Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezydent Miasta D. po rozpoznaniu wniosku P. S.odmówił wnioskodawcy umorzenia należności w kwocie 6.000,00 zł z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego otrzymanych przez osobę uprawnioną – T. S. wypłaconych w okresie od 1 października 2010 r. do 30 września 2011 r. wraz z ustawowymi odsetkami.
W uzasadnieniu wskazano, że wnioskodawca utrzymuje się z dochodów konkubiny, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe jak też z jej niepełnosprawnym dzieckiem oraz jej matką. Wnioskodawca jest osobą niepełnosprawną, bezrobotną bez prawa do zasiłku, zarejestrowaną w powiatowym urzędzie pracy jednak ani on ani jego partnerka nie korzystali z pomocy finansowej Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej za wyjątkiem jednorazowego zasiłku celowego w wysokości 150 zł. Status osoby niepełnosprawnej daje stronie możliwość pozyskania informacji o aktualnych ofertach pracy w zakładach pracy chronionej, zgodnie ze wskazaniami ujętymi w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] r., które wydane zostało na okres do 31 października 2016 r. Organ stwierdził, że w aktach sprawy brak jest informacji o poczynionych przez wnioskodawcę staraniach zmierzających do pozyskania zatrudnienia odpowiadającego jego stopniu niepełnosprawności.
Starania te strona podjęła dopiero po otrzymaniu pisma, w którym organ wezwał wnioskodawcę do przesłania dokumentacji niezbędnej do rozpatrzenia jego prośby. Po analizie wpłat wykazanych w zaświadczeniu uzyskanym od Komornika Sądowego w D. organ stwierdził, że nie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ponieważ postępowanie egzekucyjne nie było skuteczne. Ostatnia wpłata na poczet zadłużenia została wyegzekwowana przez organ egzekucyjny w dniu 15 kwietnia 2008 r., natomiast z orzeczenia o niepełnosprawności wynika, że stopień niepełnosprawności datuje się od 2 września 2014 r. Oznacza to, że w okresie od kwietnia 2008 r. do września 2014 r. wnioskodawca nie dokonał żadnych starań aby uregulować zadłużenie powstałe z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W nawiązaniu do powyższego organ odmówił umorzenia wnioskodawcy należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego podkreślając przy tym, że na rodzicach spoczywa bezwzględnie obowiązek łożenia na utrzymanie dzieci.
W odwołaniu z dnia 6 lipca 2016 r. wnioskodawca wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i umorzenie w całości zadłużenia, zarzucając organowi błędne ustalenia faktyczne oraz niedokonanie prawidłowej oceny w zakresie możliwości spłaty przez niego zobowiązania. Zdaniem odwołującego Powiatowy Urząd Pracy w R. nie posiada żadnej oferty zatrudnienia w jakimkolwiek zakładzie pracy chronionej znajdującym się w okolicy ze względu na jego stan zdrowia, czego nie uwzględnił Prezydent Miasta D. Organ nie powołał w niniejszej sprawie biegłego lekarza, zgodnie z przepisami K.p.a. czego domagał się odwołujący. Podniósł, że w jego przypadku zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające umorzenie należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego takie jak ubóstwo, brak stałych dochodów, niepełnosprawność, która ogranicza mu do minimum zdolność poruszania się. Zakwestionował postępowanie organu, który nie opierał się na dokumentach sądowych, lekarskich oraz urzędowych.
Według wnioskodawcy prowadzone postępowanie zmusza go do ponoszenia wydatków na kserokopie dokumentów oraz do niezmieniania adresu pobytu, podczas gdy mógłby skorzystać z pomocy fundacji dla osób niepełnosprawnych. Wyegzekwowanie zaległości spowoduje natomiast jego dalszą degradację społeczną oraz wykluczy leczenie i rehabilitację. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z dnia [...]r., nr [...] utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji. Odnosząc się do sytuacji życiowej strony wskazało – ponad to co wynika z ustaleń zawartych w decyzji organu pierwszej instancji – że strona została zakwalifikowana do operacji kręgosłupa oraz protezowania bioder. Kolegium podało, że z opinii lekarskiej z dnia 24 października 2014 r. wynika, że wnioskodawca nie jest zdolny do pracy. Może jedynie wykonywać prace bardzo lekkie, w pozycji siedzącej, bez konieczności przemieszczania się, w okresie kilku godzin dziennie.
Organ podkreślił, że strona porusza się o kulach oraz, że ma problemy ze stawami biodrowymi, a zgodnie z jej pismami, we wrześniu 2016 r. będzie się starała o zmianę orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na znaczny, ponieważ stan zdrowia się pogorszył i doszły nowe schorzenia. Organ odwoławczy podkreślił, że ustawodawca w art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy uprawnionym do alimentów, pozostawił organom do uznania administracyjnego rozstrzygnięcie, czy umorzyć dłużnikowi alimentacyjnemu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w całości lub w części, odroczyć termin zapłaty lub rozłożyć je na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Po analizie i ocenie materiału dowodowego przychylił się do stanowiska wyrażonego przez organ pierwszej instancji i utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Postępowanie dowodowe, w ocenie Kolegium, zostało przeprowadzone w należyty sposób, a odmowę umorzenia należności uzasadnia fakt, że w przyszłości sytuacja dłużnika ulegnie poprawie i strona będzie miała możliwość spłacenia zadłużenia.
W szczególności z faktu posiadania przez stronę umiarkowanego stopnia niepełnosprawności do 31 października 2016 r. z możliwością pracy lekkiej w warunkach pracy chronionej organ wywiódł, że podjęcie takiego zatrudnienia pozwoliłoby na rozpoczęcie spłaty zadłużenia. Organ wskazał, że z akt sprawy wynika, że skarżący oczekuje na operację "protezowania bioder", która może odbyć się najwcześniej 3 stycznia 2022 r. Mając na uwadze powyższe stwierdził, że skarżący może złożyć wniosek o odroczenie spłaty zadłużenia przynajmniej do czasu operacji i związanej z nią rekonwalescencji. Jeżeli jednak stan zdrowia wnioskodawcy nie poprawi się i w związku z tym nie będzie miał możliwości spłacenia należności, to będzie miał prawo ponownie zwrócić się z wnioskiem o umorzenie zadłużenia.
Kolegium zwróciło uwagę, że organ pierwszej instancji nieprawidłowo odniósł się w uzasadnieniu decyzji do art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, gdyż nie jest on organem właściwym dłużnika. Pomimo tego, Kolegium oceniło, że powyższe nie ma wpływu na prawidłowość zaskarżonej decyzji. Organ wskazał, że strona może zwrócić się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy.
