Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] r. Prezydent Miasta C. ustalił dla M.B. opłatę za pobyt jego syna M. w placówce opiekuńczo-wychowawczej w wysokości 30 % średniego miesięcznego kosztu utrzymania w tej placówce w okresie 1 – 5 styczeń 2011 r. oraz w wysokości 20 % tego kosztu w dniach 6 -10 styczeń i 25 -31 styczeń 2011 r., a za okres 11-24 styczeń 2011 r. odstąpił od ustalenia przedmiotowej odpłatności. Rozstrzygnięcie to wydano na podstawie art. 10 ust. 3, art. 70 ust. 1 pkt 4, art. 81 ust. 1, 3, 5 i 6, art. 104 ust. 1 i art. 112 ust. 2 i 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 209 r., Nr 175, poz. 1362, ze zm.) oraz uchwały nr [...] Rady Miasta C. z dnia [...] r. w sprawie określenia warunków częściowego lub całkowitego zwolnienia z opłat za pobyt dziecka lub osoby pełnoletniej w placówkach opiekuńczo-wychowawczych (Dz. Urz. Woj. [...]. Nr 2 z 2006 r., poz. 75), zwanej dalej "uchwałą".
Natomiast w uzasadnieniu decyzji organ orzekający ustalił, że M.b. prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i osiąga dochód miesięczny w wysokości 2223,21 zł. W kryterium dochodowym został uwzględniony syn M., a w dniach objętych 20 % odpłatnością dodatkowo syn K., który spędza u ojca dni wolne od nauki. Kwoty opłat wynikają z miesięcznego kosztu utrzymania w placówce, wynoszącego 2800 zł. W okresie od 11 – 24 styczeń 2011 r. nie naliczono opłaty, gdyż w tym czasie małoletni M. przebywał w sanatorium.
W odwołaniu M. B. wniósł o nieobciążanie go naliczonymi opłatami, powołując się na swoją sytuację materialną i zdrowotną. Zarzucił też błędne ustalenie jego dochodów, które winny być pomniejszone o wysokość płaconych przez niego alimentów. Jego zdaniem część opłat powinna uiszczać matka dzieci umieszczonych w placówkach.
Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze zmieniło decyzję I instancji o odpłatności 20-procentowej, ustalając w jej miejsce odpłatność 10-procentową, a w pozostałej części utrzymało tę decyzję w mocy. Utrzymując opłatę 30-procentową Kolegium wskazało na konieczność stosowania zapisów uchwały, uzależniających zakres zwolnienia z opłat od wysokości dochodu w stosunku do ustawowego kryterium dochodowego. Ponieważ dochód strony mieści się w widełkach 301-350 % kryterium dochodowego, to według uchwały obowiązuje odpłatność w wysokości 30 % kosztu utrzymania dziecka w placówce. Nie można było zastosować całkowitego zwolnienia, gdyż jest to możliwe gdy dochód rodziny nie przekracza 200% kryterium dochodowego.
Z kolei obniżając za określone dni opłatę do wysokości 10 % Kolegium stwierdziło, że po zaliczeniu w skład rodziny syna skarżącego – K., dochód strony mieści się w widełkach 201 – 250 %, co według uchwały winno prowadzić do takiej odpłatności. Natomiast naruszałoby prawo całkowite zwolnienie strony z ponoszenia opłaty za pobyt syna M. w placówce.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego M.B. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Skarżący zarzucił nieuwzględnienie jego trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej, błędne ustalenia co do składu jego rodziny oraz błędne wyliczenia związane z kryterium dochodowym, związane z ilością osób będących na jego utrzymaniu. W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że płaci alimenty na córkę W. i syna M. w łącznej kwocie 468,40 zł, a na utrzymaniu ma także syna K., który zamieszkuje razem z nim, podobnie jak była żona, którą również utrzymuje. Wspiera nadto córkę R., przebywającą w Młodzieżowym Ośrodku Wychowawczym we W. Skarżący szeroko przedstawił swoją sytuację materialną i zdrowotną utrzymując, że nie jest w stanie ponosić kosztów związanych z pobytem W. i M. w placówkach.
Odpowiadając na skargę organ odwoławczy postulował jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zaskarżona decyzja nie może się ostać, bowiem przy jej wydaniu doszło do naruszenia przepisów postępowania, mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W szczególności z naruszeniem art. 7 i 77 § 1 k.p.a. sprawa ta nie została należycie wyjaśniona, a w świetle jej okoliczności można też przyjąć, że organy obu instancji wadliwie zastosowały przepisy prawa materialnego.
