Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta C. przyznał W.K. świadczenie z funduszu alimentacyjnego w kwocie [...] zł miesięcznie na okres od [...] do [...]. Decyzję tę ten sam organ administracji publicznej uchylił decyzją z dnia [...] w trybie art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (j.t. Dz. U. Nr 1 z 2009 r., poz. 7, ze zm.), zwanej dalej "ustawą" – w części przyznającej wymienione świadczenie w okresie od [...] do [...]. Rozstrzygnięcie to zostało oparte na ustaleniu, że w ostatnio wskazanym okresie strona oprócz świadczeń z funduszu alimentacyjnego otrzymała pięciokrotnie należności alimentacyjne w kwotach po [...] zł wyegzekwowane i przekazane przez komornika. Dlatego też organ uznał świadczenie wypłacone za ten okres za nienależnie pobrane w rozumieniu art. 2 pkt 7 lit. d ustawy.
Zaskarżoną decyzją, wydaną na skutek odwołania strony, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. uchyliło decyzję organu podstawowego stopnia z dnia [...] i zmieniło decyzję tego organu z dnia [...] o tyle, że za okres od [...] do [...] przyznało stronie świadczenie w wysokości [...] zł miesięcznie. Co do zasady Kolegium uznało za właściwe uruchomienie trybu z art. 24 ust. 1 ustawy, a jedynie skorygowało rozstrzygnięcie I instancji przyjmując, że skoro strona ma zasądzone alimenty w kwocie [...] zł, a w rozpatrywanym okresie postępowania egzekucyjnego otrzymała kwoty po [...] zł miesięcznie, to zachowała prawo do świadczenia z funduszu pomniejszonego o tę ostatnią kwotę.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (błędnie oznaczonej jako odwołanie), W.K. zarzuciła, że ze względu na swoją sytuację rodzinną i materialną nie jest w stanie zwrócić należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami i wniosła o ich umorzenie. W dalszych pismach procesowych skarżąca podniosła okoliczności związane z pobieraniem należności pieniężnych w jej rodzinie twierdząc, że nie była świadoma otrzymywania alimentów od komornika.
Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko, wskazując przy tym, że wniosek skarżącej w sprawie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń może być rozpatrzony dopiero po wydaniu decyzji w sprawie zwrotu tych należności.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Wydane w sprawie decyzje administracyjne nie mogą się ostać zasadniczo z przyczyn, które nie wynikają z treści skargi, lecz które jednak Sąd wziął pod uwagę z urzędu nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi, stosownie do art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270), dalej: ppsa.
Otóż pierwotna decyzja o przyznaniu prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego została zweryfikowana przez organy w trybie art. 24 ust. 1 ustawy. Ewentualne wątpliwości co do charakteru decyzji wydawanej na podstawie tego przepisu zostały wyjaśnione w ostatnio raczej jednolitym orzecznictwie, zwłaszcza Naczelnego Sądu Administracyjnego, który zarówno na gruncie tego przepisu, jak i analogicznego unormowania z art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych przyjmuje, że tego rodzaju decyzja posiada walor decyzji konstytutywnej i skutkuje zmianą lub rozwiązaniem stosunku administracyjnoprawnego ex nunc, tj. z chwilą wejścia tej decyzji do obrotu prawnego.
Jednocześnie z art. 24 ust. 1 ustawy nie wynika, by wydana na jego podstawie decyzja mogła określać sytuację prawną jej adresata w okresie wstecznym, a więc poprzedzającym wydanie tej decyzji (por, wyroki NSA: z 10 lipca 2009 r., sygn. akt I OSK 1501/08; z 3 listopada 2011 r., sygn. akt I OSK 1035/11, z 8 lutego 2012 r., sygn. akt I OSK 1662/11 – wszystkie dostępne w Internecie). W ostatnim z wymienionych wyroków, NSA podkreślił też, że w oparciu o art. 24 ust. 1 ustawy nie można usuwać konsekwencji prawnych wywołanych przez weryfikowane rozstrzygnięcie, na podstawie którego wypłacono już świadczenia, a w takiej sytuacji może natomiast znaleźć zastosowanie instytucja zwrotu nienależnie pobranego świadczenia (art. 23 ust. 1 ustawy). Tym bardziej zatem, gdy upłynął już okres na jaki świadczenie zostało przyznane, brak jest podstaw do uchylenia lub zmiany decyzji przyznającej to świadczenie. Taka zaś sytuacja występuje w niniejszej sprawie, skoro pierwotna decyzja przyznała świadczenie za okres do [...], a decyzja I instancji w tej sprawie zapadła dopiero w dniu [...].
Dodatkowo należy zauważyć, że nawet przy odmiennej wykładni art. 24 ust. 1 ustawy organy nie wyjaśniły istotnych, a podnoszonych w orzecznictwie kwestii związanych z pojęciem świadczenia nienależnie pobranego, którego obowiązek zwrotu dotyczy osób przyjmujących świadczenie w złej wierze, wiedząc, że się ono nie należy (tak: wyrok NSa z 3 grudnia 2010 r., sygn. akt I OSK 1073/10). Zagadnienie to wymagało szczegółowego rozważenia w sytuacji, gdy z zebranego materiału dowodowego wynika, iż pierwotna decyzja została zweryfikowana za okres, w którym skarżąca jeszcze nie otrzymała świadczeń z funduszu, a należności otrzymane od komornika nie zaspokajały zarówno jej bieżących wierzytelności, jak i znacznych zaległości alimentacyjnych. Z naruszeniem art. 7 i 77 § 1 k.p.a., sprawa nie została więc należycie wyjaśnione.
Z uwagi na wcześniej wskazaną przyczynę należy stwierdzić, że brak jest podstaw do dalszego prowadzenia postępowania administracyjnego w trybie art. 24 ust. 1 ustawy, co winno skutkować jego umorzeniem. Właściwe było zatem uchylenie decyzji obu instancji. Dlatego też, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135, a także art. 152 ppsa orzeczono, jak w sentencji.
mw