W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie zadłużenia alimentacyjnego w całości. W uzasadnieniu skargi powtórzy zasadniczo argumenty i zarzutu przedstawione w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Dodatkowo podniósł, że odbywa regularne wizyty u doradcy zawodowego od 3 marca 2015 r. w Powiatowym Urzędzie Pracy w R., czyli wcześniej niż wskazuje na to w swej decyzji organ odwoławczy i bezskutecznie stara się o pracę od 2009 r. Opisał jakie podjął działania w tym zakresie, jednak ze względu na fakt poruszania się o kulach, jest to znacznie utrudnione.
Ponadto, skarżący wyraził pogląd, że żaden pracodawca nie zatrudni go w obawie przed tym, że uda się on na zwolnienie lekarskie. Wyjaśnił, że ze względu na brak możliwości zameldowania się, nie mógł zarejestrować się w urzędzie pracy, zatem czynienie mu przez organy zarzutu, że wcześniej nie starał się o pracę jest błędne. Podkreślił, że jest mu ciężko się poruszać ze względu na ból, który odczuwa nawet w pozycji siedzącej, a jego stan zdrowia stale się pogarsza. Wskazał, że Sąd Rejonowy w D.zwolnił go od obowiązku alimentacyjnego z dniem 1 sierpnia 2014 r.
Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny Gliwicach wyrokiem z dnia 8 marca 2017 r. sygn. akt IV SA/Gl 840/16 uchylił zaskarżoną decyzję Kolegium oraz poprzedzająca ją decyzję Prezydenta Miasta D.. W uzasadnieniu wyroku wskazano, że zobowiązania alimentacyjne rodziców względem dzieci, które wynikają z art. 133 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego mają charakter obligatoryjny i zwolnić się z nich można tylko w szczególnie wyjątkowych sytuacjach. Nadto zasadą jest egzekwowanie długów, natomiast ich umorzenie winno być traktowane jako wyjątek. Dlatego nie ulega wątpliwości, że umorzenie należności alimentacyjnych jest instytucją wyjątkową, a jej zastosowanie wymaga istnienia szczególnych okoliczności po stronie dłużnika alimentacyjnego, które powinny podlegać ocenie w toku indywidualnego postępowania administracyjnego. Decyzja w tym przedmiocie ma charakter uznaniowy. Powyższe oznacza, że organ ma możliwość, ale nie ma obowiązku umorzenia należności nawet w razie stwierdzenia, że zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności wyspecyfikowane przez ustawodawcę jako przesłanki umorzenia.
Sąd przypomniał, że organ pierwszej instancji prowadził postępowanie administracyjne zainicjowane wnioskiem skarżącego, z którego treści jednoznacznie wynikało, że domaga się umorzenia ze względu na sytuację zdrowotną, dochodową i rodzinną. Natomiast w decyzji z dnia [...]r. organ w podstawie prawnej powołał art. 30 ust. 1 i 2 ustawy. Tymczasem w przypadku określonym w art. 30 ust. 1 ustawy przesłanki umorzenia są związane ze stanem egzekucji, a w przypadku określonym w ust. 2 – z sytuacją dochodową i rodzinną dłużnika alimentacyjnego. Sąd zauważył brak ustaleń prowadzących do rozstrzygnięcia na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy. Kolegium zaaprobowało to rozstrzygnięcie, poddając ponownej analizie materiał dowodowy uzupełniony przez ustalenia postępowania odwoławczego, w kontekście regulacji zawartej w art. 30 ust. 2 ustawy, jednocześnie zauważając nieprawidłowość procedowania organu I instancji na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy z naruszeniem właściwości organu jako nieistotna dla sprawy.
Kontrolujący decyzję Sąd uznał, że takie działanie Kolegium jest błędne, gdyż władcze wypowiedzenie się przez organ w zakresie będącym poza jego właściwością obarczone jest wadą kwalifikowaną więc nie może być ocenione jako wadliwość nieistotna. Kolegium aprobując rozstrzygnięcie, które tak negatywnie oceniło i jednocześnie dystansując się od najistotniejszego elementu tego rozstrzygnięcia naruszyło art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz zasadę dwuinstancyjności postępowania, o której mowa w art. 15 k.p.a. Sąd przypomniał rolę organu odwoławczego, który jest obowiązany ponownie merytorycznie rozstrzygnąć sprawę i to sprawę tożsamą ze sprawą, którą załatwiał organ pierwszej instancji. Jeżeli organ pierwszej instancji stanowczo wypowiedział się w przedmiocie braku podstaw do umorzenia w trybie art. 30 ust. 1 ustawy i nie znalazł podstaw do umorzenia w trybie art. 30 ust. 2 ustawy (chociaż w tym zakresie rozstrzygnięcia nie uzasadnił), to utrzymanie w mocy decyzji pierwszoinstancyjnej oznacza, iż organ odwoławczy prowadząc postępowanie w tym samym zakresie uzyskał taki sam wynik procesu stosowania prawa.
Z treści uzasadnienia decyzji Kolegium wynika jednak coś innego. Kolegium orzekało wyłącznie w oparciu o art. 30 ust. 2, usiłując w tym zakresie sanować niedostatki orzeczenia organu pierwszej instancji. Art. 30 ust. 1 nie stanowił podstawy rozstrzygnięcia Kolegium; nadto organ odwoławczy ocenił, że do wydania rozstrzygnięcia w oparciu o ostatni z przywołanych przepisów nie był uprawniony również organ pierwszej instancji – gdyż był organem niewłaściwym. Zatem zaaprobowano pozostawienie w obrocie prawnym rozstrzygnięcia, które w części uznano za dotknięte wadą kwalifikowaną.
Jednocześnie oceniono, że rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji jest identyczne z rozstrzygnięciem zawartym w decyzji ostatecznej Kolegium (bo utrzymano je w mocy) – przy faktycznym jednoznacznym zawężeniu własnego orzekania do załatwienia sprawy na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy. Sąd stwierdził, że sprawa administracyjna, którą załatwiło Kolegium w zaskarżonej decyzji nie jest tożsama ze sprawą rozstrzygniętą przez organ pierwszej instancji i wyjaśnił, że rozstrzygnięcie oparte o normę zawartą w art. 30 ust. 1 ustawy i rozstrzygnięcie oparte o normę zawartą w art. 30 ust. 2 ustawy, to dwa odrębne rozstrzygnięcia. Każde z nich dotyczy udzielenia ulgi, ale rodzaje ulg nie są tożsame (w ust. 1 nie przewidziano możliwości odroczenia czy rozłożenia na raty).
Nadto inne są przesłanki udzielenia każdej z tych ulg. Ustawodawca wskazał różne organy właściwe (organ właściwy dłużnika, organ właściwy wierzyciela), chociaż w okolicznościach konkretnej sprawy może to być ten sam organ. W judykaturze akceptowany jest pogląd, że ze względu na zasady ekonomiki procesowej w jednym postępowaniu należy rozpatrzeć zarówno możliwość udzielenia ulgi w oparciu o regulację zawartą w ust. 1, jak i ust. 2, gdyż celem wnioskodawcy jest uzyskanie ulgi, a podstawa jej przyznania ma dla strony mniejsze znaczenie. Treść wniosku może jednak ukształtować przedmiot postępowania w sposób odmienny. Nadto nie jest dopuszczalne takie orzekanie w oparciu o obydwie podstawy prawne w przypadku, gdy do załatwienia spraw na podstawie art. 30 ust. 1 i art. 30 ust. 2 ustawy są właściwe różne organy.
