak również słuszny interes strony.
Ustalenia dokonane przez organ należy uznać za prawidłowe, jednakże Sąd działając z urzędu dopatrzył się w zaskarżonej decyzji wady, która stanowi rażące naruszenie prawa i musi skutkować stwierdzeniem jej nieważności (art. 156 § 1 pkt 2 in fine K.p.a.). Należy mieć bowiem na uwadze, że stosownie do art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. sąd stwierdza nieważność decyzji, jeśli zachodzą przyczyny określone w art. 156 K.p.a., a taka właśnie sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie, pomimo merytorycznej prawidłowości rozstrzygnięcia.
Po ostatnim wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 26 października 2012 r. o sygn. akt IV SA/Gl 1608/11 sprawa wróciła do ponownego rozpoznania przez organ, czyli do etapu wniosku skarżącego o ponowne rozpoznanie sprawy w związku z decyzją z dnia [...] (o odmowie uchylenia decyzji z dnia [...] odmawiającej przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego). Zatem zaskarżoną decyzją, słusznie uchylono decyzję z dnia [...], jednakże umknęło organowi, że działając w trybie art. 154 § 1 i 2 K.p.a. winien obligatoryjnie uchylić również decyzję z dnia [...], nr [...], o odmowie przyznania świadczenia pieniężnego, której to de facto dotyczyło postępowanie administracyjne wszczęte wnioskiem skarżącego. Brak jej uchylenia spowodował, że w obrocie prawnym pozostały dwie sprzeczne ze sobą decyzje wydane w stosunku do skarżącego, a dotyczące tego samego świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej.
Zaskarżona decyzja to świadczenie przyznaje, pomimo że nadal obowiązuje niewzruszona decyzja z dnia [...] o odmowie przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego. Takie działanie nie zasługuje na aprobatę, bowiem narusza art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a.
Sąd stwierdzając nieważność decyzji nie dokonał jej bezpośredniej kontroli merytorycznej, jednakże na marginesie wypada zauważyć, że w jego ocenie jest ona prawidłowa i stanowi konsekwencję wcześniej wydanych w sprawie wyroków sądu administracyjnego. Organ pomimo trudności w ustaleniu stanu faktycznego sprawy przyznał świadczenie zgodnie z wnioskiem B.W. z dnia [...], czyli uznał wykonywanie przez niego pracy przymusowej w N. w okresie od [...] do [...]. W skardze domaga się on jednakże rozszerzenia przyznanego mu świadczenia na dalsze [...], co zdaniem Sądu nie znajduje oparcia w aktach sprawy i nie może zasługiwać na uwzględnienie.
W tym miejscu, przyjdzie wyjaśnić skarżącemu, że pomimo zrozumienia dla wyrządzonych krzywd i ciężkich przeżyć okresu wojennego, Sąd i organy administracji działają na podstawie przepisów prawa i są związane treścią bezwzględnie obowiązujących przepisów. Stąd też nie mogą uwzględniać powyższych okoliczności i pokrzywdzenia B.W., przedstawionych w treści skargi. Skarżący może bowiem otrzymać rekompensatę pieniężną za pracę przymusową w rozumieniu ustawy, po spełnieniu określonych w niej przesłanek. Natomiast te spełnia wyłącznie praca w N. w okresie od [...] do [...].
Należy zaakcentować, że w protokole przesłuchania z dnia [...] B.W. oświadczył, że przez cały okres okupacji, poza dziesięcioma miesiącami pracy w N. mieszkał z rodzicami w domu rodzinnym. Trudno zatem uznać, że w tym okresie nastąpiło przymusowe opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu i "wyrwanie" z dotychczasowego środowiska, co uzasadniałoby przyznanie wnioskowanego świadczenia.
W tym zakresie organ rozpoznając sprawę ponownie związany będzie wskazaniami zawartymi w uzasadnieniu wyroku tut. Sądu z dnia 14 kwietnia 2011 r. o sygn. akt IV SA/Gl 630/10, które Sąd w całości podziela (por. str. 5 uzasadnienia tego wyroku) oraz naprawi dostrzeżone i opisane powyżej uchybienie dotyczące decyzji z dnia [...].
Zauważyć trzeba, że stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji nie powinno spowodować dla B.W. negatywnych konsekwencji, gdyż organ wyda nową, pozbawioną wad prawnych decyzję, która przyzna mu świadczenie pieniężne za okres od [...] do [...] (za [...]). Nie będzie tym samym podstaw do zwrotu już faktycznie wypłaconego skarżącemu za ten okres świadczenia.
Mając na uwadze powyższe rozważania, Sąd, działając na podstawie art. 133 § 1, art. 134 § 2, art. 145 § 1 pkt 2 i art. 200 P.p.s.a. w związku z art.156 § 1 pkt 3 K.p.a., orzekł jak w sentencji.