Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicachz 22 marca 2017 r., sygn. akt IV SA/Gl 151/16

Uzasadnienie

Powiatowa Komisja Lekarska dla miasta S. (dalej: Powiatowa Komisja lub Komisja) orzeczeniem z dnia [...] r. nr [...] uznała poborowego M.T. (dalej: strona, skarżący) za trwale i całkowicie niezdolnego w czasie pokoju oraz w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny do czynnej służby wojskowej i zaliczyła go do kategorii "E".

W uzasadnieniu wskazano, że poborowy nie przedstawił dokumentów lekarskich, jednak po przeprowadzeniu badań lekarskich oraz w oparciu o badanie specjalistyczne przeprowadzone przez lekarza psychiatrę ustalono, że posiada on schorzenia określone w wykazie chorób i ułomności § 70 p. 5 - zaburzenia afektywne - wymaga leczenia, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 25 maja 2004 r. w sprawie orzekania o zdolności do czynnej służby wojskowej oraz trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz. U. Nr 151, poz. 1595 ze zm. - zwanego dalej "rozporządzeniem w sprawie orzekania o zdolności do służby wojskowej")

Pismem z dnia 9 kwietnia 2015 r. M.T. wniósł wniosek o wznowienie postępowania administracyjnego zakończonego opisanym wyżej orzeczeniem na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm., dalej k.p.a.).

W uzasadnieniu pisma wnioskodawca podniósł, że w kwietniu 2008 r. stawił się przed Powiatową Komisją do kwalifikacji wojskowej i został poddany obowiązkowemu badaniu lekarskiemu, w trakcie którego zgłosił, że leczy się w poradni neurologiczno - psychiatrycznej, jednak nie przedstawił żadnej dokumentacji medycznej ani wyników badań potwierdzających, że zostały u niego zdiagnozowane zaburzenia neurologiczne czy psychiatryczne. Na podstawie jego stwierdzeń został skierowany na specjalistyczne badania, które zostały przeprowadzone w dniu 4 kwietnia 2008 r. przez lekarza psychiatrę. W trakcie tego badania w oparciu o jego oświadczenie, zostało ustalone, że posiada schorzenie określone w wykazie chorób i ułomności pod pozycją § 70 p. 5 - zaburzenia afektywne.

W konsekwencji powyższego został uznany za trwale i całkowicie niezdolnego do czynnej służby wojskowej. Natomiast, jak podał, w dniu wydania orzeczenia nie cierpiał na schorzenie, którego rozpoznanie stanowiło podstawę ustalenia kategorii zdolności do służby wojskowej. W okresie poprzedzającym stawienie się przed Komisją, a także później, nie leczył się psychiatrycznie, nie zażywał leków psychotropowych jakie są stosowane w terapii osób, u których zostały zdiagnozowane zaburzenia na tle psychicznym, a okoliczności te nie były znane organowi, który wydał orzeczenie. Poprzez wprowadzenie w błąd członków Komisji polegający na podaniu nieprawdziwych okoliczności co do stanu zdrowia uzyskał korzystne dla siebie orzeczenie, a wiadomość o tym że postępowanie administracyjne powinno zostać wznowione, ponieważ Komisja wydając przedmiotowe orzeczenie miała na uwadze nieprawdziwe, niezgodne z obiektywnie istniejącą rzeczywistością fakty podane przez niego w trakcie badania, powziął dopiero w marcu 2015 r. po konsultacji prawnej.

Powiatowa Komisja Lekarska dla Miasta S. postanowieniem z dnia [...]r. nr [...] wydanym na wniosek M.T., na podstawie art. 149 § 1, art. 150 § 1, art. 145 § 1 pkt 2 k.p.a., wznowiła postępowanie zakończone powołanym na wstępie własnym orzeczeniem nr [...] z dnia [...]r. o zdolności do służby wojskowej.

Następnie postanowieniem z dnia [...]r. Komisja, zgodnie z art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., zawiesiła postępowanie w związku ze złożeniem przez Wojskowego Komendanta Uzupełnień w B. do Prokuratury Rejonowej S. w S. zawiadomienia o popełnieniu przez M.T. przestępstwa poświadczenia nieprawdy przy orzekaniu o zdolności do czynnej służby wojskowej.

Z kolei postanowieniem z dnia [...]r. wskazany organ podjął zawieszone postępowanie wobec odmowy wszczęcia dochodzenia o czyn z art. 233 § 1 k.k. i art. 272 k.k. w zw. z art. 11 § 1 k.k.

Powiatowa Komisja Lekarska dla miasta S. decyzją z dnia [...]r. nr [...], wydaną na podstawie art. 151 § 1 pkt 1 oraz art. 104 k.p.a., odmówiła uchylenia decyzji (orzeczenia) własnej z dnia [...]r. nr [...].

W uzasadnieniu w pierwszej kolejności organ przytoczył dotychczasowy przebieg postępowania oraz przywołał dowody, które poddał badaniu w toku postępowania tj. dokumentację na podstawie której zaliczono M.T. do kat. zdrowia E (wyciąg z książki orzeczeń lekarskich, karta skierowania na badania specjalistyczne, oświadczenie M.T., orzeczenie o zdolności do służby wojskowej), kserokopia dokumentacji medycznej – Centrum [...] w S., pismo z dnia 18 września 2015 r. Niepublicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej (NZOS) "[...]" w S., pismo M.T. z 6 października 2015 r. z załącznikami, tj. zaświadczenia lekarskie z dnia 16 września 2015 r. wydane przez lekarza psychiatrę i z dnia 11 września 2015 r. wydane przez psychologa.