Jednocześnie Sąd dostrzegł wadliwą ocenę zgromadzonego materiału dowodowego. Zauważył, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności w trybie art. 30 ust. 2 ustawy winno uwzględnić nie tylko aktualne możliwości spłaty zadłużenia przez dłużnika alimentacyjnego, gdyż należy również ustalić, czy spłata zadłużenia w przyszłości będzie możliwa. Uznał, że ocena materiału dowodowego w oparciu o tę tezę była jednak wadliwa. Organ wywodził, że aktualna sytuacja zdrowotna i materialna nie pozwala na spłatę należności, jednak nie jest wykluczone, że ta sytuacja może ulec zmianie. Podkreślono, że strona ma 56 lat, orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności, oczekuje na operację i leczenie. Kolegium wywiodło, że nie jest wykluczone, że strona będzie mogła chociażby wykonywać pracę lekką w warunkach pracy chronionej, co pozwoli jej na rozpoczęcie spłaty zadłużenia.
Sąd wskazał, że co do zasady, sytuacja każdej osoby może ulec korzystnej zmianie, ale ocena prognostyczna dokonywana w postępowaniu administracyjnym winna być dostosowana do ustaleń tego postępowania. W toku postępowania skarżący podnosił okoliczność, iż najwcześniej w 2022 r. jest możliwa operacja pierwszego biodra oraz że konieczna jest również operacja drugiego biodra, a dopiero w kolejności kręgosłupa. Powyższe daje podstawę do zakwestionowania tezy o możliwości powrotu skarżącego na rynek pracy w okresie aktywności zawodowej. Również twierdzenie o możliwości wykonywania pracy w warunkach pracy chronionej Sąd nakazał odnieść do realiów dokumentowanej współpracy skarżącego z organami zatrudnienia; bo z treści orzeczenia o niepełnosprawności wynika, że również aktualnie taka praca jest wskazana, natomiast z akt nie wynika, że organy zatrudnienia zaoferowały skarżącemu pracę. Nie wiadomo więc na czym oparte było przekonanie, że to ulegnie istotnej zmianie.
W ponownym postępowaniu Sąd nakazał ocenić organowi swoją właściwość do wydania rozstrzygnięcia na podstawie art. 30 ust. 1 i art. 30 ust. 2 ustawy. Zwrócił uwagę, że jedynie w sytuacji, gdy w obydwu przypadkach będzie organem właściwym rozstrzygnie w oparciu o te dwa przepisy prawne w jednej decyzji. Natomiast w przypadku ustaleń odmiennych orzeknie w zakresie swojej właściwości, gdyż do orzekania w przedmiocie udzielenia ulgi na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy właściwy jest organ właściwy wierzyciela, co oznacza wójta, burmistrza lub prezydenta miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby uprawnionej (definicja legalna zamieszczona w art. 2 pkt 10 ustawy).
Sąd wskazał, że zmiana miejsca zamieszkania wierzyciela po wydaniu decyzji w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego (art. 27 ust. 1 ustawy) nie ma wpływu na właściwość organu. Właściwy pozostaje ten organ, który wydaną przez siebie decyzją zobowiązał dłużnika do zwrotu świadczenia alimentacyjnego, świadczonego w jego zastępstwie (por. postanowienie NSA z dnia 1 lutego 2012 r., sygn. akt I OW 168/11; LEX nr 1113291). Natomiast do orzekania w przedmiocie udzielenia ulgi na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy właściwy jest organ właściwy dłużnika, co oznacza wójta, burmistrza lub prezydenta miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dłużnika alimentacyjnego (art. 2 pkt 9 ustawy). W przypadku, gdy dłużnik alimentacyjny nie posiada miejsca zamieszkania, organ właściwy należy ustalić na podstawie miejsca jego pobytu na zasadzie art. 2 pkt 9 ustawy (por. postanowienie NSA z dnia 18 listopada 2010 r., sygn. akt I OW 136/10; LEX nr 873796). Ustalenie w zakresie właściwości ukształtuje stronę przedmiotową postępowania, dając podstawę do prowadzenia postępowania w oparciu o art. 30 ust. 1 i ust. 2 lub wyłącznie w oparciu o ust. 2.
Sąd zalecił, by zgromadzony już w sprawie materiał dowodowy został uzupełniony o dowody w zakresie wszystkich istotnych okoliczności sprawy, które wystąpiły lub zostały zaoferowane przez skarżącego już po wydaniu decyzji Kolegium. Rozstrzygnięcie winno bowiem uwzględniać aktualną sytuację wnioskodawcy, któremu należy umożliwić przedłożenie posiadanych dowodów i poddać ocenie dowodowej oferowaną dokumentację dotyczącą sytuacji zdrowotnej skarżącego, kolejne orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, dokumentację w zakresie działań zmierzających do znalezienia pracy, jak też dokumenty dotyczące statusu materialnego skarżącego w kontekście zawartej przez niego umowy darowizny lokalu mieszkalnego dokonanej na rzecz córki A S. Po ponownym postępowaniu, decyzją z dnia [...]r. nr [...]wydaną przez Prezydenta Miasta D., na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t. j. Dz. U. z 2017 r. poz. 952 ze. zm.), odmówiono P. S. umorzenia kwoty w wysokości 6 000,00 zł stanowiącej należność do zwrotu z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych w okresie od 1 października 2010r. do 30 września 2011 r. wraz z ustawowymi odsetkami naliczanymi od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty.
W uzasadnieniu wyjaśniono, że strona przedstawiła dokumenty, które uznała za istotne przy wydaniu decyzji administracyjnej. Ponadto wystąpiono do Powiatowego Urzędu Pracy w R. w celu uzyskania szerszych informacji dotyczących podejmowanych przez stronę prób w celu podjęcia zatrudnienia.
Po przeanalizowaniu uzupełnionej dokumentacji zebranej w aktach sprawy stwierdzono, że wnioskodawca mieszka u konkubiny wraz z jej niepełnosprawnym dzieckiem oraz matką. Ustalono, że strona nie partycypuje w kosztach utrzymania, a głównym żywicielem gospodarstwa domowego jest jego konkubina. Pomimo trudnej sytuacji finansowej nikt w rodzinie nie korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej, co mogłoby poprawić obecną sytuację materialną. Biorąc pod uwagę dokumentację medyczną ustalono, że wnioskodawca jest pod stalą opieką lekarską. Według posiadanego przez stronę orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności z dnia [...]r. wydanego przez Powiatowy Zespól ds. Orzekania o Niepełnosprawności w R. brak konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy ze strony innych osób, a ponadto jest możliwe podjęcie zatrudnienie na stanowisku przystosowanym do określonego stopnia niepełnosprawności.
