Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] r. Nr [...], wydaną na podstawie art. 104, art. 151 § 1 pkt 2 w związku z art. 145 Kodeksu postępowania administracyjnego i art. 2 pkt 4, art. 9 a i art. 10 oraz art. 18 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 z późn. zm.) w związku z art. 3 pkt 11 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 z późn. zm.), Prezydent Miasta Z. po przeprowadzeniu wznowionego postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną z dnia [...] r. Nr [...] przyznającą zaliczkę alimentacyjną na R. Z., postanowił uchylić w całości powołaną decyzję własną i odmówić prawa do zaliczki alimentacyjnej na R. Z.. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał, że przy wydaniu uchylonej decyzji oparł się o fałszywe dowody.
Nadto, w sprawie wyszły na jaw nowe okoliczności nie znane w dniu przyznania prawa do zaliczki alimentacyjnej na córkę R. Z. poddające w wątpliwość oświadczenia Z. K., co do samotnego wychowywania córki R. Z.. W toku wznowionego postępowania administracyjnego organ ustalił, że Z. K. wychowuje dwie córki – R. Z., której ojciec nie uczestniczy w jej wychowaniu oraz S. K., której ojciec – M. K. ma pełną władzy rodzicielską i bierze udział w jej wychowaniu, co potwierdził oświadczeniami złożonymi w dniu [...] i [...] r. W związku z tym organ pierwszej instancji nie dał wiary o odmiennej treści oświadczeniu Z. K. z dnia [...] r., którego nie mógł zweryfikować, bowiem w dniu [...] r. Z. K. nie wyraziła zgody na wywiad w miejscu zamieszkania i poddał w wątpliwość jej oświadczenie o braku uczestnictwa M. K. w wychowaniu swojej córki. Przywołał treść art. 3 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych i uznał, że skoro M. K. uczestniczy w wychowaniu córki S., to tworzy rodzinę wraz z jej matką.
Tym samym do dochodu rodziny Z. K. wliczył dochód M. K. i uznał, w oparciu o art. 7 ust. 1 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, że jej dochód w przeliczeniu na osobę w rodzinie wyniósł [...]- zł. i przekroczył kryterium dochodowe uprawniające do otrzymania zaliczki alimentacyjnej tj. 583,- zł. o kwotę [...]- zł. i na tej podstawie odmówił prawa do zaliczki na córkę R. Z..
W odwołaniu strona wyraziła niezadowolenie z otrzymanej decyzji, żądając jej uchylenia i zarzucając nie wyjaśnienie wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności. Akcentowała, że ojcem jej córki R. Z. jest J. Z., który nigdy nie płacił na nią alimentów, ale zawsze czynił to za niego fundusz alimentacyjny. Żądała wyjaśnienia przyczyn zmiany decyzji i wywiodła, że nie posiada środków na utrzymanie córki, do której utrzymania nie jest zobowiązany M. K.. Zaznaczyła, że M. K. nigdy z nią nie mieszkał i nie prowadzi z nią gospodarstwa domowego.
Decyzją z dnia [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W jej uzasadnieniu wskazało, iż z treści decyzji pierwszoinstancyjnej, jak też z akt administracyjnych jednoznacznie wynika, że sprawa strony została należycie wyjaśniona. Podniosło, iż zgodnie z treścią art. 10 a ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych uległa zmianie sytuacja rodzinna i dochodowa rodziny odwołującej, co wynika z oświadczenia M. K. z dnia [...] r., który utrzymuje w nim, że ma pełnię władzy rodzicielskiej nad córką S. K., utrzymuje z nią stały kontakt, wysyła na kolonie i wycieczki, a córka ma w jego mieszkaniu pokój oraz bierze udział w jej wychowaniu. W konkluzji podzieliło zdanie organu pierwszej instancji, że zaliczkę alimentacyjną przyznano i wypłacono na podstawie fałszywych zeznań i świadomego wprowadzenia w błąd przez odwołującą.