Następnie organ stwierdził, że orzeczenie z dnia [...]r. wydane zostało na podstawie wymaganych dokumentów, które zostały wydane prawidłowo i nie były fałszywe. M.T. figuruje w książce orzeczeń lekarskich pod poz. [...], wpis do księgi zawiera pełne rozpoznanie i cechy dokumentów, które były brane pod uwagę w trakcie orzekania - podpisane przez trzech lekarzy. Badanie specjalistyczne zostało przeprowadzone przez lekarza psychiatrę w NZOZ "[...]", z którym Wojewoda [...] podpisał umowę o wykonanie usług z zakresu specjalistycznych badań lekarskich. Podkreślił, że badanie specjalistyczne, które było kluczowym dokumentem do wydania orzeczenia o zdolności do czynnej służby wojskowej zostało przeprowadzone przez osobę uprawnioną i podpisane, czyli zostało wydane prawidłowo.

Nadto przed wydaniem orzeczenia M.T. pouczony o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych przez Komisję dowodów i materiałów oraz o możliwości zgłaszania żądań nie przedstawił dokumentów lekarskich oraz złożył oświadczenie o braku uwag.

Komisja uznała natomiast, że badanie psychologiczne wykonane w dniu 11 września 2015 r. i zaświadczenie wydane przez lekarza psychiatrę z dnia 16 września 2015 r. dotyczą bieżących badań i aktualnego stanu zdrowia. Tymczasem zmiana stanu zdrowia po wydaniu decyzji ostatecznej przez organ I instancji nie stanowi nowych okoliczności faktycznych istniejących w dniu wydania decyzji a nieznanych Komisji. Natomiast przedmiotem postępowania wznowieniowego w sprawie jest ustalenie czy decyzja wydana została z naruszeniem przepisów prawa, w szczególności na podstawie fałszywych dowodów lub też w wyniku przestępstwa. W związku z tym obecny stan zdrowia strony pozostaje bez znaczenia na prowadzone postępowanie wznowieniowe zakończone prawomocną decyzją Komisji.

Dalej wskazano, że organ nie uwzględnił wniosku strony o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania w charakterze świadka M.T. na okoliczność uzyskania zaświadczenia lekarskiego z Poradni Zdrowia Psychicznego (znajdującej się w Centrum [...] w S.) – dalej "PZP" w dniu 31 marca 2008 r., ponieważ dokument ten nie został przedstawiony Komisji przy orzekaniu o zdolności do czynnej służby wojskowej. Zaświadczenie z dnia 31 marca 2008 r. nie jest wpisane do książki orzeczeń lekarskich, karty skierowania, ani do orzeczenia z dnia [...]r. o zdolności do czynnej służby wojskowej. Natomiast w ocenie organu "Karta skierowania na badania specjalistyczne" została wydana zgodnie z obowiązującymi przepisami. Jest dokumentem urzędowym i nie wymaga przeprowadzenia dowodu.

Ponadto organ nie uwzględnił także żądania przeprowadzenia dowodu poprzez powołanie przez Powiatową Komisję Lekarską dla miasta S. biegłego psychiatry w celu wydania opinii o stanie zdrowia psychicznego", ponieważ zgodnie z § 17 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 listopada 2009 r. w sprawie komisji lekarskich orzekających o stopniu zdolności do czynnej służby wojskowej osób stawiających się do kwalifikacji wojskowej (Dz. U. z 2013 r. poz. 735), komisja lekarska, określając zdolność osoby do czynnej służby wojskowej, uwzględnia: wyniki badania stanu zdrowia osoby, przeprowadzonego w toku kwalifikacji wojskowej; wyniki badań specjalistycznych, w tym psychologicznych, jeżeli osoba została skierowana na takie badanie; wyniki obserwacji szpitalnej, jeżeli osoba została skierowana na taką obserwację; informacje medyczne zawarte w dokumentacji medycznej, o której mowa w art. 26 ust. 1b ustawy, jeżeli dokumentacja taka została komisji przedstawiona.

Jednocześnie organ orzekający uznał, że samo twierdzenie strony, że wprowadziła Powiatową Komisję w błąd nie znalazło potwierdzenia w materiałach dowodowych, a w szczególności takich nie przedstawiła strona.

Końcowo wskazano, że w toku postępowania nie stwierdzono przesłanek do uchylenia decyzji Powiatowej Komisji Lekarskiej dla miasta S. o zdolności do czynnej służby wojskowej z dnia [...]r.

We wniesionym do Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej w K. odwołaniu M.T. zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie:

1. - art. 75 k.p.a. oraz art. 78 k.p.a. w zw. z art. 10 k.p.a. poprzez bezpodstawną odmowę uwzględnienia żądania odnośnie przeprowadzenia dowodów, mimo, że mogły one przyczynić się do wyjaśnienia sprawy i dotyczyły okoliczności mających znaczenie, a tym samym umożliwienie stronie czynnego udziału w postępowaniu,
2. - art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 77 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. poprzez naruszenie zasady prawdy obiektywnej, polegające na braku dokładnego wyjaśnienia okoliczności sprawy przez organ I instancji i dokonanie jednostronnej i wybiórczej oceny materiału dowodowego,
3. - art. 11 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak wszechstronnego zbadania materiału dowodowego i wydania decyzji o treści przekonywującej pod względem prawnym i faktycznym oraz nieustosunkowanie się do twierdzeń uważanych przez odwołującego za istotne przy załatwieniu sprawy.