Również z opinii sądowo - lekarskiej z dnia 24 października 2014 r. wynika, że w okresie kilku godzin dziennie strona może wykonywać prace bardzo lekkie w pozycji siedzącej oraz bez konieczności przemieszczania się. Takie zatrudnienie może być podjęte w zakładzie pracy chronionej. Organ uznał, że posiadany przez wnioskodawcę status osoby bezrobotnej daje możliwość pozyskiwania informacji o aktualnych ofertach pracy oraz podniesienia swoich kwalifikacji poprzez udział w szkoleniach, a także skorzystania z Programu Aktywizacja i Integracja oraz podjęcia odpowiedniego zatrudnienia. Z treści pisma, które wpłynęło do Ośrodka z Powiatowego Urzędu Pracy w R.organ ustalił, że wnioskodawca nie korzystał z możliwości podniesienia swoich kwalifikacji poprzez udział w szkoleniu. Nie przedstawił nadto dokumentów potwierdzających poczynione kroki zmierzające do próby podjęcia zatrudnienia w zakładzie pracy chronionej.
Organ zauważył, że strona dokonała rejestracji w Powiatowym Urzędzie Pracy dopiero po otrzymaniu wezwania z dnia 30 maja 2016 r. dotyczącego nadesłania dokumentacji potwierdzającej poczynania związane z podjęciem zatrudnienia. Zauważono, na podstawie dokumentacji, która wpłynęła do Ośrodka, że pomimo sądowego podwyższenia alimentów wnioskodawca nie zareagował od razu na wyrok Sądu i nie starał się o zmniejszenie alimentów. W aktach sprawy znajduje się jedynie wyrok z dnia 8 lipca 2016r. uchylający obowiązek alimentacyjny wnioskodawcy od 1 sierpnia 2014r.
Organ stwierdził, że w 2012 r. wnioskodawca przepisał mieszkanie na córkę, na którą zasądzone były alimenty. Zdaniem organu, sprzedając mieszkanie mógł uregulować zaległości alimentacyjne, a także poprawić swoja sytuację materialno-bytową.
Odnosząc się do wniosku dowodowego o powołanie lekarza biegłego organ stwierdził, że w związku z przesłaną dokumentacją taka konieczność nie zachodzi.
Powołano się na stanowisko orzecznictwa, zgodnie z którym zasadą jest egzekwowanie należności, a ich umorzenie może nastąpić jedynie wyjątkowo w sytuacjach szczególnych. Brak stałych dochodów i związana z tym trudna sytuacja materialna rodziny nie stanowi, w ocenie orzecznictwa, szczególnych okoliczności. Natomiast niedomaganie się zwrotu należności powstałych z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego naruszyłoby w sposób rażący nie tylko interes fiskalny Państwa ale i wartości wspólne całego społeczeństwa takie jak sprawiedliwość społeczna i zaufanie obywateli do organów władzy.
Po dokonaniu analizy wpłat na poczet alimentów organ stwierdził, że od samego początku postępowanie egzekucyjne było bezskuteczne. Ostatnia wpłata wyegzekwowana przez organ egzekucyjny dotyczyła roku 2008. Stopień niepełnosprawności wnioskodawcy datuje się natomiast od września 2014r. Zatem od 2008r. do 2014r. wnioskodawca nie wykazał żadnych starań, aby uregulować zadłużenie nawet w minimalnych wysokościach. Podkreślono, że obowiązek alimentacyjny ciąży bezwzględnie na każdym z rodziców. Wynika to z faktu, że alimenty służą realizacji ochrony dobra dziecka poprzez zapewnienie środków na jego godziwe utrzymanie, wychowanie czy też edukację. Dobro dziecka jest wartością najwyższą, podlegającą ochronie ze strony państwa.
W treści odwołania od opisanej decyzji strona zarzucił organowi błędne ustalenia faktyczne oraz brak odniesienia się do podnoszonych przez stronę, w toku postępowania, argumentów i wniosków dowodowych, w tym nie powołanie biegłego lekarza. Odwołujący wskazał, że jego stan zdrowia jest i był bardzo ciężki od 2009r., co "wygenerowało" zaległości alimentacyjne. Zarzucił brak odczytania mu a także wglądu do protokołów przesłuchań w GOPS w J., a także możliwości sprostowania nieprawdziwych ustaleń, o których dowiedział się dopiero z aktu oskarżenia. Odwołujący wniósł ponownie o powołanie biegłego na okoliczność ustalenia czy symulował od 2009r. czy opieka społeczna fałszywie go oskarżała przed Sądami. Zaprzeczył, by tezą dowodową było ustalenie kwestii czy może pracować. Podkreślił, że chodzi o wykazanie odpowiedzialności organu w wygenerowaniu długu.
Odwołujący zakwestionował nadto ustalenia zawarte w orzeczeniu Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w R z 2016r. zarzucając organowi I instancji nieuwzględnienie wyników jego najnowszych badań lekarskich i brak wykonania w ten sposób zaleceń zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 8 marca 2017r. Odnosząc się do twierdzeń organu dotyczących darowizny mieszkania na rzecz córki zaznaczył, że darował jej lokal mieszkalny, gdyż chciał chociaż w ten sposób zabezpieczyć swoje dziecko, a nie miał możliwości zarobkowania ze względu na swoje kalectwo.
Uznał za nieprawdziwe twierdzenie organu, że zarejestrował się w urzędzie pracy dopiero po wszczęciu postępowania. Oświadczył, że był "szykanowany wbrew przepisom prawa, w sposób celowy od 2009r. do dziś przez instytucję, która ma w nazwie "opieka społeczna." Również dlatego, że: Sąd uniewinnił go od zarzutu uchylania się od płacenia alimentów", jest niepełnosprawny (praktycznie "przykuty" do łóżka) oraz ze względu na jego fatalną sytuację finansową (nie ma żadnych dochodów ani świadczeń).
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...]r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 K.p.a. utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygniecie organu I instancj.
Po zapoznaniu się z odwołaniem strony i po przeanalizowaniu zebranego w sprawie materiału dowodowego stwierdziło, że organ I instancji uzupełnił postępowanie zgodnie z zaleceniami wyroku WSA z dnia 8 marca 2017r. sygn. akt IV SA/Gl 840/16. Zwrócił się bowiem do strony o udzielenie informacji czy podtrzymuje swoją prośbę dotyczącą umorzenia zadłużenia powstałego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, o przesłanie wszelkiej dokumentacji powstałej po wydaniu decyzji przez Kolegium, w tym dokumentacji lekarskiej i aktualnego orzeczenia stwierdzającego stopień niepełnosprawności strony, a także o przesłanie dokumentacji potwierdzającej wszelkie działania strony w zakresie znalezienia pracy, po wydanej decyzji przez Kolegium.