Dowodem tego jest niespójność złożonych w dniach [...],[...] i [...] r. oświadczeń odwołującej o braku udziału w procesie wychowawczym córki S. jej ojca M. K., chociaż faktycznie ma on udział i wpływ na jej wychowanie. Dlatego prawidłowo uznano, że M. K., ojciec S. K. stanowi rodzinę wspólnie z odwołującą i jej córkami R. Z. i S. K., a w konsekwencji przyjęto, że rodzina strony przekroczyła kryterium dochodowe uprawniające do otrzymania zaliczki alimentacyjnej.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca przytaczając argumentację zawartą w odwołaniu podniosła, iż M. K. nie uczestniczy w wychowaniu córki S., nie zabiera jej na weekendy, zamieszkuje wspólnie z inną kobietą i prowadzi z nią wspólne gospodarstwo domowe. Zarzuciła, że w sprawie nie przeprowadzono konfrontacji ustnej zarówno jej, jak i M. K..
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie, nie znajdując podstaw do zmiany zajętego w sprawie stanowiska oraz powtórzyło argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie wskazać należy, iż sądy administracyjne zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 powołanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zatem ocena działalności organów administracji publicznej dokonywana przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny sprowadza się do kontroli prawidłowości rozstrzygnięcia będącego przedmiotem tej oceny pod względem zgodności z przepisami prawa materialnego i przepisami postępowania administracyjnego.
Stosownie do brzmienia przepisu art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie jako ustawa p.p.s.a., sąd ten uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w przypadku, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Nadto, w oparciu o treść art. 145 § 2 ustawy p.p.s.a., w zależności od rodzaju naruszenia, stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach, a przesłanką nieważności rozstrzygnięcia jest m. in. stwierdzenie, iż wydane ono zostało bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.).
Jednocześnie w oparciu o art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a. sąd dokonuje z urzędu kontroli rozstrzygnięć administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem i nie jest związany w tym zakresie zarzutami, podstawą prawną i wnioskami sformułowanymi w skardze.
W istocie sądowa kontrola decyzji administracyjnej sprowadza się do oceny, czy organ rozstrzygający badał sprawę w zakresie dyrektyw ustawowych zawartych w przepisach prawa materialnego, jak również, czy zebrał i rozważył cały materiał dowodowy w niej zebrany. Ocena ta dokonywana jest według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonej decyzji.
Poddawszy takiej właśnie kontroli zaskarżoną decyzję, Sąd doszedł do przekonania, że uchybia ona przepisom prawa procesowego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, rzutującym również na poprawność zastosowania przepisów prawa materialnego, co uzasadnia konieczność wyeliminowania jej z obrotu prawnego.
Uwzględniając skargę Sąd zważył, iż w dniu [...] r. tj. przed dniem wpływu odwołania do organu pierwszej instancji, skarżąca złożyła oświadczenie, że jej córka S. K. z dniem [...] r. wyprowadziła się do ojca M. K.. Oświadczenia tego organ odwoławczy nie wziął pod uwagę rozstrzygając merytorycznie niniejszą sprawę mimo, że był uprawniony do przeprowadzenia w tym zakresie postępowania dowodowego (por. art. 136 Kodeksu postępowania administracyjnego). W tym miejscu przypomnieć trzeba, że wniesienie odwołania i powołanego oświadczenia obligowało organ drugiej instancji do ponownego rozpatrzenia sprawy (od nowa) i wydania rozstrzygnięcia merytorycznego (co do istoty sprawy) albo utrzymującego w mocy decyzję pierwszej instancji - art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. (jeżeli się zgadza ze stanowiskiem organu I instancji), albo uchylającego decyzję pierwszej instancji (jeżeli nie zgadza się ze stanowiskiem organu I instancji), na zasadach określonych w art. 138 § 1 pkt 2 lub § 2 K.p.a. bądź też umorzenia postępowania odwoławczego.
