Uzasadnienie
Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. działający z upoważnienia Burmistrza Miasta C. decyzją z dnia [...] r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego i art. 14 ust. 3 ustawy z dnia 1 grudnia 1994 r. o zasiłkach rodzinnych i pielęgnacyjnych (Dz. U. z 1998 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.) odmówił K. U. przyznania zasiłku pielęgnacyjnego za okres od [...] r. do [...] r. W uzasadnieniu decyzji podał, że stosownie do postanowień art. 28 ustawy o zasiłkach rodzinnych, pielęgnacyjnych i wychowawczych prawo do zasiłku przysługiwało od miesiąca, w którym złożono wniosek, jednak za okres nie dłuższy niż jeden miesiąc wstecz, a w [...] r. nie został złożony wniosek o przyznanie wskazanego zasiłku.
Odwołanie od wskazanej decyzji wniósł K. U., który wyraził swoje niezadowolenie. Zdaniem odwołującego się, decyzja organu pierwszej instancji nie porusza kluczowego zagadnienia, a mianowicie że zasiłek pielęgnacyjny przysługuje osobie spełniającej wymogi do jego otrzymania. Nie złożenie wniosku przez niego nie powinno negatywnie wpływać na jego prawa, tym bardziej, że organem zobowiązanym do przyznania mu tego zasiłku był organ pomocy społecznej, a pracownicy tego organu winni informować go o przysługujących mu prawach. W rozstrzygnięciu organu pierwszej instancji widzi formę przerzucenia na niego odpowiedzialności za nie przyznanie wnioskowanego zasiłku.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego uchyliło zaskarżoną decyzję i umorzyło postępowanie organu pierwszej instancji. W motywach rozstrzygnięcia wskazało, że organem właściwym do przyznania K.U. zasiłku pielęgnacyjnego stosownie do postanowień art. 48 ust. 2 pkt 2 lit. "d" ustawy o świadczeniach rodzinnych jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych, ponieważ od [...] r. otrzymuje on [...], zatem organ pierwszej instancji nie był uprawniony do podejmowania rozstrzygnięcia merytorycznego. Z tego też powodu wystąpiła konieczność wyeliminowania decyzji organu pierwszej instancji z obrotu prawnego a postępowanie organu pierwszej instancji umorzyć.
Z powyższą decyzją nie zgodził się K. U., który wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W skardze tej wskazał, że umorzenie postępowania organu pierwszej instancji powoduje, że nie otrzyma zasiłku za czas za który się ubiega. Nadto wskazał, że prawo do świadczenia nabył z mocy prawa, a wniosek rozpoczyna postępowanie kończące postępowanie potwierdzające jedynie spełnianie wszystkich wymogów do jego otrzymania, a nie złożenie wniosku nie było przejawem jego zaniedbania, lecz nie został pouczony o przysługującym mu prawie.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o oddalenie skargi i przywołało analogiczną argumentację jaką zaprezentowało w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) nie wykazała, by zaskarżona decyzja naruszała wymogi prawa, a zgodnie z treścią art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego lub naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy jak również naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego.
Przedmiotem postępowania jest wniosek skarżącego z dnia [...] r. o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego za okres od [...] r. do [...] r. W pierwszej kolejności przyjdzie przedstawić stan prawny jaki obowiązywał w zakresie zasiłków pielęgnacyjnych, zarówno w zakresie objętym żądaniem skierowanym przez skarżącego do organu administracji publicznej jak również w dniu podejmowania przez ten organ decyzji. Stosownie do postanowień art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 1 grudnia 1994 r. o zasiłkach rodzinnych, pielęgnacyjnych i wychowawczych (Dz. U. z 1998 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.) zasiłek pielęgnacyjny przysługuje uprawnionemu na zasadach określonych we wskazanej ustawie, a według art. 16 ust. 1 tej ustawy ustalenie uprawnień do zasiłku pielęgnacyjnego następuje na wniosek uprawnionego lub osoby go reprezentującej.
Z kolei po myśli art. 28 ust. 1 wskazanej ustawy zasiłek pielęgnacyjny wypłaca się poczynając od miesiąca, w którym powstało prawo do zasiłku, jednak za okres nie dłuższy niż jeden miesiąc wstecz od miesiąca, w którym złożono wniosek. Ten stan prawny obowiązywał do 30 kwietnia 2004 r. ponieważ z dniem 1 maja 2004 r. stan prawny w poruszanym zakresie uległ zmianie. Ze wskazanym dniem weszła w życie ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o zasiłkach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.). Stosownie do postanowień art. 16 ust. 1 przywołanej ustawy zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia osobie niepełnosprawnej opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Po myśli art. 24 ust. 2 i 4 przywołanej ustawy prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, a w przypadku ustalania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego prawo ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony.
W tym przypadku prawo do zasiłku pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia. Według art. 48 ust. 2 pkt 2 lit. "d" powyższej ustawy w okresie od 1 maja 2004 r. do 31 sierpnia 2005 r. organem właściwym do przyznania i wypłaty zasiłku osobom otrzymującym rentę socjalną jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych.
Skarżący w ramach postępowania administracyjnego jak również w skardze do sądu administracyjnego prezentuje pogląd, że prawo do zasiłku pielęgnacyjnego posiada status publicznego prawa podmiotowego i przysługuje osobie spełniającej wymogi do jego otrzymania począwszy od miesiąca, w którym spełniła te wymogi, niezależnie od tego kiedy złożyła stosowny wniosek o jego przyznanie.
