Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] roku nr [...] Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej działając z upoważnienia Wójta Gminy Ś. na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2003 roku, nr 228, poz. 2255 ze zm.) i art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego przyznał D. O. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad K. G. w okresie od [...] roku do [...] roku w kwocie [...] zł miesięcznie oraz w okresie od [...] roku do [...] roku w kwocie [...] zł miesięcznie.
W wyniku odwołania strony od wyżej wskazanej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] roku nr [...] działając na podstawie art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 roku o samorządowych kolegiach odwoławczych oraz art. 138 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego uchyliło w całości zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji wobec konieczności jednoznacznego ustalenia daty złożenia przez stronę wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
W wyniku ponownego rozpoznania sprawy Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej działając z upoważnienia Wójta Gminy Ś. decyzją z dnia [...] roku nr [...] na podstawie art. 17 i 24 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., nr 139, poz. 992) oraz art. 7, 67, 68, 75, 104, 105 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) przyznał D. O. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad K. G. w okresie od [...] roku do [...] roku w kwocie [...] zł miesięcznie.
W uzasadnieniu decyzji organ administracyjny wskazał, iż zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych prawo do tych świadczeń ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. W wyniku przeprowadzonego przez organ I instancji postępowania stwierdzono, iż strona złożyła wniosek o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego w dniu [...] roku. Jednakże organ wskazał, iż [...] K. G. była ustalona już od [...] roku wobec czego zasiłek został przyznany od początku miesiąca, a więc od dnia [...] roku.
W odwołaniu od powyższej decyzji D. O. wyraziła niezadowolenie, zażądała wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad [...] za okres od [...] roku do [...] roku.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] roku nr [...] na podstawie art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 roku o samorządowych kolegiach odwoławczych oraz art. 138 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało zaskarżoną decyzję w całości w mocy. Organ odwoławczy powołał się na regulację art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazując, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem przysługuje matce i ojcu dziecka albo opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji albo orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Organ II instancji wskazał, iż strona spełnia kryteria uzyskania zasiłku pielęgnacyjnego, a świadczenie to zostało jej przez organ I instancji przyznane od miesiąca złożenia wniosku do końca okresu zasiłkowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało ponadto, iż w wyniku ponownego rozpoznania sprawy organ I instancji ustalił, zgodnie ze wskazaniami Kolegium, datę złożenia przez odwołującą wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego na dzień [...] roku. Jednocześnie organ odwoławczy wskazał, iż w myśl art. 24 ust. 3a ustawy o świadczeniach rodzinnych w przypadku utraty ważności orzeczenia o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności, jeżeli osoba niepełnosprawna uzyskała ponownie orzeczenie o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności stanowiące kontynuację poprzedniego orzeczenia prawo do świadczeń rodzinnych uzależnionych od niepełnosprawności ustala się od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym upłynął termin ważności poprzedniego orzeczenia, nie wcześniej jednak niż od miesiąca, w którym osoba złożyła wniosek o kontynuację świadczenia rodzinnego.
W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach D. O. wniosła o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego za okres od [...] roku do [...] roku w związku ze zmianą decyzji o [...] dziecka przez sąd.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. przytoczyło argumentację powołaną w uzasadnieniu skarżonej decyzji podkreślając, iż organ I instancji ponownie rozpoznając sprawę przeprowadził postępowanie w celu ustalenia daty złożenia przez stronę wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Z zebranego materiału dowodowego wynika jednoznacznie, że D. O. po raz pierwszy wniosek o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego złożyła w dniu [...] roku. Organ odwoławczy podkreślił, iż powyższe ustalenia zostały potwierdzone przez skarżącą w odwołaniu od decyzji z dnia [...] roku. Kolegium nie znalazło więc podstaw do zmiany zajętego w sprawie stanowiska i wniosło o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 Prawa o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 z 2002 r., poz. 1269) sądowa kontrola działalności administracji publicznej odbywa się wyłącznie w kryteriach legalności, a więc pod względem zgodności zaskarżonego aktu z prawem. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 z 2002 r., poz. 1270 ze zm., dalej określony jako: ppsa), stanowiący, że Sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Dokonując takiej kontroli w niniejszej sprawie Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja nie spełnia wymogów legalności. W pierwszej kolejności należy dostrzec wątpliwości związane z powołanymi w niej przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych. Otóż z treści decyzji organu I instancji zdaje się wynikać, że rozstrzygała ona o po raz pierwszy zgłoszonym wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, na co też wskazywałaby choćby data urodzenia [...] skarżącej. Tymczasem organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji powołał, a nawet wyeksponował, art. 24 ust. 3a ostatnio wymienionej ustawy, który dotyczy wniosków o kontynuację świadczeń rodzinnych. Ewentualnie można domniemywać, że taki zapis w decyzji ma charakter wyłącznie informacyjny dla strony "na przyszłość", jednak konstrukcja i treść uzasadnienia tej decyzji nie pozwalają na takie domniemanie. Tymczasem wskazana kwestia ma w sprawie istotne znaczenie.