W związku z powyższym skarżący wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie przez organ II instancji dowodów:

1. - z zeznań świadka M.T. na okoliczność zaistnienia okoliczności związanych z uzyskaniem przez skarżącego zaświadczenia z dnia 31 marca 2008 r., stanu jego zdrowia psychicznego w okresie poprzedzającym wydanie decyzji z dnia [...]r., w dacie jej wydania oraz w okresie późniejszym;
2. - z opinii biegłego lekarza psychiatry na okoliczność stanu zdrowia psychicznego skarżącego w okresie poprzedzającym wydanie decyzji z dnia [...]r., w dacie jej wydania oraz w okresie późniejszym,
3. - z wyjaśnień skarżącego złożonych wobec organu II instancji na okoliczność zaistnienia okoliczności związanych z uzyskaniem przez niego zaświadczenia z dnia 31 marca 2008 r., stanu jego zdrowia psychicznego w okresie poprzedzającym wydanie decyzji z dnia [...]r., w dacie jej wydania oraz w okresie późniejszym, popełnienia czynu zabronionego polegającego na złożeniu fałszywego oświadczenia pod rygorem odpowiedzialności karnej, a przez to podstępnego wprowadzenia w błąd funkcjonariuszy publicznych - członków Powiatowej Komisji Lekarskiej dla miasta S. co do faktycznego stanu zdrowia i wyłudzenia poświadczenia nieprawdy doprowadzając do wydania orzeczenia o przyznaniu skarżącemu kategorii zdrowia "E" i tym samym uznanie za trwale i całkowicie niezdolnego do czynnej służby wojskowej w czasie pokoju oraz w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny.

W ocenie skarżącego, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na stwierdzenie, że organ wyjaśnił wszystkie okoliczności faktyczne sprawy, które mogły mieć znaczenie dla jej rozpatrzenia, co prowadzi do wniosku, że zakwestionowana decyzja jest co najmniej przedwczesna. Organ naruszył nadto zasadę prawdy obiektywnej bowiem pomimo, że wzywał skarżącego do złożenia wyjaśnień w przedmiocie przebiegu badania przed Powiatową Komisją oraz badania przeprowadzonego przez lekarza psychiatrę, to po ich złożeniu uznał je za niewystarczające do potwierdzenia okoliczności powoływanych przez niego co do uzyskania orzeczenia o zdolności do czynnej służby wojskowej.

Zdaniem skarżącego stanowisko organu, że dowody na podstawie których została wydana decyzja z dnia [...]r. nie są fałszywe, z racji odmowy wszczęcia postępowania karnego nie jest prawidłowe. Z samego tego faktu nie można bowiem w sposób jednoznaczny przesądzać, że przestępstwo nie zostało popełnione, a w konsekwencji, że dowody nie są fałszywe. Skarżący zauważył, że jako przesłankę uzasadniającą odmowę wszczęcia postępowania karnego przeciwko niemu wskazano przedawnienie karalności czynu, do którego popełnienia się przyznał we wniosku o wznowienie postępowania, a nie np. że postępowanie to nie mogło być wszczęte ze względu na brak danych dostatecznie uzasadniających podejrzenie jego popełnienia, czy też że czynu w ogóle nie popełniono.

Zatem, w ocenie skarżącego, skoro przepis art. 145 § 3 k.p.a. dopuszcza możliwość wznowienia postępowania także w przypadku, gdy postępowanie przed sądem lub innym organem nie może być wszczęte na skutek upływu czasu, to przyjąć należy, iż organ w ramach postępowania wznowieniowego powinien dążyć do ustalenia okoliczności faktycznych pozwalających ocenić czy dowody, na podstawie których ustalono istotne dla sprawy okoliczności okazały się fałszywe.

Ponadto skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem co do nieprzydatności dla rozstrzygnięcia sprawy dowodu z zeznań M.T., twierdząc, że świadek ten dysponuje wiedzą m.in. co do faktycznego stanu jego zdrowia w dacie wydania zaświadczenia z dnia 31 marca 2008 r. oraz okoliczności temu towarzyszących. Nadto podniósł, że wskazane wyżej dokument (zaświadczenie), wbrew stanowisku organu, nie mógł zostać przedstawiony przy orzekaniu o zdolności do czynnej służby wojskowej w 2008 r., jak również być wpisany do karty skierowania bowiem został wystawiony w dniu 31 marca 2008 r., a więc po skierowaniu go na specjalistyczne badania lekarskie. Wprawdzie dokument ten nie znajduje odzwierciedlenia w treści decyzji z dnia [...]r., jednakże brak wzmianki o nim wynika tylko i wyłącznie z tej przyczyny, iż dokument ten nie był rzekomo znany Komisji, skoro uzasadnienie tejże decyzji jest lakoniczne.

Odwołujący zarzucił także organowi brak dokładnego przeanalizowania zgromadzonego w ramach postępowania materiału dowodowego w postaci dokumentacji medycznej przekazanej przez Centrum [...] w S., dokumentu rozpoznania lekarskiego, wyciągu z książki orzeczeń lekarskich. Zwrócił uwagę na rozbieżności między informacjami wpisanymi w rozpoznaniu lekarskim oraz w wyciągu z książki orzeczeń lekarskich, a które polegają na tym, iż w rozpoznaniu zostało odnotowane, że w 2006 r. był hospitalizowany na oddziale pediatrycznym, a w wyciągu z książki orzeczeń lekarskich, że w 2006 r. był hospitalizowany na oddziale psychiatrycznym.