Odwołujący przesłał kserokopię historii choroby z poradni neurologicznej informując, że potwierdza ona niedowład nóg oraz konieczność stałego przyjmowania leków przeciwbólowych. Przesłał wynik rezonansu magnetycznego na okoliczność złego stanu jego kręgosłupa wywołującego silne bóle, któremu towarzyszą zaburzenia czucia, prowadzące do niedowładu. Wskazał nadto na konieczność obustronnego protezowania bioder, depresje i brak środków do życia, a także, powołując się na przesłaną historię choroby stwierdził, że lekarz ortopeda zalecił "przebywanie w pozycji leżącej, unikanie dłuższego stania, chodzenia i siedzenia i wskazał leczenie operacyjno-neurochirurgiczne". Podkreślił, że jest mało prawdopodobne, że znajdzie pracę w pozycji leżącej. Nie zgodził się z ustaleniami zawartymi w orzeczeniu Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w R. o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności i jego zaleceniach co do możliwości podjęcia pracy.
Przesłał także kopię aktu notarialnego z dnia [...]r. na podstawie którego darował córce A. lokal mieszkalny (który otrzymał na podstawie aktu notarialnego o dziale spadku z dnia [...]r.) wskazując, że co mógł to dał, chociaż sam jest i był w skrajnym niedostatku, ze względu na stan zdrowia od 2009r. Ponadto odwołujący wniósł o powołanie lekarza biegłego, który miałby ocenić dokumentację i stwierdzić stan rzeczywisty. Przesłał potwierdzenie wizyt u doradcy zawodowego w PUP w R. W pierwszej kolejności Kolegium stwierdziło, że jako podstawę wydania zaskarżonej decyzji organ I instancji wskazał art. 30 ust.2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów – dalej "ustawa". Kolegium stwierdziło nadto, że mimo uzupełnienia dokumentacji w postępowaniu przed organem I instancji zachodzi konieczność przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego. Działając na podstawie art. 136 K.p.a. wezwało stronę do przesłania zaświadczenia lekarza Poradni Neurologicznej lub Ortopedycznej w której objęty jest obecnie leczeniem potwierdzającego, że wbrew ustaleniom wynikającym z orzeczenia Powiatowego Zespołu ds.
Orzekania i Niepełnosprawności w R. z dnia [...]r. obecnie nie może wykonywać żadnej pracy ze względu na stan zdrowia, a jeśli tak jest to z jakich powodów oraz jakie są rokowania co do poprawy jego stanu zdrowia i w jakim okresie. Wezwano także do dostarczenia zaświadczenia szpitala lub innego dowodu potwierdzającego na kiedy został wyznaczony termin wykonania endoprotezy jego bioder, ewentualnie operacji kręgosłupa (jeżeli taka sytuacja ma miejsce). Wezwano stronę do udzielenie informacji czy nadal prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z konkubiną, a jeżeli tak, to ile osób wchodzi w skład tego gospodarstwa i z jakich środków rodzina się utrzymuje oraz jakie są wydatki rodziny w skali jednego miesiąca, a także przedstawienia dowodów to potwierdzających. Jeżeli zmieniła się sytuacja rodzinna strona została poproszona o podanie jak obecnie wygląda, z jakich środków się utrzymuje, jakie są przychody i wydatki rodziny w skali jednego miesiąca, a także przedstawienia dowodów to potwierdzających.
Wezwano także o udzielenie informacji czy posiada jakiekolwiek oszczędności, przedmioty wartościowe bądź nieruchomości czy ruchomości z których mogłoby być zaspokojone roszczenie Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. W odpowiedzi odwołujący przesłał kserokopie kart chorobowych z poradni ortopedycznej i neurologicznej, z których zdaniem Kolegium wynikało, iż lekarz specjalista ortopeda-traumatolog w dniu 14.września 2017r. stwierdził, że strona skarży się na bóle bioder i kręgosłupa, czeka na protezoplastykę bioder. Stronie został wyznaczony termin udzielenia świadczenia na dzień 17 lutego 2018r. w Szpitalu w R. przy ul. [...] oraz na dzień 3 stycznia 2022r. na Oddziale [...]j Szpitala w R. przy ul. [...].
Z nadesłanych do dokumentacji lekarskiej wyjaśnień odwołującego wynikało, że po pierwszej operacji zostanie wyznaczony termin protezowania drugiego biodra, a operację neurochirurgiczną kręgosłupa będzie można wyznaczyć po ustabilizowaniu bioder. Odwołujący podał, że nadal mieszka z konkubiną, jej córką chorą na zespół Downa (na rzecz której konkubina otrzymuje świadczenia z tytułu opieki), jej chorą matką (pobierającą niską emeryturę) oraz jej niepracującym siostrzeńcem M.(lat 19). Strona po raz kolejny potwierdziła, że nie posiada dochodów. Jest "na osobnym garnuszku", komornik zawiesił swoje postępowanie, a prokurator i Sąd Rejonowy uznały odwołującego za niewinnego od uchylania się od płacenia alimentów.
Oceniając zebrany materiał Kolegium odniosło się do orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w R. z dnia [...]r., którym zaliczono stronę do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności na okres do 30 listopada 2018r. Zdaniem Kolegium Zespół ten wskazał, że strona może być zatrudniona na stanowisku pracy przystosowanym do stopnia niepełnosprawności, nie wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Także orzeczeniem z dnia [...]r. (po rozpatrzeniu odwołania strony w którym wskazała, że porusza się o kulach jedynie dzięki lekom przeciwbólowym; jest przykuty do łóżka, w pozycji siedzącej przy stole wytrzymuje godzinę, a jego niepełnosprawnością jest nie tylko zwyrodnienie bioder lecz głównie polega na ześlizgu kręgów L4-L5 kręgosłupa, który powoduje niedowład nóg oraz obezwładniający ból potwierdzony przez neurologa).
Wojewódzki Zespól do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w W.utrzymał w mocy powyższe orzeczenie wskazując, że zostało ono wydane zgodnie z ustalonym stanem faktycznym, wynikami badań oraz zgromadzoną dokumentacją. Nawiązując do treści odwołania Kolegium stwierdziło, że organy administracji są związane treścią powyższych orzeczeń i nie są uprawnione do ich podważania. Dodatkowo zwróciło uwagę, że treść cyt. orzeczenia pokrywa się z przywoływaną przez stronę opinią sądowo-lekarską z dnia [...]r. Z opinii tej wynika, że strona może wykonywać prace bardzo lekkie, w pozycji siedzącej, bez konieczności przemieszczania się, w okresie kilku godzin dziennie. Zatem, jak słusznie zauważył organ I instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, takie zatrudnienie strona mogłaby by podjąć w zakładzie pracy chronionej.