Wątpliwości budzi już sam przedmiot postępowania administracyjnego. Art. 81 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej stanowi, że opłatę za pobyt dziecka w placówce ustala starosta przed skierowaniem do placówki. W niniejszej sprawie decyzja I instancji zapadła już w trakcie pobytu dziecka w takiej placówce. Z ustaleń organów nie wynika, czy przed skierowaniem była wydana stosowna decyzja, a obecna sprawa toczyła się w związku z wnioskiem skarżącego o całkowite zwolnienie go z należnej opłaty, czy też opłata ta w ramach niniejszego postępowania była ustalona po raz pierwszy. Wydaje się, że w jednej decyzji połączono te dwie kwestie, na co wskazuje określenie w decyzji, że organ działał z urzędu, a jednocześnie wydał ją po rozpatrzeniu wniosku skarżącego. W sentencji decyzji nie ma jednak rozstrzygnięcia w przedmiocie tego wniosku, a więc o zwolnieniu z opłaty. Nie jest też powołany art. 81 ust. 4 cyt. ustawy, upoważniający starostę do orzekania o zwolnieniu z opłaty.
O ile wcześniej opłata nie była ustalona, to najpierw należało ją ustalić, a następnie orzec w przedmiocie zwolnienia. Nie jest to jednak najistotniejszy mankament omawianych decyzji. Ważniejsza jest poruszona przez skarżącego kwestia składu jego rodziny, wyliczenia dochodu i materialnoprawnych możliwości zwolnienia z przedmiotowych opłat. Odnośnie składu rodziny organy nie rozważyły regulacji z art. 10 ust. 3 ustawy, według której uwzględnia się w składzie rodziny wszystkie dzieci przebywające w całodobowych placówkach opiekuńczo-wychowawczych, jeżeli rodzice ponoszą odpłatność za ich pobyt. W sytuacji zatem, gdy odpłatność w dwóch postępowaniach była ustalana za pobyt w placówkach dwojga dzieci skarżącego – W. i M. – to nie jest zrozumiałe, dlaczego w każdym z postępowań do składu rodziny zaliczono tylko dziecko objęte tym postępowaniem. Jedynie w piśmie organu I instancji z dnia 15 kwietnia 2011 r., sporządzonym w związku z odwołaniem skarżącego wskazuje się na okoliczność, że oboje dzieci trafiły do placówek na podstawie różnych postanowień sądowych, co według tego organu spowodowało niezaliczenie jednego z dzieci do składu rodziny. Tymczasem w świetle art. 10 ust. 3 ustawy istotny jest tylko rodzaj placówki i warunek odpłatności rodziców za pobyt dzieci w placówkach.
Zagadnienie to musi być zatem wyjaśnione przy ponownym rozpatrywaniu sprawy. Z ustaleń organów nie wynika też czy i w jakich placówkach przebywają pozostałe dzieci skarżącego i czy ponosi on z tego tytułu odpłatność. Wreszcie w aspekcie składu rodziny nie można stanowczo ustosunkować się do zarzutu skarżącego, że ma na utrzymaniu również byłą żonę. Z punktu widzenia definicji rodziny z art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej nie jest wykluczone zaliczenie do składu rodziny byłej żony, o ile pozostaje ze skarżącym w faktycznym związku, wspólnie zamieszkując i gospodarując. Organy nie przedstawiły w tym zakresie żadnych ustaleń, aczkolwiek materiał sprawy wskazuje raczej na prowadzenie przez byłych małżonków odrębnych gospodarstw domowych. Tym niemniej wymagane są co do tego właściwe ustalenia organu administracyjnego. Prawidłowe określenie składu rodziny umożliwi dopiero dokonanie ustaleń związanych z dochodem rodziny w kontekście możliwości zwolnień przewidzianych w uchwale.
Zauważyć przy tym należy, że obniżając odpłatność do 10 % kosztów utrzymania dziecka w placówce, organ odwoławczy pominął możliwość całkowitego zwolnienia, jaką daje § 2 pkt 2 uchwały w przypadku dochodu rodziny nie przekraczającego 250 % ustawowego kryterium dochodowego, a więc takiego, który także upoważnia do określenia odpłatności na poziomie 10 % kosztów. Z drugiej strony należy zauważyć, że na podstawie art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy nie odlicza się od dochodu rodziny alimentów świadczonych na rzecz osób, które są zaliczone do tej rodziny, choćby w oparciu o art. 10 ust. 2 ustawy. Wynika to z tego, że w przeciwnym razie alimenty te byłyby odliczone od dochodu osoby je świadczącej, a jednocześnie stanowiłyby dochód osoby uprawnionej, też wchodzącej w skład rodziny, co wyszłoby na to samo.
Zachodzi więc konieczność ponownego rozpatrzenia sprawy w znacznym zakresie, co uzasadnia prowadzenie jej przez organ I instancji, który poza powyższymi wskazaniami musi również uwzględnić fakt wejścia w życie ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. Nr 149, poz. 887, ze zm.).
Dlatego też na podstawie art. 145 § 1 pkt 1, lit. a i c, art. 135 i art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) orzeczono, jak w sentencji.
mw