Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] Burmistrz Miasta P. odmówił przyznania J. K. zaliczki alimentacyjnej dla jej małoletnich dzieci: D., K. i M. Ż.. Powołując się na art. 7 ust. 1, w zw. z art. 2 pkt 1 i 5 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.), zwanej dalej ustawą o zaliczce, organ orzekający stwierdził, że zaliczka przysługuje w przypadku bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych. Tymczasem z przedłożonego do wniosku zaświadczenia Sądu Okręgowego w G. z dnia [...] wynika, że w sprawie egzekucji świadczeń alimentacyjnych nie toczy się żadne postępowanie z powodu braku adresu dłużnika.
W odwołaniu J. K. podniosła, że dotychczas otrzymywała zaliczkę alimentacyjną. Jednak w [...] komornik odesłał sprawę alimentacyjną do sądu okręgowego, w celu dalszej egzekucji. Ona sama nie ma z dłużnikiem żadnego kontaktu.
Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. w trybie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy decyzję I instancji. Organ odwoławczy ustalił m.in., że strona wystąpiła o zaliczkę alimentacyjną wnioskiem z dnia [...] Stosownie do ugody sądowej z dnia [...] D. Ż. zobowiązany jest do płacenia alimentów na rzecz wymienionych wyżej dzieci. Zarządzeniem z dnia [...] Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w G. zamknął sprawę alimentacyjną w postępowaniu egzekucyjnym i stwierdził przekazanie akt sprawy do Sądu Okręgowego w G. Natomiast ze wskazanego zaświadczenia tego Sądu wynika, że wierzycielka nie może wystąpić z wnioskiem o alimenty na podstawie Konwencji z 1956 r. ponieważ nie zna adresu dłużnika, który ma rzekomo mieszkać w A. W tej sytuacji organ odwoławczy uznał, że nie toczy się żadne postępowanie egzekucyjne, gdyż komornik zamknął sprawę, a wystąpienie z wnioskiem w trybie Konwencji Nowojorskiej z 1965 r. (!) jest niemożliwe z powodu nieznanego stronie miejsca zamieszkania dłużnika. Skoro prowadzenie postępowania egzekucyjnego jest koniecznym warunkiem do przyznania zaliczki alimentacyjnej, to w niniejszej sprawie warunek ten nie jest spełniony.
W skardze J. K., będąca przedstawicielem swoich małoletnich dzieci, zarzuciła, że odmowa przyznania zaliczki wynika z działań komornika, który oparł się na nie sprawdzonych informacjach o pobycie dłużnika za granicą.
Odpowiadając na skargę organ odwoławczy postulował jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.
Na podstawie art. 8 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 z 2002 r., poz. 1270 ze zm.), dalej określanego: ppsa, oraz art. 14 pkt 6 ustawy z dnia 15 lipca 1987 r. o Rzeczniku Praw Obywatelskich (j.t. Dz. U. Nr 14 z 2001 r., poz. 147 ze zm.) Rzecznik Praw Obywatelskich zgłosił udział w niniejszym postępowaniu wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Rzecznik zarzucił naruszenie art. 2 pkt 1 i art. 10 ust. 1a ustawy o zaliczce oraz art. 32 ust. 1 i art. 72 ust. 2 Konstytucji RP. Jego zdaniem, wspartym powołanym w piśmie z dnia [...] orzecznictwem sądowym, zdefiniowane w art. 2 pkt 1 ustawy o zaliczce pojęcie bezskuteczności egzekucji winno obejmować także sytuację, gdy uprawniona osoba ze względu na brak możliwości ustalenia adresu dłużnika w ogóle nie może złożyć wniosku o egzekucję roszczeń alimentacyjnych. Tym bardziej odnosi się to do przypadku skarżącej, która dopełniła wszelkich starań w celu uzyskania świadczenia od dłużnika alimentacyjnego. Odmienna interpretacja godzi w prawo do równego traktowania w prawie i wobec prawa oraz w prawo dziecka pozbawionego opieki rodzicielskiej do opieki i pomocy władz publicznych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga okazała się zasadna, bowiem wydane w sprawie decyzje administracyjne naruszają prawo materialne i procesowe, co miało wpływ na jej wynik. Otóż wyłącznym powodem negatywnego rozstrzygnięcia organów obu instancji było ustalenie, że na rzecz dzieci skarżącej nie jest prowadzona egzekucja świadczeń alimentacyjnych, a zatem brak jest koniecznej przesłanki do przyznania zaliczki alimentacyjnej. Tymczasem w świetle stanu faktycznego i prawnego sprawy nie ma podstaw do takiego stanowiska. Mianowicie z akt administracyjnych wynika, że egzekucja alimentów prowadzona jest od dnia [...] (vide: pismo komornika z [...]– k. [...]). Ostatnim tytułem wykonawczym jest wyrok rozwodowy z [...] a nie wskazana w zaskarżonej decyzji ugoda z dnia [...] W oparciu o ten wyrok komornik nadal prowadził egzekucję i wbrew twierdzeniu organów postępowanie egzekucyjne nie zostało zakończone. W szczególności nie nastąpiło to na skutek zarządzenia komornika z dnia [...] o "zamknięciu sprawy alimentacyjnej".