Nadto Kolegium uznało, że darowizna mieszkania własnościowego córce była umotywowana chęcią uniknięcia egzekucji z majątku uniemożlwiającą zaspokojenie roszczeń organu I instancji. Małoletnia korzystała bowiem wtedy z pomocy Państwa. Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji co do tego, że sprzedając mieszkanie strona mogła uregulować swoje zaległości alimentacyjne, a także poprawić swoją sytuację materialno-bytową. Od samego początku postępowanie egzekucyjne było bowiem wobec strony bezskuteczne. Ostatnia wpłata na poczet zadłużenia alimentacyjnego strony została wyegzekwowana przez organ egzekucyjny 15 kwietnia 2008r., a ustalony stopień niepełnosprawności strony datuje się od dnia 2 września 2014r.
Natomiast przed uzyskaniem stopnia niepełnosprawności tj. od kwietnia 2008r. strona nie wykazała żadnych starań, aby uregulować zadłużenie chociażby w minimalnych wysokościach. Wykonywała prace dorywcze do 2013r. lecz z osiąganego z tego tytułu dochodu nie regulowała chociażby częściowo swoich zobowiązań wobec Państwa. Kolegium podzieliło także stanowisko organu I instancji co do tego, że obecnie brak jest podstaw do umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego. Stronie nie wydano orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy i nawet jeżeli obecnie nie może podjąć zatrudnienia ze względu na stan zdrowia, to nie wyklucza to możliwości podjęcia zatrudnienia w późniejszym okresie bądź uzyskania przez stronę innego dochodu, gdyż sytuacja strony może ulec w przyszłości zmianie.
Powołując się na pismo z dnia 2 sierpnia 2017r. PUP w R. organ stwierdził, że odwołujący figuruje w rejestrze osób bezrobotnych od 3 marca 2015r. zakwalifikowany jako "osoba oddalona od rynku pracy". Katalog form pomocy dla tego kręgu osób to: Program Aktywizacja i Integracja, działania aktywizacyjne zlecone przez urząd pracy, programy specjalne, skierowanie do zatrudnienia wspieranego u pracodawcy lub podjęcie pracy w spółdzielni socjalnej zakładanej przez osoby prawne oraz w uzasadnionych przypadkach poradnictwo zawodowe. W okresie pozostawania w rejestrze bezrobotnych strona nie otrzymywała propozycji pracy oraz nie korzystała z możliwości podniesienia swoich kwalifikacji poprzez udział w szkoleniu. Ze znajdujących się w aktach sprawy wezwań PUP w R.wynika, że strona zgłasza się na wyznaczone przez PUP terminy wizyty u doradcy klienta.
Kolegium poddało w wątpliwość twierdzenia odwołującego o braku możliwości podjęcia jakiejkolwiek pracy, w tym chronionej wobec faktu zgłaszania się na wizyty w PUP i posiadania statusu osoby bezrobotnej, a więc gotowej do podjęcia w przyszłości zatrudnienia. Stwierdzono, że mimo wezwania strona nie dostarczyła zaświadczenia lekarskiego potwierdzającego brak możliwości wykonywania przez nią pracy ze względu na stan zdrowia. I jakie byłoby tego powody oraz jakie są rokowania co do poprawy stanu zdrowia i w jakim okresie. Odwołujący stwierdził jedynie, że nie możliwe jest uzyskania takiego zaświadczenia.
Tym samym Kolegium przyznało moc dowodową orzeczeniom o stopniu niepełnosprawności, że strona mogłaby podjąć prace w odpowiednich warunkach. Powołując się na doświadczenia zawodowe i życiowe składu orzekającego Kolegium stwierdziło, że nawet osoby ze znacznym stopniem niepełnosprawności podejmują prace odpowiednią do stanu ich zdrowia. Posiadany przez stronę status osoby bezrobotnej daje jej możliwość pozyskiwania informacji o aktualnych ofertach pracy oraz podniesienia swoich kwalifikacji poprzez udział w szkoleniach, a także skorzystania z Programu Aktywizacja i Integracja oraz podjęcia odpowiedniego zatrudnienia w zakładzie pracy chronionej.
Kolegium odniosło się do wskazań zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 8 marca 2017r, w tym do daty wyznaczonej odwołującemu na operację, a więc do 2022r, a także do konieczności operacji drugiego biodra, a dopiero w kolejności kręgosłupa u odwołującego. Uznało, wbrew stanowisku odwołującego, że jego sytuacja dochodowa może w przyszłości ulec poprawie. Z karty bezrobotnego z dnia 3 marca 2015r. wynika, że odwołujący był zatrudniony w okresie od 5 sierpnia 1981 r. do 31 marca 2002r. (z przerwami) na podstawie różnych umów o pracę na czas określony, tak więc po osiągnięciu wieku emerytalnego może nabyć prawo do świadczeń emerytalnych. Wskazano nadto, że obecnie strona może wystąpić do Sądu Rodzinnego o zasądzenie alimentów na jej rzecz od dorosłych już córek, a w opracowaniu pozwu mogą pomóc pracownicy biura udzielającego bezpłatnych porad prawnych w miejscu jej zamieszkania lub w R. Strona może również dochodzić swoich praw do mieszkania własnościowego położonego w D., z którego jak wskazała we wniosku z dnia 17 lutego 2016r., została wymeldowana.
Strona może również ze względu na posiadany stopień niepełnosprawności ubiegać się o przyznane zasiłku stałego w OPS w miejscu zamieszkania. W przypadku uzyskania któregokolwiek ze wskazanego wyżej dochodu strona będzie mogła chociażby częściowo spłacać powstałe zadłużenie. Obecnie strona może wystąpić do organu I instancji o odroczenie terminu płatności powstałych zobowiązań, co spowoduje wstrzymanie naliczania odsetek, a po uzyskaniu jakiegokolwiek dochodu o rozłożenie zadłużenia na dogodne raty.
Nawiązując do treści wniosku dowodowego o powołanie lekarza biegłego, który miałby ocenić dokumentację i stwierdzić czy "odwołujący kłamał czy kłamał GOPS w J.", Kolegium poinformowało stronę, że opinia taka nie ma znaczenia dla wyniku niniejszego postępowania. Również, za nieistotną dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczność potraktowało Kolegium wyrok Sądu Rejonowego w D. z dnia [...]r., na mocy którego strona została uniewinniona od popełnienia zarzuconego mu czynu z art..209 § 1 k.k., jak i wyrok Sądu Rejonowego w D. o uchyleniu z dniem 1 sierpnia 2014r. obowiązku alimentacyjnego strony wobec córki A. Ponadto Kolegium poinformowało stronę, że w toku tego postępowania nie mogło rozpatrzyć skargi na pracowników OPS w J., gdyż nie jest organem właściwym do jej rozpatrzenia. Kolegium nie podzieliło stanowiska strony zawartego w odwołaniu, iż pracownicy MOPS w D.dopuszczali się działań pozaprawnych i łamali przepisy Konstytucji RP czy procedury administracyjnej.