Otóż w przypadku pierwotnych wniosków o przyznanie świadczeń rodzinnych w grę wchodzi art. 24 ust. 2 cyt. ustawy, zgodnie z którym prawo do takich świadczeń ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Jednakowoż wyrokiem z dnia [...]r., sygn. akt [...] Trybunał Konstytucyjny orzekł, że ten art. 24 ust. 2 w zakresie, w jakim stanowi, że w wypadku wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 lat, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności uzyskanym w wyniku rozpoznania przez wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności jej odwołania od orzeczenia powiatowego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 69 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Wyrok ten nie odnosi się wprost do sytuacji faktycznej i prawnej niniejszej sprawy, której przedmiotem jest nie zasiłek, lecz świadczenie pielęgnacyjne, jednak Trybunał Konstytucyjny wyraźnie i jednoznacznie wywiódł w motywach wyroku, że w każdym przypadku, gdy prawo do świadczenia rodzinnego jest uzależnione od niepełnosprawności, winno ono być przyznane od momentu wskazanego w decyzji ustalającej wystąpienie określonej niepełnosprawności, a zatem w stosunku do wszystkich tych przypadków art. 24 ust. 2 jest niekonstytucyjny. Jednocześnie Trybunał Konstytucyjny dostrzegł, w sytuacji utraty przez ten przepis domniemania konstytucyjności, możliwość stosowania przez sądy administracyjne wykładni tego przepisu przy wykorzystaniu art. 8 Konstytucji.
Sąd w niniejszym składzie całkowicie przyjmuje to stanowisko Trybunału Konstytucyjnego. Mianowicie wszystkie argumenty przedstawione w powyższym wyroku Trybunału całkowicie są aktualne w sprawie o świadczenie pielęgnacyjne, gdy strona nie mogła złożyć wniosku wcześniej, zanim nie uzyskała orzeczenia (wyroku) o niepełnosprawności, od wystąpienia której uzależnione jest to świadczenie. Inna sytuacja jest właśnie w przypadku kontynuacji świadczenia, bowiem tryb postępowania jest wówczas określony w art. 24 ust. 3a i 3b cyt. ustawy. Tak więc stwierdzenie niekonstytucyjności art. 24 ust. 2 tylko w zakresie oznaczonym w sentencji wyroku konstytucyjnego powoduje niczym nieuzasadnioną nierówność wobec prawa w stosunku do osób znajdujących się w takiej sytuacji jak skarżąca (jeżeli przyjąć, że wystąpiła z wnioskiem po raz pierwszy). Zważywszy na fakt, że taki stan rzeczy wynika wyłącznie ze związania Trybunału Konstytucyjnego granicami wyznaczonymi w zadanym mu pytaniu prawnym, niewłaściwe byłoby kierowanie do Trybunału kolejnych pytań o konstytucyjność omawianego przepisu jedynie ze względu na różne kategorie świadczeń uzależnionych od niepełnosprawności, skoro w istocie konstytucyjność tego przepisu została zakwestionowana w szerszym zakresie, pozwalając sądowi administracyjnemu na bezpośrednie stosowanie norm konstytucyjnych (art. 8 Konstytucji).
W szczególności z art. 2 Konstytucji, stanowiącego, że Rzeczypospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, wynika zasada sprawiedliwości i równości wobec prawa. Nakazuje ona, by osoby znajdujące się w rodzajowo identycznej sytuacji traktowane były jednakowo przez władze publiczne. Skoro więc w jednym przypadku, objętym wprost sentencją przywołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, prawo do świadczenia rodzinnego uzależnionego od niepełnosprawności może być przyznane od chwili powstania tej niepełnosprawności, określonej w stosownym akcie, to i w pozostałych przypadkach ta reguła winna obowiązywać. W takim zaś razie podpada pod nią również i skarżąca, która bez nieusprawiedliwionej zwłoki wystąpiła o świadczenie pielęgnacyjne po uzyskaniu wyroku, a następnie orzeczenia, określającego warunki [...] jej dziecka, stanowiące przesłankę nabycia prawa do tego świadczenia.
Wskazany wyrok Trybunału Konstytucyjnego został wydany już po podjęciu zaskarżonej decyzji, jednakże okoliczności sprawy, w tym charakter jej przedmiotu, uzasadniają uwzględnienie negatywnej oceny konstytucyjności art. 24 ust. 2 również w tej sprawie.
Zaprezentowana wykładnia prawa obowiązywać będzie organ administracyjny przy ponownym rozpatrywaniu sprawy stosownie do art. 153 ppsa. W jego toku należy najpierw jednoznacznie ustalić, czy wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego był składany przez skarżącą po raz pierwszy, a jeżeli tak, to przyznać jej to świadczenie za okres wynikający z orzeczenia o [...] jej dziecka.
Z tych względów, skoro zaskarżona decyzja dotknięta jest uchybieniami proceduralnymi wskazanymi na początku niniejszych wywodów, a także została wydana na podstawie niekonstytucyjnego przepisu, dlatego z mocy ar. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ppsa orzeczono, jak w sentencji.
SW