Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] Burmistrz C. odmówił przyznania D.H. świadczenia pielęgnacyjnego z tego powodu, że nie należy ona do osób uprawnionych do tego świadczenia, wymienionych w art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z tym przepisem omawiane świadczenie przysługuje:
- 1) matce albo ojcu,
- 2) innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 z późn. zm.), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności,
- 3) opiekunowi faktycznemu dziecka.
Tymczasem wnioskodawczyni jest żoną brata osoby wymagającej opieki i jej opiekunem prawnym, a zatem nie mieści się w kręgu osób wymienionych w powyższych punktach.
Rozstrzygnięcie to zostało utrzymane w mocy zaskarżoną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B., wydaną na skutek odwołania wnioskodawczyni. Organ odwoławczy całkowicie podzielił ustalenia i wnioski I instancji podkreślając, że wnioskodawczyni nie jest obciążona obowiązkiem alimentacyjnym względem wymagającego opieki B.H., jak również nie może być uznana za jego opiekuna faktycznego w rozumieniu art. 3 pkt 14 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego D.H. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu podstawowego stopnia. Skargę oparła o zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 oraz art. 3 pkt 14, w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Uzasadnienie tego zarzutu sprowadza się do twierdzenia, że w ramach prokonstytucyjnej wykładni prawa krąg osób uprawnionych z art. 17 ust. 1 cyt. ustawy można rozszerzyć na osoby nieobciążone obowiązkiem alimentacyjnym względem osoby, którą się opiekują. Podobnie w przypadku wymagającej opieki osoby dorosłej przy interpretacji art. 3 pkt 14, w zw. z art. 17 ust. 1 tej ustawy należy odstąpić od wymogu dotyczącego wniosku o przysposobienie, który obowiązuje jedynie w stosunku do dzieci. Swoje stanowisko skarżąca podparła kilkoma orzeczeniami sadowymi.
W pozostałej części uzasadnienia skarga porusza aspekty faktyczne związane ze sprawowaną przez skarżącą opieką i jej aspekty ekonomiczne.
Odpowiadając na skargę organ odwoławczy postulował jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.
W piśmie procesowym z dnia [...] skarżąca przytoczyła kolejne wyroki wojewódzkich sądów administracyjnych przyjmujących prezentowaną przez nią wykładnię przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga jest bezzasadna, gdyż zaskarżona decyzja spełnia wymogi legalności, w kryteriach której odbywa się sądowa kontrola działalności administracji publicznej (art. 1 Prawa o ustroju sądów administracyjnych – Dz. U. Nr 153 z 2002 r., poz. 1269 ze zm.). Stan faktyczny sprawy nie jest kontrowersyjny i nie wymaga szerszego omawiania. W zakresie poruszanych przez skarżącą problemów materialno-prawnych istotne jest to, że jest ona żoną przyrodniego brata dorosłej osoby całkowicie ubezwłasnowolnionej, której jest opiekunem prawnym i którą faktycznie się opiekuje. Skarżąca przyznaje, że według literalnego brzmienia przywołanych w skardze przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych nie należy do grona osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, jednak prawo do niego wywodzi z prokonstytucyjnej wykładni celowościowej i – jak twierdzi – systemowej. Stanowisko to w żaden sposób nie może być podzielone.
Rzeczywiście w orzecznictwie sądowym pojawiały się podobne poglądy, jednak od razu należy zaznaczyć, że obecnie utrwalone jest przeciwne stanowisko, zwłaszcza w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, co wyraźnie Sąd ten stwierdza w wyroku z dnia 29.11.2012 r., sygn. akt I OSK 962/12, dostępny w internecie – orzeczenia.nsa.gov.pl. W wyroku tym wskazano, że brak jest podstaw do przyjęcia, by świadczenie pielęgnacyjne przysługiwało każdemu członkowi rodziny osoby niepełnosprawnej, który faktycznie taką opiekę sprawuje, skoro ustawodawca powiązał możliwość nabycia tego prawa z istnieniem obowiązku alimentacyjnego określonego przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Wobec precyzyjnego wyznaczenia przez ustawodawcę kręgu osób uprawnionych nie jest dopuszczalne odstępowanie od wykładni językowej, które de facto oznaczałoby wkroczenie w kompetencje ustawodawcze przez tworzenie nowej normy prawnej.
Takiego zabiegu nie można już nawet traktować jako interpretowania, czy wykładni obowiązujących przepisów prawa, lecz jako wdrażanie do stosowania własnych wyobrażeń o pożądanym kształcie regulacji ustawowych. Z pewnością nie jest to rolą sądów administracyjnych. Jest oczywiste, że skarżąca nie znajduje się w kręgu osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny względem B.H., nie jest jego matką ani ojcem, jak również nie odpowiada pojęciu opiekuna faktycznego, zdefiniowanemu w art. 3 pkt 14 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jest to definicja legalna, która nie może być modyfikowana w zależności od przepisu, w którym owo definiendum występuje. W dodatku pozbawienie definicji pojęcia opiekuna faktycznego dziecka części: "dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka", prowadziłoby do powstania zanegowanej – jak wyżej wskazano – przez NSA, możliwości nabycia uprawnień do przedmiotowego świadczenia przez wszystkie osoby, które faktycznie opiekują się niepełnosprawnymi i spełniają pozostałe warunki z art. 17 cyt. ustawy.
Podzielić przyjdzie w końcu stanowisko NSA z wyroku z dnia 9.02.2011 r., sygn. akt I OSK 1710/10 (dostępny w internecie), że konstytucyjnej zasady równości nie narusza pozostawienie poza kręgiem uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego osób nie obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym, w tym i osób będących opiekunami prawnymi, ze względu na brak cechy relewantnej w stosunku do osób, na których taki obowiązek ciąży. Ewentualnego pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego nie uzasadniają przy tym same wątpliwości co do zasadności, słuszności lub skuteczności istniejących rozwiązań legislacyjnych (tak też: wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 11.05.2011 r., sygn. akt II SA/Bd 311/11, dostępny w internecie).
Ponieważ pojawiły się wcześniej odosobnione, błędne interpretacje art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych można jeszcze dopowiedzieć, że przepis ten nie uzupełnia kręgu osób uprawnionych z art. 17 ust. 1, a jedynie reguluje warunki nabycia prawa do świadczenia przez osoby zobowiązane do alimentacji w dalszym stopniu.
W tym stanie rzeczy, skoro skarżąca nie spełnia ustawowych przesłanek do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, wydanie decyzji odmawiającej jej tego prawa było prawidłowe, a zarzuty skargi okazały się chybione. Dlatego też na podstawie art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzeczono, jak w sentencji.
sw