Natomiast z dokumentacji medycznej udostępnionej przez Centrum [...] w S. wynika, że został zarejestrowany w Poradni Psychiatrycznej dla Dzieci dopiero w dniu 16 lipca 2007 r., przy czym została zalecona wówczas terapia psychologiczna, nie zostało wdrożone leczenie psychiatryczne, a kolejna wizyta miała miejsce dopiero w dniu 31 marca 2008 r., gdy zostało wydane zaświadczenie na potrzeby postępowania w przedmiocie orzekania o zdolności do czynnej służby wojskowej.

Nadto skarżący kwestionował stanowisko organu, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie potwierdza, że wprowadził on w błąd Komisję w 2008 r. w trakcie orzekania o zdolności do czynnej służby wojskowej, przede wszystkim, iż nie przedstawił dowodów na tą okoliczność. Zdaniem odwołującego, gdyby zostało przeprowadzone postępowanie karne w sprawie składania fałszywych zeznań w toku postępowania o orzeczenie zdolności do czynnej służby wojskowej, to zostałoby wydane prawomocne orzeczenie potwierdzające popełnienie przez niego przestępstwa, ale z uwagi na upływ czasu postępowanie to nie mogło być wszczęte.

Decyzją z dnia [...]r. nr [...] Wojewódzka Komisja Lekarska w K. utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że wznowienie postępowania stanowi instytucję mająca na celu stworzenie prawnej możliwości przeprowadzenia ponownego postępowania wyjaśniającego i ponownego rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, w której została już wydana decyzja ostateczna. Potrzeba zastosowania tego rodzaju instytucji objawia się w sytuacjach, gdy po wydaniu decyzji ostatecznej ujawniła się wadliwość postępowania dowodowego, na którym oparto ostatecznie rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej albo też gdy wystąpiły później okoliczności, które pozbawiają znaczenia przesłanki na jakich oparto rozstrzygnięcie sprawy. Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji co do spełnienia warunków formalnych do wznowienia postępowania. Wskazał, że wydanie postanowienia o wznowieniu postępowania wszczyna pierwszą fazę postępowania mającego na celu ustalenie czy przesłanki do jego wznowienia rzeczywiście istnieją.

Natomiast w drugim właściwym etapie, po stwierdzeniu przesłanek wznowienia, przeprowadza się postępowanie wyjaśniające w celu rozstrzygnięcia sprawy co do istoty. Rozpatrując wskazaną przez wnioskodawcę przesłankę wznowienia postępowania, tj. dowody, na podstawie których ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne okazały się fałszywe (art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a.) organ zgodził się ze stanowiskiem organu I instancji co do jej nie spełnienia. Organ podniósł, że z materiału dowodowego wynika, że w sprawie Wojskowy Komendant Uzupełnień w B. złożył zawiadomienie do Prokuratury Rejonowej w S. o popełnieniu przestępstwa przez M.T., który poświadczył nieprawdę przy orzekaniu o zdolności do czynnej służby wojskowej. Po rozpatrzeniu zawiadomienia Komisariat Policji III w S. odmówił wszczęcia dochodzenia o czyn z art. 233 kk. i art. 272 kk. w zw. z art. 11 kk. z uwagi na przedawnienie karalności.

Zdaniem organu brak jest zatem jakichkolwiek podstaw aby uznać, że dowody na podstawie których ustalono istotne dla sprawy okoliczności, były fałszywe. Organ odwołując się do poglądów orzecznictwa wskazał, że musi istnieć związek przyczynowy pomiędzy dowodami, które okazały się fałszywe, a istotnymi dla sprawy okolicznościami faktycznymi. Nadto strona, która domaga się wznowienia postępowania na tej podstawie, że dowód okazał się fałszywy powinna przedłożyć właściwemu organowi orzeczenie sądowe stwierdzające, że dokument był sfałszowany, nie jest bowiem rzeczą organu administracji przeprowadzenie takiego dowodu we własnym zakresie.

Ponadto organ zauważył, że postępowanie prowadzone w trybie wznowieniowym nie jest kontynuacją postępowania instancyjnego i nie ma na celu merytorycznej kontroli decyzji ostatecznej. W toku postępowania wznowieniowego nie może być wobec tego oceniana prawidłowość przeprowadzonego postępowania dowodowego w postępowaniu zwykłym, zakończonym decyzją ostateczną. Ewentualne uchybienia w tym postępowaniu podlegały weryfikacji w toku instancyjnym, przy rozpoznaniu odwołania. Zdaniem organu odwoławczego Powiatowa Komisja zgodnie ze stanem faktycznym stwierdziła, że nie zaistniała przesłanka wznowienia postępowania, która została wskazana przez odwołującego się, bowiem co do zasady sfałszowanie dowodu lub popełnienie przestępstwa musi być potwierdzone orzeczeniem sądu lub innego organu.

W związku z tym uznano, że zarzut M.T., że organ I instancji w ramach postępowania wznowieniowego powinien dążyć do ustalenia okoliczności faktycznych pozwalających ocenić czy dowody na podstawie których ustalono istotne dla sprawy okoliczności okazały się fałszywe jest niezasadny.

W ocenie organu odwoławczego organ I instancji słusznie odmówił uchylenia orzeczenia Powiatowej Komisji Lekarskiej dla miasta S. z [...]r. gdyż po przeprowadzeniu postępowania wznowieniowego stwierdził brak podstawy do jego uchylenia zgodnie z art. 145 § 1 k.p.a.