Strona miała bowiem wiedzę jakie dowody są brane pod uwagę w toku prowadzonego postępowania i znała ich treść. Odnosząc się natomiast do pisma z dnia 28 września 2017r. Kolegium wskazało, że z przesłanego przez stronę postanowienia komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w D. z dnia [...]r. wynika jedynie, że zawiesił on postępowanie o egzekucję świadczeń pieniężnych prowadzoną z wniosku A. S. na podstawie tytułu wykonawczego Sądu Rejonowego w D. z dnia [...]r., gdyż wierzyciel nie złożył oświadczenia w zakreślonym terminie, a nie na czas rozpatrywania odwołania przez Kolegium.
W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Gliwicach P.S. wniósł o uchylenie decyzje organów obu instancji zarzucając błędne ustalenia faktyczne, błędy proceduralne i merytoryczne. Wniósł nadto o wyłączenie ze składu orzekającego członków SKO Katowice, którzy brali udział w wydaniu decyzji objętych skargą, a także zobowiązał organ II instancji do powołania biegłego z zakresu medycyny na okoliczności podnoszone przez skarżącego w toku postępowania.
Skarżący przedstawił fragmenty uzasadnienia wyroku tut. Sądu z dnia 8 marca 2017r. sygn. akt IV SA/Gl 84016, w których wyjaśnione zostało, że umorzenie należności alimentacyjnych jest instytucją wyjątkową. Zdaniem skarżącego jego sytuacja jest właśnie taką ze względu na przyczynę powstania zadłużenie. Wyjaśnił, że powstało ono w latach 2009 – 2014 kiedy to postawiono mu niesłuszny zarzut karny uchylania się od obowiązku płacenia alimentów. Zarzut ten oparty był o błędne ustalenia "opieki społecznej", która nie wzięła pod uwagę jego stanu zdrowia, sytuacji ekonomicznej i społecznej. Został od niego uniewinniony ale zadłużenie rosło mimo, niezasadności roszczeń alimentacyjnych.
Nadto, zdaniem skarżącego, wyjątkowość jego sytuacji jest wynikiem nieprawidłowości w działaniu organów, które nie przeprowadzają istotnych w sprawie dowodów, pomijają argumenty podnoszone przez skarżącego i ograniczają się wyłącznie do badania obecnej jego zdolności do spłaty zadłużenia bez analizy przyczyn jego powstania. Tymczasem całość dokumentacji świadczy o niesłusznych zarzutach kierowanych do skarżącego przez organy, takich jak np. ukrywanie się.
Skarżący zarzucił także błędne ustalenia jego stanu zdrowia, sytuacji materialnej, zdolności do podjęcia pracy i wieku 50 plus przez co nie zrealizowano wytycznych zawartych w wyroku tut. Sądu z dnia 8 marca 2016r. Oświadczył, że nie uwzględniono rzeczywistych warunków w jakich mieszka, stanu zdrowia osób, z którymi zamieszkuje oraz faktycznej sytuacji materialnej.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowo prezentowaną argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Stosownie do brzmienia art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.)- dalej "P.p.s.a." sad administracyjny uprawniony jest do badania legalności działania organów administracji biorąc pod uwagę zastosowane przez te organy prawo materialne, a także oceniając, czy nie naruszyły one obowiązującej procedury.
W pierwszej kolejności podkreślić należy, że działania organów podejmowane w tej sprawie były już przedmiotem oceny sądowej. W związku z uchyleniem przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach prawomocnym wyrokiem z dnia 8 marca 2016 r. sygn. akt IV SA/Gl 840/16 uchylił obie decyzje wydane w sprawie, a więc powtórne rozpoznanie sprawy przez organy nastąpiło w ramach związania wynikającego z art. 153 P.p.s.a.
Zgodnie z art. 153 P.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Związanie oceną prawną, jak i zawartymi w orzeczeniu wskazaniami co do dalszego postępowania determinuje działania każdego organu w postępowaniu administracyjnym podejmowane w sprawie, której dotyczyło postępowanie sądowoadministracyjne, aż do czasu jej rozstrzygnięcia. W przypadku rozpoznawania sprawy przez Sąd oznacza ono z kolei, że ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez ten sąd, będzie on związany oceną prawną wyrażoną w tym orzeczeniu. Odmienna ocena materiału dowodowego stanowi natomiast prawnie niedopuszczalną polemikę z prawomocnym wyrokiem Sądu.
Tym samym kontrola legalności zaskarżonej decyzji wydanej w ramach związania wynikającego z art. 153 P.p.s.a. dokonywana obecnie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny sprowadza się w głównej mierze do oceny, czy organ podporządkował się ocenie prawnej wyrażonej w cyt. wyroku.
W związku z powyższym, konieczne jest ustalenie co zostało przesądzone przez Sąd w sprawie o sygn. akt IV SA/Gl 840/16.
W pierwszej kolejności zauważyć należy, że Sąd nakazał w sposób jednoznaczny, by rozstrzygnięcie uwzględniało aktualną sytuację wnioskodawcy, któremu należy umożliwić przedłożenie posiadanych dowodów i poddać ocenie dowodowej oferowaną dokumentację dotyczącą sytuacji zdrowotnej skarżącego, kolejne orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, dokumentację w zakresie działań zmierzających do znalezienia pracy, jak też dokumenty dotyczące statusu materialnego skarżącego w kontekście zawartej przez niego umowy darowizny lokalu mieszkalnego dokonanej na rzecz córki A. S. Sąd nakazał także odnieść się do realiów dokumentowanej współpracy skarżącego z organami zatrudnienia; gdyż z treści orzeczenia o niepełnosprawności wynika, że również aktualnie taka praca jest wskazana, natomiast z akt nie wynika, że organy zatrudnienia zaoferowały skarżącemu pracę. Nie wiadomo więc na czym oparte było przekonanie, że to ulegnie istotnej zmianie. Jako niewyjaśnioną uznał tezę o możliwości powrotu skarżącego na rynek pracy w okresie aktywności zawodowej i wykonywaniu pracy w warunkach pracy chronionej.
Przechodząc do kontroli zaskarżonych decyzji pod kątem wypełnienia zaleceń i wskazań zawartych w wyroku tut. Sądu z dnia 8 marca 2017r. należy stwierdzić, że wykonane one zostały w pełnym zakresie. Organ wezwał skarżącego do złożenia niezbędnych, jego zdaniem, dokumentów. Zwrócił się także do PUP o informację jak wygląda możliwość uzyskania przez skarżącego zatrudnienia.