Z przedstawionego powyżej stanu prawnego wynika, że argumentacja skarżącego nie jest trafna. Otóż faktycznie należy przychylić się do poglądu skarżącego, że świadczenie w postaci zasiłku pielęgnacyjnego posiada status publicznego prawa podmiotowego, jednakże wynikające z tego konsekwencje są odmienne od tych, które prezentuje skarżący. Przywołane przepisy prawa w sposób jednoznaczny wskazują na rozdzielenie dwóch zagadnień, a mianowicie: dysponowania prawem do określonego świadczenia i od kiedy można się w sposób skuteczny domagać jego wypłaty, czyli realizacji.
Skarżący stara się w trakcie postępowania wykazać, że już z faktu spełniania wymagań do określonego prawa, takie prawo się nabywa. Otóż przyjdzie zauważyć, że w prawie administracyjnym takie ujęcie nie znajduje umocowania prawnego. Z treści przytoczonych przepisów wynika, że prawo do zasiłku pielęgnacyjnego przysługuje nie tylko od dnia spełnienia określonych w przepisach wymogów, ale od dnia złożenia wniosku, przy czym ustawa o zasiłkach rodzinnych, pielęgnacyjnych i wychowawczych przewidywała, że zasiłek ten wypłaca się poczynając od miesiąca, w którym powstało prawo do zasiłku, jednak za okres nie dłuższy niż jeden miesiąc wstecz od miesiąca, w którym złożono wniosek. Przepis ten wprowadzał kolejną odmienność od reguł obowiązujących w prawie administracyjnym, gdyż umożliwiał przyznanie zasiłku za jeden miesiąc przed miesiącem, w którym złożono wniosek. Oznacza to, ze regulacja ta ma charakter unormowania szczególnego i z tego powodu ma pierwszeństwo przed unormowaniami ogólnymi, co zgodne jest z paremią lex specialis derogat legi generali. Zatem twierdzenia strony, że świadczenie w postaci zasiłku pielęgnacyjnego przysługuje z mocy prawa od spełnienia wymagań do jego otrzymania nie znajduje umocowania w treści przepisów prawa.
Kolejnym zagadnieniem jest kwestia rozstrzygnięcia podjętego przez organ odwoławczy, który uchylając decyzję organu pierwszej instancji umorzył postępowanie prowadzone przez ten organ. W rozpatrywanej sprawie skarżący wniosek o wszczęcie postępowania administracyjnego złożył w dniu [...] r. zatem w dniu, w którym obowiązywała ustawa o świadczeniach rodzinnych. Ustawa ta nie zawiera przepisów dotyczących ustalenia organu właściwego dla prowadzenia postępowań dotyczących wniosków odnoszących się do okresów z przed jej wejścia w życie, a wynika to między innymi z tego, że świadczenie takie przyznawane było od miesiąca złożenia wniosku z możliwością cofnięcia się o jeden miesiąc wstecz.
W tym stanie prawnym, który obowiązywał w dniu złożenia wniosku przez skarżącego Burmistrz Miasta C., z którego upoważnienia działał Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. nie był organem właściwym do prowadzenia postępowania, gdyż z uwagi na pobieranie przez skarżącego renty socjalnej organem, właściwym był Zakład Ubezpieczeń Społecznych, co wynika z treści art. 48 ust. 2 pkt 2 lit. "d" ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zatem Burmistrz Miasta C. nie był uprawniony do wszczęcia postępowania administracyjnego zmierzającego do rozpatrzenia złożonego wniosku lecz winien przekazać go w trybie art. 65 do organu właściwego. Jak wskazuje się w literaturze w razie, gdy organ nie jest właściwy obowiązany jest, jeżeli strona wystąpiła z żądaniem wszczęcia postępowania, przekazać je do organu właściwego. Jeżeli w wyniku wadliwego ustalenia właściwości organ wszczął postępowanie w sprawie obowiązany jest zakończyć to postępowanie decyzją o umorzeniu postępowania.
Decyzję o umorzeniu postępowania z braku właściwości obowiązany jest organ podjąć jeżeli w toku postępowania, w wyniku zmiany przepisów prawa, organ utracił właściwość do orzekania w sprawie, a przepisy przejściowe nie stanowią inaczej (B. Adamiak. Podmiot postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej Państwo i Prawo z 2001 r. Nr 8 s. 29 i nast.). W świetle działań podjętych przez skarżącego i organ pierwszej instancji, zasadnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. uchyliło zaskarżoną decyzję i umorzyło postępowanie organu pierwszej instancji, ponieważ wyczerpane zostały przesłanki umorzenia postępowania przewidziane treścią art. 105 Kodeksu postępowania administracyjnego, ponieważ organ pierwszej instancji nie był uprawniony do podejmowania rozstrzygnięcia.
Przy rozpatrywaniu wniesionej skargi przyjdzie odnieść się jeszcze do tej kwestii poruszonej przez skarżącego, a związanej z tym, że pracownik socjalny organu pierwszej instancji nie poinformował go o przysługującym mu prawie do otrzymania zasiłku pielęgnacyjnego. Okoliczność ta nie może wpływać na prawidłowość bądź wadliwość rozstrzygnięć podejmowanych przez organy administracji, jednakże skarżący może skorzystać z przysługującej mu możliwości dochodzenia naprawienia szkody przed sądem powszechnym, jeżeli będzie w stanie wykazać, że w następstwie działań organu administracji taką szkodę poniósł.
Skoro Sąd nie znalazł podstaw prawnych do uwzględnienia skargi, to stosownie do postanowień art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało skargę oddalić.
su.