W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skardze M.T. zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 145 § 3 k.p.a. poprzez przyjęcie, iż w niniejszej sprawie nie zachodzi przesłanka do wznowienia postępowania administracyjnego określona w tym przepisie, bowiem brak jest jakichkolwiek podstaw aby uznać, że dowody na podstawie których ustalono istotne dla sprawy okoliczności, były fałszywe, w szczególności, że brak jest orzeczenia właściwego organu stwierdzającego, że dowód na podstawie którego zostało oparte ustalenia, które miało wpływ na zapadłe w sprawie rozstrzygnięcie został sfałszowany.

Ponadto skarżący zarzucił naruszenie art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. poprzez naruszenie zasady prawdy obiektywnej, a polegające na braku dokładnego wyjaśnienia okoliczności sprawy przez organ II instancji i dokonanie jednostronnej i wybiórczej oceny materiału dowodowego oraz naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 151 § 2 k.p.a. poprzez brak wszechstronnego zbadania materiału dowodowego i wydania decyzji o treści przekonywującej pod względem prawnym i faktycznym, nieustosunkowanie się do twierdzeń uważanych przez Skarżącego za istotne przy załatwieniu sprawy.

W konsekwencji skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji i wydanie decyzji uznającej go za zdolnego do czynnej służby wojskowej.

W obszernym uzasadnieniu, w którym w znacznej części powtórzono argumentację zawartą w odwołaniu, skarżący wskazał, że we wniosku inicjującym postępowanie wznowieniowe wyjaśnił, że w okresie gdy przeprowadzone było postępowanie administracyjne w przedmiocie orzeczenia o zdolności do czynnej służby wojskowej nie cierpiał na schorzenie, którego rozpoznanie stanowiło podstawę ustalenia kategorii dla niego jako poborowego. Ponadto w okresie poprzedzającym stawienie się przed Komisją nie leczył się psychiatrycznie oraz nie zażywał leków psychotropowych jakie są stosowane w terapii osób, u których zostały zdiagnozowane zaburzenia na tle psychicznym. Wyjaśnił, że był jedynie konsultowany neurologicznie z uwagi na częste bóle głowy będące następstwem najprawdopodobniej urazu głowy, jednakże nie została zdiagnozowana u niego żadna jednostka chorobowa, która wymagałaby leczenia szpitalnego, uczęszczania na terapię czy przyjmowania leków.

Skarżący podniósł, że został uznany za trwałe i całkowicie niezdolnego w czasie pokoju oraz w razie mobilizacji i wojny na podstawie twierdzeń, sugestii i poświadczeń, że występowały u niego objawy pozwalające na zakwalifikowanie go jako osoby cierpiącej na zaburzenia psychiczne. Zdaniem skarżącego poprzez wprowadzenie w błąd członków Komisji polegający na podaniu nieprawdziwych okoliczności co do stanu zdrowia uzyskał korzystne dla siebie, na tamtą chwilę, orzeczenie o niezdolności do czynnej służby wojskowej. Skarżący podkreślił, iż w dniu wydania orzeczenia przez Komisję nie cierpiał na schorzenie, którego rozpoznanie stanowiło podstawę ustalenia kategorii dla niego jako poborowego, na potwierdzenie czego przedłożył zaświadczenie lekarza psychiatry.

Skarżący dodał, że okoliczności te nie zostały zweryfikowane przez organ I instancji, bowiem z uwagi na brak prawomocnego orzeczenia właściwego organu potwierdzającego, iż w decyzji ostatecznej organ administracji rzeczywiście poczynił ustalenia faktyczne z powołaniem się na sfałszowany dowód uznał, że nie zachodzi ustawowa przesłanka wznowienia postępowania, na którą powołał się we wniosku. W ocenie skarżącego organ I instancji uwzględniłby jego wniosek o wznowienie postępowania tylko i wyłącznie gdyby przedłożył on orzeczenie właściwego organu, że dowody na podstawie których ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne były fałszywe. Skarżący dodał, że zarówno organ I instancji, jak organ II instancji pominęły regulację art. 145 § 3 k.p.a.

Niezależnie od powyższych twierdzeń skarżący podniósł, że wprawdzie jako przesłankę wznowienia postępowania wskazał nieprawdziwość dowodu na podstawie którego dokonano ustaleń faktycznych i wydano decyzję z dnia [...]r., jednakże nieprawdziwość dowodów, jako przesłanka wznowieniowa, może być kwalifikowana jako fałszywość dowodu określona w art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a., albo jako nowa okoliczność faktyczna określona w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Skarżący zauważył również, iż wprawdzie organ administracji związany jest żądaniem określonym we wniosku wszczynającym postępowanie i jest zobowiązany do dokładnego określenia treści żądania strony, które wyznacza rodzaj sprawy będącej przedmiotem postępowania, jednakże organ nie jest związany podaną przez stronę podstawą prawną żądania albowiem to treść żądania wyznacza stosowną normę prawą.

W konsekwencji powyższego należałoby przyjąć, iż organy w niniejszej sprawie nie dokonały ustaleń w tym zakresie przyjmując bez jakichkolwiek wątpliwości, że przesłanka podana przez skarżącego jest prawidłowa, a być może gdyby dokonały ustaleń w tym zakresie zostałoby wydane rozstrzygnięcie odmiennej treści.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Oznacza to, w świetle art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), że tylko ustalenie, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji.