Pomijając okoliczność, że procedura egzekucyjna w ogóle nie przewiduje takiej czynności, to w żaden sposób nie dopuszcza ona takiej formy zakończenia postępowania egzekucyjnego, zwłaszcza gdy należności objęte tytułem wykonawczym nie zostały w całości wyegzekwowane. Zgodnie z art. 1086 § 5 kpc nawet bezskuteczność egzekucji świadczeń alimentacyjnych nie stanowi podstawy umorzenia postępowania. Także zmiana miejsca pobytu dłużnika w toku postępowania egzekucyjnego nie ma prawnego znaczenia dla jego dalszego biegu (por. art. 761 § 3, w zw. z art. 136 § 2 kpc).
Już z tych przyczyn zaskarżona decyzja nie może się ostać, skoro oparta jest na wadliwym ustaleniu o nieprowadzeniu egzekucji świadczeń alimentacyjnych. Dla ukierunkowania dalszego toku postępowania właściwe jest jednak poczynienie dalszych uwag. Otóż całokształt okoliczności sprawy jest wystarczający do przyjęcia, że przesłanka przyznania zaliczki alimentacyjnej w postaci bezskuteczności egzekucji, w rozumieniu art. 2 pkt 1 ustawy o zaliczce, została w niniejszej sprawie spełniona. Zważywszy na słusznie wyeksponowane przez Rzecznika Praw Obywatelskich cele tej ustawy i konieczność interpretowania jej przepisów w zgodności z konstytucyjnie chronionymi wartościami, nie można z wadliwości postępowania organów egzekucyjnych wyciągnąć niekorzystnych skutków przy ustalaniu prawa osób ubiegających się o zaliczkę alimentacyjną. Stan sprawy jest zaś taki, że wniosek o ustalenie prawa do zaliczki na kolejny okres został złożony u komornika w dniu [...] Ze wskazanego wcześniej zarządzenia komornika z dnia [...] wynika, że przekazał on akta egzekucyjne Sądowi Okręgowemu w G. po wyegzekwowaniu na rzecz wierzyciela jedynie kwoty [...] zł, a więc nawet poniżej miesięcznej raty alimentacyjnej na dzieci skarżącej.
Tym samym komornik stwierdza w zarządzeniu bezskuteczność egzekucji. Stwierdzenie to zostało wyraźnie wyrażone też w zaświadczeniu Sądu Okręgowego w G., który wskazał przyczynę niemożności dochodzenia roszczenia alimentacyjnego w trybie konwencji nowojorskiej z dnia [...] (Dz. U. Nr 17 z 1961 r., poz. 87), którą był nieznany adres dłużnika. Jest to okoliczność bez istotnego znaczenia w sprawie o tyle, że – jak już wcześniej wyjaśniono, postępowanie egzekucyjne wszczęte przed komornikiem sądowym w świetle przepisów prawa nadal jest w toku. Stosownie do subsydiarności środków ochrony prawnej przewidzianych w konwencji (vide: art. 1 ust. 2 konwencji) nawet dochodzenie roszczeń w jej trybie nie niweczy, ani nie umożliwia dalszego prowadzenia egzekucji "krajowej".
Natomiast zestawienie owego zarządzenia komornika z zaświadczeniem Sądu Okręgowego w G. jednoznacznie wskazuje, że skarżąca podjęła niezbędne czynności w celu wyegzekwowania przedmiotowych należności alimentacyjnych, lecz z przyczyn od niej niezależnych nie zostały one ściągnięte od dłużnika. Bezskuteczność egzekucji została więc wystarczająco wykazana i – zważywszy na nietypowe okoliczności sprawy oraz konieczność jej rychłego załatwienia ze względu na charakter zaliczki, służącej bieżącemu zaspokojeniu podstawowych potrzeb uprawnionych dzieci – nie wymaga dalszego wyjaśnienia w toku ponownego rozpatrywania sprawy. Konieczne są natomiast ustalenia co do pozostałych przesłanek, od spełnienia których zależy przyznanie prawa do zaliczki alimentacyjnej. Ponieważ z naruszeniem art. 7 i 77 § 1 kpa nie dokonano ich w dotychczasowym postępowaniu administracyjnym, dlatego też właściwe jest uchylenie decyzji organów obu instancji.
Z powyższych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 ppsa orzeczono, jak w sentencji.
SW