W tym miejscu zaznaczyć należy, że w wyroku z dnia 8 marca 2017 r. Sąd nie zajął jednoznacznego stanowiska w kwestii możliwości spłaty zadłużenia przez skarżącego. Sąd pozostawił również organom administracji ocenę, czy sytuacja finansową, rodzinna i stan zdrowia skarżącego dają pozytywne rokowania co do możliwości spłaty zadłużenia w przyszłości. Rolą obecnie kontrolującego sprawę Sądu jest zatem ocenić, czy wnioski jakie zostały wyciągnięte przez organ z ustalonych faktów mieszczą się w granicach władzy dyskrecjonalnej przyznanej organom w sprawach rozpatrywanych na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007r., o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2016r. poz. 169 ze zm.) - dotychczas "ustawa" czy też przekraczają jednak tę granice dowolności jaką daje organom uznanie administracyjne.
Przepis art. 30 ust. 2 ww. ustawy, przy rozstrzyganiu wniosku o umorzenie należności, obliguje organ do uwzględnienia sytuacji dochodowej i rodzinnej. Ustalenia w tym zakresie powinny być dokonywane na podstawie bieżących danych odzwierciedlających aktualną dla rozpatrywania sprawy sytuację dłużnika. Zgodnie z oceną prawną tut. Sądu, przedstawioną w wyroku z dnia 8 marca 2017r. ustalenia w zakresie możliwości spłaty należności mogą obejmować również przyszłą sytuację dłużnika. Ustalenia te muszą jednak znaleźć odbicie w realiach sprawy. Ogólne, oparte wyłącznie o hipotetyczne założenia, przewidywania organu zarówno co do stanu zdrowia strony, jak i jego możliwości zarobkowania, nie mogą bowiem stanowić podstawy do orzekania w zakresie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami (por. wyrok NSA z dnia 30 czerwca 2011r., I OSK 371/11, CBOSA).
Jak wynika z uzasadnienia kontrolowanej decyzji, obecna sytuacja materialna skarżącego nie pozwala na wykonanie nałożonego na niego obowiązku spłaty należności. Nie posiada on bowiem żadnych własnych dochodów. Poważne wątpliwości Sądu budzą twierdzenia organu, że w przyszłości, korzystając ewentualnie z zasiłku stałego, skarżący będzie miał możliwość spłaty należności. Nie do zaakceptowania jest bowiem, by przy obliczaniu dochodu w celu ustalenia, czy jego wysokość zezwala na spłatę należności, doliczane były kwoty pochodzące z pomocy społecznej. Uzyskiwanie wsparcia z pomocy społecznej nie może mieć wpływu na możliwość spłaty zadłużenia. Nie taki jest cel tej instytucji.
Sąd podziela stanowisko zaprezentowane w wyroku WSA w Gliwicach z dnia 8 kwietnia 2015r. (sygn. akt IV SA/Gl 743/14 publ. CBOSA) co do tego, że taka forma likwidacji zadłużenia z przyznanych zasiłków byłaby pozorna, skoro pieniądze na spłatę pochodziłyby w rzeczywistości z budżetu państwa organu.
Organ stwierdził nadto, że po osiągnięciu wieku emerytalnego (czyli za lat 6 wobec faktu, że urodzony jest on w 1960 r.), ze względu na posiadany staż pracy będzie mógł skorzystać ze świadczeń emerytalnych. Nie dokonano jednak żadnych symulacji co do wysokości tego świadczenia i oparto wyrażone stanowisko jedynie o hipotetyczne, odległe znacząco w czasie założenie.
Ponad powyższe, zdaniem Sądu, organy obu instancji nie wskazały na jakiekolwiek realne przesłanki pozwalające twierdzić, że po 2022 roku, a więc po przeprowadzeniu planowanych u skarżącego zabiegów medycznych, w wieku 62 lat, istnieją szanse znalezienia przez niego zatrudnienia na lokalnym rynku pracy, w dodatku takiego zatrudnienia, z tytułu którego wynagrodzenie pozwoli na pokrycie podstawowych potrzeb dłużnika i spłatę długu. Nie wskazały nadto żadnej realnej przesłanki, która wskazywałaby na to, że w jego obecnym stanie zdrowia jest na to szansa. Przeczy temu w istocie treść informacji uzyskanej przez organ z PUP z dnia 2 sierpnia 2017r. Wynika z niej, że ze względu na oddalenie bezrobotnego od rynku pracy nie otrzymuje on propozycji pracy i nie stosuje się do niego instrumentów mających na celu podniesienie kwalifikacji.
Stwierdzić należy zatem, że organ dokonał interpretacji uzyskanych materiałów dowodowych w sposób arbitralny, nie poparty w istocie faktami. W konsekwencji tego Sąd ocenia twierdzenie organu o realnej możliwości dokonania spłaty zadłużenia przez skarżącego, jako twierdzenie dotyczące nieokreślonej w czasie przyszłości, oparte wyłącznie o hipotezy i w istocie nieadekwatne do dokonanych w sprawie ustaleń. Natomiast, jak zauważa się powyżej, na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie jest dopuszczalne dokonywanie ocen na podstawie hipotez i domniemywanych zmian sytuacji materialnej i zdrowotnej dłużnika.
Decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona w wypadkach stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. W celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny, ocenić zgromadzony materiał oraz stanowisko strony, a następnie przedstawić tok rozumowania w uzasadnieniu podjętych rozstrzygnięć. Wydanie decyzji o umorzeniu należności alimentacyjnych musi być więc poprzedzone wyjaśnieniem rzeczywistej sytuacji strony w aspektach sytuacji dochodowej i rodzinnej, a uzasadnienie decyzji zawierać ocenę tej sytuacji.
Zdaniem Sądu materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy nie daje podstaw do stwierdzenia, że po stronie skarżącego występują realne możliwości wykonania nałożonego na niego obowiązku na dzień obecny i w niedalekiej przyszłości. W okolicznościach sprawy Sąd uznał, że organy przekroczyły granice uznania administracyjnego orzekając o odmowie umorzenia skarżącemu należności alimentacyjnych. Miało zatem miejsce naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, co skutkuje koniecznością uchylenia kontrolowanej decyzji.
Ponownie rozpoznając wniosek o umorzenie skarżącemu należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego organ przeanalizuje jego aktualną sytuację zdrowotną, dochodową i rodzinną, względnie przedstawi prognozę tej sytuacji popartą faktami w celu ustalenia, czy realnie pozwala ona skarżącemu na uregulowanie zadłużenia względnie czy w bieżącym, ustalonym przez organ stanie faktycznym, zachodzi możliwość odstępstwa od zasady obowiązkowej spłaty długów wobec Państwa. Weźmie pod uwagę, że skarżący został prawomocnie uniewinniony od zarzutu uporczywego uchylania się od obowiązku alimentacyjnego. I oceni fakt uchylenia obowiązku alimentacyjnego przez sąd rodzinny, co stanowi o wyjątkowości sytuacji osoby obciążonej ustawowym obowiązkiem. W zależności od poczynionych ustaleń, stosując się do oceny wyrażonej w uzasadnieniu niniejszego wyroku, organ wyda decyzję w przedmiocie umorzenia należności.
W tym stanie rzeczy orzeczono na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. jak w sentencji