Natomiast zgodnie z art. 134 § 1 wskazanej wyżej ustawy sąd dokonuje z urzędu kontroli rozstrzygnięć administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem i nie jest związany w tym zakresie zarzutami, podstawą prawną i wnioskami sformułowanymi w skardze.

W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie bowiem w świetle okoliczności sprawy zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja w ostatecznym wyniku odpowiadają wymogom prawa.

Rozstrzygnięcia w sprawie zapadły w wyniku wniosku skarżącego o wznowienie postępowania zakończonego decyzją ostateczną tj. orzeczeniem Powiatowej Komisji Lekarskiej dla miasta S. z dnia [...]r. nr [...] uznającą poborowego M.T. za trwale i całkowicie niezdolnego w czasie pokoju oraz w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny do czynnej służby wojskowej i zaliczyła go do kategorii zdrowia "E".

Na wstępie rozważań należy podnieść, że instytucja wznowienia postępowania ma na celu stworzenie prawnej możliwości ponownego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego i podjęcia ponownego rozstrzygnięcia sprawy zakończonej ostateczną decyzją, jeżeli postępowanie przed organem administracyjnym było dotknięte kwalifikowanymi wadami procesowymi, wyliczonymi wyczerpująco w art. 145 § 1 k.p.a. Trzeba bowiem pamiętać, że wznowienie postępowania jest nadzwyczajnym trybem postępowania. Nie może ono zastępować trybu odwoławczego. Jedną z podstawowych zasad postępowania jest zasada trwałości decyzji ostatecznych (art. 16 k.p.a.). Doznaje ona ograniczenia tylko w sytuacjach wyjątkowych, gdy decyzja jest obarczona kwalifikowanymi wadami prawnymi. Przedmiotem postępowania o wznowienie nie jest zatem ponowne rozpoznanie sprawy we wszystkich jej aspektach, a jedynie zbadanie, czy zaszły wyjątkowe okoliczności wyliczone w art. 145 § 1 ustawy k.p.a.

Granice postępowania w trybie wznowienia postępowania zakreślone są wnioskiem strony. W związku z tym również jego kontrola dokonywana przez sąd administracyjny dotyczy decyzji wydanych w trybie wznowienia postępowania i to w zakresie wyznaczonym przez wniosek strony. Istotnym było zatem to, czy zaistniała wskazana przez stronę przesłanka do wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną określona w art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a.. Przepis ten stanowi, że w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli dowody, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe. Natomiast zgodnie z pkt 2 postępowanie wznawia się także jeżeli decyzja wydana została w wyniku przestępstwa.

Wznowienie postępowania na podstawie przesłanki z pkt 1 ograniczone jest wystąpieniem łącznym następujących warunków. Po pierwsze - wystąpieniem w postępowaniu dowodowym prowadzonym w danej sprawie fałszywego dowodu. Należy przy tym rozróżnić fałsz materialny i intelektualny dokumentu. Pierwszy godzi w bezpośrednio w sam dokument i polega na jego podrobieniu. Drugi fałsz - intelektualny, wyraża się w nieprawdziwej treści dokumentu, w poświadczeniu nieprawdy, chociaż sam dokument co do formy jest autentyczny i nie budzi zastrzeżeń. Po drugie, możliwość zastosowania art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. jest ograniczona wymogiem, by sfałszowanie dowodu było stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu lub innego organu.

Po trzecie - zastosowanie wspomnianego przepisu k.p.a. zakłada, że fałszywy dowód był podstawą ustalenia okoliczności faktycznych istotnych dla sprawy. Podstawa ta musi być jednocześnie rozważana z uwzględnieniem art. 145 § 2 i 3 k.p.a. Przepisy te uzależniają możliwość wznowienia postępowania od uprzedniego stwierdzenia fałszywości danego dowodu przez sąd lub inny uprawniony do tego organ. Przez termin "inny organ" rozumie się w szczególności Trybunał Stanu, sądy dyscyplinarne, a także jakikolwiek inny organ, któremu akty prawne powierzają wykonanie funkcji orzeczniczych w powyższym zakresie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 16 października 1991 r., sygn. akt II SA 640/91, ONSA 1992, nr 3-4, poz. 66, s. 140). Za utrwalonymi poglądami judykatury i piśmiennictwa wskazać należy, że w kwestii czy doszło do sfałszowania dowodu (art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a.) winien wypowiedzieć się właściwy sąd, albowiem wynika to z ustawowego podziału kompetencji organów państwowych, następstwem czego jest wyłączenie możliwości orzekania organów właściwych w sprawie wznowienia postępowania o przestępstwie jakim jest fałsz dowodów.

Innymi słowy sfałszowanie dowodu musi zostać stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu. Podobnie, nie można stosować art. 145 § 1 pkt 2 k.p.a. jeżeli przestępstwo, o którym w przepisie tym mowa, nie zostało stwierdzone we właściwym trybie w postępowaniu karnym; organy i sądy administracyjne nie zastępują organów postępowania karnego w ustalaniu dokonania sprawstwa i winy przestępstwa. Ustawodawca przewidział odstępstwa od tego rygorystycznego wymogu w sytuacji, gdy sfałszowanie dowodu lub popełnienie przestępstwa jest oczywiste a wznowienie jest niezbędne dla uniknięcia niebezpieczeństwa dla życia lub zdrowia ludzkiego albo poważnej szkody dla interesu społecznego, a także w przypadku, gdy postępowanie przed sądem lub innym organem w sprawie stwierdzenia sfałszowania dowodu lub popełnienia przestępstwa nie może być wszczęte na skutek upływu czasu lub z innych przyczyn określonych w przepisach prawa.