Kompetencje organu odwoławczego obejmują bowiem ponowne rozpatrzenie sprawy, a nie tylko ograniczenie się do kontroli decyzji organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy ma więc obowiązek rozpatrzenia wszystkich żądań i wniosków strony, ustosunkowania się do nich w uzasadnieniu decyzji oraz dokonania ich oceny z uwagi na mające zastosowanie w sprawie przepisy ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 z późn. zm.), do których posiłkowo stosuje się również przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 z późn. zm.).
W tym miejscu ponownie przypomnieć trzeba, że każdy organ administracji orzeka na podstawie akt sprawy, które istnieją w dacie wydania decyzji.
Nadto, w postępowaniu odwoławczym mają zastosowanie również zasady postępowania administracyjnego, w tym wyrażona w art. 7 K.p.a. zasada praworządności, obligująca organ administracji do wyczerpującego zebrania materiału dowodowego i jego rozpatrzenia.
W ocenie Sądu organ odwoławczy nie sprostał tym wymogom, bowiem przy wydaniu zaskarżonej decyzji nie wziął pod uwagę istotnej zmiany okoliczności faktycznych sprawy wskazanych przez skarżącą, a uchybienie to miało znaczący wpływ na treść podjętego w niej rozstrzygnięcia.
W zaistniałej sytuacji nieuprawnione jest twierdzenie, iż skarżąca tworzy rodzinę z ojcem jednej ze swych córek, a to w świetle nie uzupełnienia i braku rozważenia przy ocenie stanu faktycznego sprawy okoliczności, które miały miejsce już po wydaniu decyzji przez organ pierwszej instancji.
Stwierdzony z urzędu brak musi być uzupełniony w drodze ponownego rozpatrzenia całokształtu sprawy skarżącej.
Dokonanie w tej sytuacji, przez Sąd, interpretacji mających zastosowanie w sprawie przepisów ustawy o zaliczce alimentacyjnej byłoby nie do pogodzenia z celem ustawodawcy tj. udzielaniem pomocy osobom, które na drodze prawnej nie są w stanie przy wykorzystaniu własnych uprawnień wyegzekwować należności z tytułu świadczeń alimentacyjnych od osoby zobowiązanej na mocy tytułu wykonawczego do ich uiszczania.
W tym miejscu zaznaczyć trzeba, że organ odwoławczy nie odniósł się również do kwestii fałszywych dowodów i świadomego wprowadzenia w błąd przez skarżącą organu pierwszej instancji. Zatem przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, o ile uzna, że taka sytuacja zaistniała w sprawie, niezbędnym będzie wyjaśnienie tych okoliczności, które uzasadniałyby przyjęcie takiego ustalenia. Zdaniem Sądu, samo tylko przytoczenie oświadczeń skarżącej i ojca jej córki S. bez ich rozważenia, jak również brak oceny wszystkich okoliczności faktycznych sprawy nie dawało wystarczających podstaw do wystąpienia którejkolwiek z przesłanek wymienionych w art. 145 K.p.a., które uzasadniają wznowienie postępowania administracyjnego. Tym samym rozważyć należy zasadność przeprowadzonego w tym zakresie postępowania.
Istotnym w rozpoznawanej sprawie jest, iż w toku postępowania odwoławczego nie rozpatrzono całości zebranego w niej materiału dowodowego, czym naruszono art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. Stosownie bowiem do postanowień art. 7 K.p.a. w toku postępowania to organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jak również po myśli art. 8 K.p.a. obowiązane są prowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawną.
Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych rozważań Sądu.
W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa procesowego oraz materialnego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, w związku z czym uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy p.p.s.a.
Z uwagi na to, że mocą zaskarżonej decyzji odmówiono skarżącej przyznania zaliczki alimentacyjnej nie zachodzi okoliczność orzekania o jej wykonalności w trybie art. 152 ustawy p.p.s.a.