Jeżeli zaistnienie przesłanki z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. budzi jakiekolwiek wątpliwości, organ jest zobowiązany do odmowy uchylenia ostatecznej decyzji Równocześnie w orzecznictwie podkreśla się, że strona, która domaga się wznowienia postępowania na tej podstawie, że dowód okazał się fałszywy, musi przedłożyć właściwemu organowi dowód w postaci orzeczenia sądowego stwierdzającego, że dokument był sfałszowany (tak m.in. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 2 grudnia 2010 r. sygn. akt VII SA/Wa 2214/09). Dodatkowo należy zauważyć, że przyczyny wznowienia postępowania wskazane w art. 145 § 1 pkt 1 i 2 nie są całkowicie rozłączne i – przykładowo – w razie złożenia fałszywych zeznań lub sfałszowania dokumentu mogą być wyczerpane znamiona ich obu (por. Barbara Adamiak, Janusz Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Wydawnictwo C.H. Beck W-wa 2011 s. 549). To, która z nich zostanie w takiej sytuacji uznana za podstawę działań organu administracji w trybie nadzwyczajnym, zdaje się nie mieć większego znaczenia.

Nie bez powodu też zostały one zrównane w zakresie terminu oddziaływania na trwałość decyzji ostatecznej (art. 146 § 1, Knysiak - Molczyk Hanna (red.), Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz WK 2015).

Wracając na grunt niniejszej sprawy należy wskazać, że podstawowym argumentem przemawiającym, zdaniem skarżącego, za wznowieniem postępowania w sprawie zakończonej ostatecznym orzeczeniem Powiatowej Komisji Lekarskiej z dnia [...]r. było oparcie tego rozstrzygnięcia na złożeniu przez niego nieprawdziwego oświadczenia co do stanu jego zdrowia psychicznego. Skarżący twierdził, że na podstawie jego oświadczenia, że leczy się w poradni neurologiczno-psychiatrycznej Komisja skierowała go na badania specjalistyczne. Następnie w trakcie badania przeprowadzonego przez lekarza psychiatrę w oparciu o jego oświadczenie zostało ustalone, że posiada schorzenie określone w wykazie chorób i ułomności § 70 p. 5 - zaburzenia afektywne - wymaga leczenia, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 25 maja 2004 r. w sprawie orzekania o zdolności do czynnej służby wojskowej oraz trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach.

W pierwszym rzędzie należy wskazać, że oświadczenie złożone przed Komisją, tak jak i wyjaśnienia strony w postępowaniu, nie są dowodem w sprawie. Od przesłuchania strony na zasadzie art. 86 k.p.a. należy odróżnić wyjaśnienia, które nie są środkiem dowodowym, a które strony mają prawo składać oraz przedstawiać dowody na ich poparcie (wyrok NSA z dnia 2 lipca 1997 r. SA/Łd 3192/95, Lex nr 30821). Natomiast nie ulega wątpliwości, że rozpoznanie lekarza psychiatry stanowiło podstawę ustalenia stanu zdrowia skarżącego, a w konsekwencji wydania orzeczenia o zdolności do czynnej służby wojskowej. Dowodem, na podstawie którego organ ustalał okoliczności co do stanu zdrowia skarżącego nie było zatem jego oświadczenie, a rozpoznanie lekarza psychiatry na podstawie badań, na które skarżący przez komisję został skierowany (dalej opinia lekarska). Tymczasem skarżący nie wskazywał, że zostało wydane orzeczenie stwierdzające sfałszowanie ww. opinii lekarskiej, a więc podanie przez lekarza nieprawdy co do stanu zdrowia badanego, ani na orzeczenie zaświadczające o popełnieniu przestępstwa rzutującego na wydanie orzeczenia z dnia [...]r.

Zważyć przy tym należy, że rozpoznanie lekarza psychiatry, na podstawie którego dokonano ustaleń co do stanu zdrowia skarżącego, nie jest poświadczeniem dokonanej przez samego badanego oceny swojego stanu zdrowia, ale stanowi ona wynik badania przeprowadzonego przez lekarza psychiatrę, a więc specjalisty w danej dziedzinie, z uwzględnieniem przedłożonej przez badanego dokumentacji medycznej.

W ocenie Sądu w dokonanej przez organy analizie okoliczności faktycznych, wynikających z załączonych materiałów dowodowych, zasadną jest ocena, że nie ma dowodów na to, iż w sprawie zakończonej decyzją ostateczną doszło do ustalenia istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych z użyciem fałszywych dowodów. Prawidłowo zaskarżony organ wskazał, że skarżący, który domaga się wznowienia postępowania na tej podstawie, że dowód okazał się fałszywy musi przedłożyć właściwemu organowi dowód w postaci orzeczenia sądowego stwierdzającego fałszerstwo dowodu. Nie jest bowiem rzeczą organu administracji przeprowadzanie takiego postępowania we własnym zakresie. W przedmiotowej sprawie dokument taki nie został przedstawiony przez skarżącego.

Nie zasługują na uwzględnienie zarzuty formułowane w skardze przeciwko decyzji o naruszenia przepisów postępowania, w tym w kwestii odmowy przeprowadzenia dowodów, tj. zeznań matki skarżącego dotyczących okoliczności wydania zaświadczenia lekarza z PZP, jak również z opinii lekarza co do stanu zdrowia psychicznego skarżącego. Słusznie organ stwierdził, że zaświadczenie lekarza PZP nie było dowodem, na podstawie którego Powiatowa Komisja dokonywała ustaleń co do stanu zdrowia skarżącego, co więcej dowód ten nie został tej Komisji przedstawiony. Wprawdzie z opinii lekarza psychiatry wynika, że skarżący przedstawił zaświadczenie z PZP gdzie się leczy z diagnozą: zaburzenia depresyjne, epizod miarkowany.

Jednocześnie z dokumentów przedstawionych przez Centrum [...] w S. znajdujących się w aktach sprawy wynika, że skarżący leczył się w PZP tej placówki przed wydaniem orzeczenia (a także po jego wydaniu). Natomiast okoliczność, że zaświadczenie zostało wydane matce przy nieobecności skarżącego nie świadczy o jego wadliwości, skoro wydanie zaświadczenia następuje na podstawie dokumentacji medycznej, zaś z akt wynika, że taka dokumentacja na dzień wydania zaświadczenia istniała. W związku z tym nie jest oczywiste, że wystawiający zaświadczenie na podstawie tej dokumentacji poświadczył nieprawdę co do postawionej diagnozy. Niemniej jednak nie można oczekiwać, aby organ administracji w tym zakresie prowadził postępowanie mające na celu ustalenie, że doszło do popełnienia przestępstwa poświadczenia nieprawdy w zaświadczeniu przez lekarza go wystawiającego, które skarżący przedłożył lekarzowi psychiatrze podczas badania, gdyż organ ten nie jest do tego powołany.

Ponadto trafne jest stanowisko organu, że postępowanie prowadzone w trybie wznowieniowym nie jest kontynuacją postępowania instancyjnego i nie ma na celu merytorycznej kontroli decyzji ostatecznej. Przedmiotem tego postpowania jest ustalenie czy wystąpiła przesłanka wznowienia, dopiero w przypadku pozytywnego ustalenia wystąpienia przesłanki przeprowadzone jest postępowanie wyjaśniające w celu rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy co do jej istoty. Skoro w przedmiotowej sprawie organ nie stwierdził wystąpienie przesłanki wznowieniowej, to tym samym nie było podstaw do przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego psychiatry co do stanu zdrowia skarżącego w celu kwalifikacji do służby wojskowej.

Odnosząc się do twierdzenia skarżącego, iż organy powinny dokonać ustaleń, czy wskazana przesłanka wznowienia (fałszerstwa dowodu) jest prawidłowa, w kontekście przesłanki nowej okoliczności faktycznej przede wszystkim należy stwierdzić, że organ jest związany wnioskiem strony i orzeka w zakreślonych w nim granicach, w tym przypadku co do podstawy wznowienia powołanej we wniosku. Organ wprawdzie mógł wystąpić o sprecyzowanie wniosku złożonego przez skarżącego ze względu na argumenty podane w jego uzasadnieniu, niemniej jednak ustalenia w tym zakresie w kierunku wystąpienia nowej okoliczności faktycznej nie mogłoby prowadzić, jak przypuszcza skarżący, do korzystnego dla niego rozstrzygnięcia. Wymaga bowiem podkreślenia, że nowe okoliczności faktyczne, czy dowody nieznane organowi w dacie wydania decyzji, stanowiące przesłankę wznowienia określoną w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. polegają na tym, że muszą się one ujawnić.

Nie stanowią natomiast takich okoliczności czy dowodów podanych we wniosku o wznowienie postępowania zdarzenia, które strona znała i mogła powołać oraz nie chodzi tu o intelektualną sferę (strona sobie przypomniała o pewnych zdarzeniach) ale o materialne ujawnienie dowodów czy okoliczności, które strona powołać nie mogła, ponieważ nie dysponowała nimi (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2007 r. sygn. akt II OSK 1409/06 publik. w Internecie w Centralnej Bazie Orzeczeń sądów Administracyjnych - CBOSA). Zatem w przypadku gdy strona wnioskuje o wznowienie postępowania na podstawie okoliczności jej znanej przed wydaniem decyzji ostatecznej, uznać należy, ze wznowienie postępowania jest niedopuszczalne z przyczyn przedmiotowych, co skutkuje odmową wznowienia postępowania (por. też Jaśkowska Małgorzata, Wróbel Andrzej, Komentarz do Kodeksu postępowania administracyjnego, Lex 2016, wyrok WSA w Gliwicach z 24 marca 2010 r. II SA/Gl 1191/09, Lex nr 577022).

Podsumowując stwierdzić należy, że w ostateczności zaskarżona decyzja, jak i decyzją ją poprzedzająca, nie narusza prawa w taki sposób, który miałby czy mógłby mieć istotny wpływ na jej wynik, a tylko wówczas Sąd byłby zobowiązany do jej uchylenia. W rezultacie bowiem ustalenie przez organ braku wystąpienia przesłanki wznowieniowej wskazanej we wniosku o wznowienie postępowania zakończonego decyzją ostateczną Powiatowej Komisji Lekarskiej z dnia [...] znajduje oparcie w zgromadzonym materiale dowodowym, a tym samym powinno skutkować odmową uchylenia tej decyzji. Dlatego też pewne braki zaskarżonej decyzji w zakresie użytej argumentacji nie stanowią uchybienia, które mogłoby mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy.

Mając powyższe na uwadze Sąd działając, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku